Xem xét trách nhiệm của cán bộ thuế nếu để chậm trễ trong xử lý hồ sơ

Sáng 12-11, đại biểu Quốc hội đã chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn về tình trạng hàng triệu mã số thuế cần được chuẩn hóa, chậm hoàn thuế và những khó khăn trong quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.

Nghiên cứu cơ chế xử lý khi chậm hoàn thuế

Đại biểu Hoàng Ngọc Định (Đoàn Tuyên Quang) dẫn số liệu báo cáo của Cục Thuế cho thấy, hiện còn trên 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, làm sạch, trong đó có doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký từ hàng chục năm nay. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ trách nhiệm của Bộ, cơ quan thuế với tình trạng tồn đọng trên và giải pháp xử lý thời gian tới.

Làm rõ vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc làm sạch mã số thuế với doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, dừng hoạt động là yêu cầu bắt buộc. Việc này cũng nhằm cải thiện mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch và hợp tác thuế.

Từ đầu năm đến nay, ngành thuế đã làm sạch 777.000 mã số thuế. Tuy nhiên, hiện còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế thuộc các trạng thái doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, việc chưa hoàn tất làm sạch dữ liệu mã số thuế là một trong những nguyên nhân khiến Việt Nam bị Diễn đàn Toàn cầu và Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đưa vào danh sách theo dõi về hợp tác thuế. Khối lượng công việc còn lại rất lớn, cần hoàn thành trước kỳ đánh giá của OECD dự kiến vào quý II-2028.

Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ, đề xuất các giải pháp về quy trình, thủ tục xử lý. Trong đó, có việc rà soát, xử lý các nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng như thuế môn bài, tiền phạt và tiền chậm nộp của doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động trong thời gian dài trước khi đóng mã số thuế.

Sau khi xử lý các nghĩa vụ tài chính, cơ quan quản lý sẽ tiến hành đóng những mã số thuế không còn hoạt động. Việc làm sạch dữ liệu không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quốc tế mà còn ngăn chặn tình trạng lợi dụng mã số thuế không còn hoạt động để trốn thuế, kinh doanh bất hợp pháp.

Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) nêu thực trạng doanh nghiệp chậm nộp thuế bị phạt 0,03%/ngày. Luật Quản lý thuế năm 2019 có quy định trường hợp Nhà nước chậm nộp phải trả lãi 0,03%/ngày cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên tắc về việc Nhà nước chậm hoàn có trả lãi bằng mức doanh nghiệp chậm nộp hay không?

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng, cần bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế. Trên nguyên tắc “lỗi của ai, người ấy chịu”, nếu doanh nghiệp đã cung cấp đầy đủ hồ sơ hợp lệ nhưng cơ quan thuế hoặc cán bộ tiếp nhận xử lý không đúng thời hạn thì người có lỗi phải chịu trách nhiệm.

Điều kiện quan trọng là hồ sơ hoàn thuế phải đầy đủ và đúng quy định pháp luật. Hiện ngành thuế đặt mục tiêu xử lý hồ sơ thuộc luồng xanh trong 7 ngày. Toàn bộ hồ sơ hoàn thuế đã được nộp trực tuyến, song việc kiểm tra, đối chiếu hóa đơn vẫn cần thời gian, nhất là với các doanh nghiệp thuộc nhóm có rủi ro trong chấp hành pháp luật.

Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu cơ chế xử lý trách nhiệm khi chậm hoàn thuế. Nếu lỗi thuộc về Nhà nước hoặc cán bộ thuế thì cán bộ phải chịu trách nhiệm theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, kể cả bồi thường vật chất cho người nộp thuế nếu có căn cứ.

Áp dụng chế tài với tình trạng chây ỳ nộp thuế

Liên quan đến tình trạng sai lệch dữ liệu mã số thuế, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Đoàn Tây Ninh) cho biết, cử tri phản ánh tình trạng sai lệch thông tin mã số thuế do việc cập nhật không đồng thời giữa các cơ quan. Việc này gây nghẽn và không khớp nối được dữ liệu, dẫn đến người dân bị treo hoặc bị khóa mã số thuế tự động, không thể kê khai, nộp thuế hay thực hiện các giao dịch điện tử. Người dân phải tự chịu trách nhiệm đi giải trình và tốn chi phí tuân thủ ngay cả trong trường hợp lỗi không thuộc về mình. Đại biểu đề nghị Bộ Tài chính cho biết việc khắc phục tình trạng trên đến nay đã được thực hiện như thế nào?

Bộ trưởng Bộ Tài Chính cho biết, ngành Thuế nhận trách nhiệm trong quá trình chuyển đổi chưa đồng bộ dẫn đến phát sinh tình trạng người dân doanh nghiệp nhận thông báo sai. Bộ đang rà soát, kết nối cơ sở dữ liệu thuế với cơ sở dữ liệu đất đai và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID), nhằm chuẩn hóa thông tin, hạn chế sai sót và đơn giản hóa thủ tục.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) chất vấn, Nghị quyết của Quốc hội yêu cầu kiểm soát nợ thuế, lệ phí dưới 5% tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nợ thuế vẫn tăng qua các năm, hiện ở mức hơn 256.000 tỷ đồng. Bộ trưởng cần làm rõ nguyên nhân và giải pháp thu hồi nợ, tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo chiến lược phát triển ngành thuế, số nợ thuế phát sinh hằng năm phải duy trì dưới 5% tổng thu ngân sách từ thuế, tổng nợ đọng tích lũy qua các năm cần ở mức dưới 8%.

Tính đến hết tháng 10-2026, nợ thuế phát sinh trong năm ở mức 3%, đạt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tổng nợ thuế vẫn chiếm 11%, tương đương hơn 267.000 tỷ đồng. Trong đó, hơn một nửa là tiền sử dụng đất, trong bối cảnh thị trường bất động sản còn trầm lắng.

Để kéo giảm nợ thuế, ngành Thuế giao chỉ tiêu thu hồi nợ đến từng cán bộ, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm cá nhân. Bộ Tài chính đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa quy định và tăng cường tuyên truyền về nghĩa vụ thuế. Đối với các tổ chức, cá nhân có khả năng tài chính nhưng cố tình chây ỳ, không nộp thuế, cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và áp dụng chế tài phù hợp.

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa (Đoàn Đắk Lắk) nêu những khó khăn trong xác định doanh thu, kiểm soát giao dịch và thu thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, nhất là các nền tảng xuyên biên giới. Đại biểu đề nghị làm rõ giải pháp kiểm soát dữ liệu giao dịch, ngăn chặn chuyển doanh thu ra nước ngoài và chống thất thu ngân sách.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, yêu cầu quan trọng trong quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số là định danh, thu thập đầy đủ dữ liệu và kết nối thông tin giữa người mua, người bán, sàn thương mại điện tử với các nền tảng hỗ trợ logistics, thanh toán.

Việc liên thông dữ liệu vừa phục vụ quản lý doanh thu, thu đúng, thu đủ thuế, vừa giúp các cơ quan chức năng kiểm soát hàng gian, hàng giả, hàng nhái, hàng cấm và các hành vi vi phạm pháp luật. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo công bằng, công khai, minh bạch.