Hoà giải ở cơ sở: Phải hiểu dân và luôn thấu tình, đạt lý

Hiểu đời, hiểu người, hiểu mình để hoà giải

Sau hơn 30 năm phục vụ trong quân ngũ, năm 2014, ông Nguyễn Đức Hiền nghỉ hưu. Được tín nhiệm, ông tiếp tục tham gia công tác tại địa phương, làm Tổ trưởng Tổ dân phố, kiêm Tổ trưởng Tổ hòa giải của phường Yên Phụ cũ. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, ông là Tổ trưởng Tổ dân phố, Tổ trưởng Tổ hòa giải Tổ 5 khu vực Yên Phụ, phường Hồng Hà.

Từ đó đến nay, ông Hiền đã tham gia hòa giải thành nhiều vụ mâu thuẫn tại khu dân cư. Ông cho hay, để làm tốt công tác này, hòa giải viên phải gần gũi, gắn bó với bà con và giải quyết các vụ việc thật sự thấu tình, đạt lý. Nếu chỉ dựa vào học thức cao chưa chắc đã hòa giải thành công, mà quan trọng nhất là người hòa giải phải có nhận thức đúng và cái tâm trong sáng.

Là một cán bộ quân đội, ông Hiền luôn thấm nhuần phương châm “biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Làm công tác hòa giải cũng vậy. Ông chia sẻ, để hoà giải được, phải “hiểu đời” (am hiểu pháp luật và các quy định của địa phương), phải “hiểu người” (nắm bắt tâm lý, hoàn cảnh, nguyên nhân mâu thuẫn của đối tượng đối thoại) và “hiểu mình” (biết rõ thẩm quyền và giới hạn của tổ hòa giải đến đâu).

Người làm công tác hòa giải phải luôn linh hoạt tùy theo từng tình huống, từng đối tượng cụ thể; có những trường hợp cần nhẹ nhàng, mềm mỏng theo phương châm "mưa dầm thấm lâu", nhưng cũng có những trường hợp phải cương quyết, cứng rắn. Đồng thời, quy trình giải quyết phải bài bản, sau khi tiếp nhận, đánh giá thông tin, phải xác định rõ sự việc đang ở mức độ nào, vi phạm đến đâu, từ đó có hướng giải quyết phù hợp.

“Ở khu dân cư có rất nhiều cán bộ, nhiều người có trình độ hiểu biết, học thức cao, nên giải quyết việc gì cũng phải hết sức khéo léo. Nếu cứng nhắc, áp đặt pháp luật ngay từ đầu thì rất khó. Hoà giải viên nhiều lúc phải vào vai người thân để lắng nghe, đôi khi, chỉ cần một cái vỗ vai chân tình, một lời nói nhỏ nhẹ, đúng lúc, đúng chỗ thì câu chuyện lại được giải quyết êm đẹp”, ông Hiền chia sẻ.

Mâu thuẫn, tranh chấp ở khu dân cư chủ yếu là những va chạm thường ngày, từ chuyện để chó, mèo phóng uế trước nhà hàng xóm, cho đến những bất đồng khi xây dựng công trình liền kề gây bụi bẩn, rồi chuyện vợ chồng, bố mẹ và con cái mâu thuẫn, nóng giận cãi chửi nhau…

Ông Hiền chia sẻ, để hoà giải thành công vụ việc người vợ bị chồng bạo hành, các hoà giải viên đã tiếp cận cả hai bên và gia đình nội ngoại, tìm hiểu rõ nguyên nhân. Đồng thời, gặp riêng người chồng, vừa phân tích rõ chế tài nghiêm khắc của pháp luật về bạo lực gia đình (có thể phải chịu trách nhiệm hình sự), vừa khơi gợi lại tình nghĩa vợ chồng. Từ sự phân tích thấu tình, đạt lý của tổ hoà giải, người chồng đã thức tỉnh, gia đình trở lại êm ấm.

