Chuyển đổi số phải thực chất, giảm việc cho cán bộ cơ sở

Hướng dẫn cán bộ cấp xã tháo gỡ vướng mắc về dữ liệu

Chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) cho biết, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch, nhưng vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Trong 8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối, có 7 cơ sở dữ liệu vẫn đồng bộ ngoại tuyến. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm và giải pháp bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được chia sẻ, tái sử dụng để giảm phiền hà cho người dân.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, dữ liệu hiện được lưu trữ tại nhiều cơ quan, đơn vị trong thời gian dài nên việc tập hợp, đồng bộ và xây dựng các cơ sở dữ liệu cần có thời gian. Bên cạnh đó, định mức và chi phí số hóa khó xác định do mỗi loại tài liệu có yêu cầu xử lý khác nhau, trong khi nguồn nhân lực còn hạn chế.

Ngoài ra, tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần khi giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm xuất phát từ 5 nguyên nhân: Hệ thống chưa kết nối, đồng bộ; quy trình, biểu mẫu chưa thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời khảo sát thực tế tại một số xã, địa phương nhằm nhận diện những vướng mắc trong quá trình xử lý công việc.

Từ việc thống kê được “29 bài toán nhỏ” cán bộ xã đang gặp phải, Bộ xây dựng giải pháp, hướng dẫn trực tiếp cán bộ tại từng địa bàn, sau đó tổng hợp để nhân rộng.

Cùng với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc, chế độ báo cáo tại cấp xã để xây dựng tài liệu hướng dẫn, đào tạo, cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng số cho cán bộ cơ sở; khắc phục tình trạng phần mềm thiếu đồng bộ, hạn chế việc người dân phải khai báo lại thông tin.

Tranh luận tại nghị trường, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, những bài toán công nghệ ở cấp cơ sở Bộ nhận diện là những vấn đề “lớn” chứ không phải “nhỏ”, do đó cần sớm có giải pháp cụ thể và thời hạn hoàn thành.

Đại biểu cũng phản ánh một bất cập chưa được xử lý triệt để: Các bộ, ngành, địa phương phát triển quá nhiều ứng dụng, khiến người dân và cán bộ phải cài đặt nhiều phần mềm, sử dụng nhiều tài khoản, khai báo thông tin trùng lặp.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ chỉ tiêu, thời hạn cắt giảm giấy tờ, hồ sơ; việc rà soát, tích hợp các ứng dụng trùng lặp về một đầu mối, sử dụng thống nhất tài khoản định danh và dừng những dự án có chức năng trùng lặp với hệ thống định danh quốc gia.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, những vấn đề có thể không lớn dưới góc độ chuyên môn công nghệ nhưng lại trở thành bài toán khó đối với cán bộ cấp xã trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Về lộ trình, Bộ đang thí điểm các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi số tại cơ sở, dự kiến kết thúc giai đoạn này vào tháng 12-2026. Từ đầu năm 2027, Bộ sẽ tiếp tục thí điểm và từng bước nhân rộng việc hỗ trợ các xã.

Đối với mục tiêu kết nối dữ liệu, đồng bộ nền tảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định, đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2030, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể.

Mục tiêu quan trọng nhất là phục vụ người dân

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn Hà Nội) ghi nhận việc Bộ Khoa học và Công nghệ khảo sát thực tế, nhận diện những bất cập tại cấp xã và đề xuất giải pháp khắc phục. Tuy nhiên, đại biểu đặt vấn đề liệu các giải pháp có thực sự giảm khối lượng công việc cho cán bộ hay chỉ bổ sung công nghệ vào những công việc vốn đã chồng chéo.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ những thủ tục, biểu mẫu, quy trình cũ cần bãi bỏ; ai chịu trách nhiệm điều phối giữa các bộ, ngành và thời điểm có thể đo lường số giờ làm việc thực tế được cắt giảm cho cán bộ cấp xã.

“Chuyển đổi số thành công không phải khi cán bộ sử dụng thành thạo nhiều phần mềm hơn, mà khi họ không còn phải làm những việc không cần thiết”, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh.

Đồng tình với ý kiến này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, đây cũng là vấn đề Bộ trăn trở trong quá trình triển khai chuyển đổi số tại cơ sở. Điều quan trọng không chỉ là ứng dụng công nghệ mà phải đánh giá được người dân có thực sự giảm thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã có giảm số lượng phần mềm phải sử dụng và bớt áp lực công việc hay không.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, mục tiêu quan trọng nhất của chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính là phục vụ người dân. Mức độ hài lòng của người dân phải trở thành một trong những thước đo quan trọng nhất.

Sau khi Luật Chuyển đổi số được ban hành, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn, trong đó có tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng của người dân khi sử dụng dịch vụ công.

Theo đó, việc đưa toàn bộ thủ tục lên môi trường trực tuyến chưa đồng nghĩa với chuyển đổi số thành công nếu người dân vẫn gặp khó khăn, bất tiện khi thực hiện.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với các địa phương triển khai các tiêu chí đánh giá, hướng tới đo lường hiệu quả chuyển đổi số bằng kết quả thực tế và sự thuận tiện mà người dân được thụ hưởng thay vì chỉ dựa vào số lượng thủ tục được đưa lên môi trường trực tuyến.