Hay với câu chuyện đêm 28 Tết, người chồng vì áp lực nối dõi tông đường, ép vợ phải sinh con trai không thành đã đuổi vợ và hai con gái ra khỏi nhà giữa trời rét mướt. Khi ba mẹ con đến trình bày vụ việc, tổ hoà giải đã phối hợp cùng bí thư chi bộ và cán bộ hội phụ nữ, vừa nhắc nhở người chồng về trách nhiệm làm cha, phân tích sự bất hợp lý của quan niệm trọng nam khinh nữ, vừa khéo léo tách riêng hai vợ chồng để làm công tác tư tưởng. Nhận thấy cả hai vợ chồng vẫn còn nặng tình nghĩa, ông Hiền đã gặp người chồng, gợi ý cách làm lành tinh tế để hàn gắn gia đình. Đến nay, sau nhiều năm, gia đình họ sống đầm ấm và thường chia sẻ vui buồn, biết ơn ông tổ trưởng tổ hoà giải.

Trách nhiệm tạo nên niềm tin

Với ông Hiền, để hoà giải thành công, phải tạo dựng được lòng tin. Muốn dân tin và nghe theo, người cán bộ cơ sở phải thực sự hòa mình vào cuộc sống đời thường của nhân dân. Khi bà con có mâu thuẫn và báo cho tổ trưởng, nguyên tắc bất di bất dịch là phải có mặt ngay. “Việc có giải quyết được mâu thuẫn hay không chưa bàn tới, nhưng sự xuất hiện kịp thời của người tổ trưởng đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, tạo được thiện cảm và niềm tin ban đầu của người dân”, ông Hiền chia sẻ.

Đồng thời, ông cho rằng, cần có sự phối hợp giữa tổ hòa giải với lực lượng chuyên môn của phường, đặc biệt là cảnh sát khu vực, các bộ phận tư pháp, địa chính. Trong thực tế, nhiều trường hợp người dân đang nóng giận, có biểu hiện manh động, quá khích, nhưng khi có sự hiện diện của lực lượng công an khu vực, cán bộ địa phương phối hợp cùng tổ dân phố thì họ thay đổi thái độ.

Nhiều năm làm cán bộ cơ sở, ông Hiền cho hay, để hạn chế phát sinh mâu thuẫn, công tác phòng ngừa, tuyên truyền có vai trò quan trọng. Vì vậy, ông và các cán bộ tổ dân phố, tổ hoà giải luôn chú trọng tuyên truyền pháp luật, nhất là việc thực hiện Quy ước của Tổ dân phố (gồm 6 chương, 22 điều).

Trong các hội nghị đại biểu nhân dân bàn về xây dựng đời sống văn hóa hằng năm, ông đều nhắc lại các nội dung gắn trực tiếp với bà con: Thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, chấp hành trật tự đô thị... "Mưa dầm thấm lâu", chúng tôi nhắc nhở từng ngày, từng tháng để bà con nhớ và thực hiện. Khi đã xây dựng được nếp sống văn minh, chấp hành pháp luật thì mâu thuẫn, tranh chấp sẽ giảm”, ông Hiền cho biết.

Để gắn kết bà con trong khu dân cư, tổ dân phố đã xây dựng quỹ tương thân tương ái, lập các kênh thông tin để bà con kịp thời chia sẻ vui buồn cùng nhau, thường xuyên tổ chức thăm hỏi người dân khi ốm đau, đi viện, phúng viếng khi có người qua đời… Khi người dân đã thấu hiểu và xem tổ hòa giải như người thân, các chủ trương, phong trào đều dễ dàng nhận được sự ủng hộ, đồng thuận cao.

Bằng sự khéo léo, kiên trì, tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó với nhân dân, ông Nguyễn Đức Hiền cùng các hòa giải viên Tổ hòa giải Tổ 5 khu vực Yên Phụ đang góp phần tháo gỡ những bất đồng ngay từ cơ sở, xây dựng khu dân cư đoàn kết, bình yên. Mỗi mâu thuẫn được hóa giải không chỉ giúp những người trong cuộc tìm lại tiếng nói chung mà còn góp phần vun đắp niềm tin, sự gắn kết trong cộng đồng.