Đánh thức những ngôi đình thờ tổ nghề trên phố cổ Hà Nội
Khánh Huy
Trong dịp Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 (từ ngày 13 đến 28-11), những ngôi đình cổ không chỉ là chốn linh thiêng phụng thờ tiền nhân mà còn trở thành những không gian nghệ thuật và sáng tạo đương đại đầy sức sống.
Tọa lạc tại trung tâm phố Hàng Bạc, đình Kim Ngân là một trong những di tích kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của khu phố cổ. Ngôi đình được trùng tu thành công với sự hợp tác kỹ thuật từ thành phố Toulouse (Pháp) và đã được xếp hạng Di tích cấp quốc gia vào năm 2012.Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026, đình Kim Ngân trở thành không gian trình diễn nghệ thuật chế tác vàng bạc đương đại. Các tác phẩm của các nghệ sĩ trẻ được đặt hài hòa bên những cấu trúc gỗ cổ kính. Cùng với đình Kim Ngân ở số 42-44 (nơi buôn bán), phố Hàng Bạc còn có đình Trương Thị tại số 50 Hàng Bạc - vốn là nơi sản xuất, đúc vàng bạc nén xưa kia.Đình Hà Vỹ được người dân làng Hà Vĩ (Thường Tín cũ) xây dựng khi mang nghề làm đồ gỗ phủ sơn ta lên Thăng Long. Đình thờ Nam tiên sư Trần Lư (1470-1540), vị tiến sĩ đã học bí quyết sơn son thếp vàng về dạy cho dân làng. Trong khuôn khổ lễ hội, không gian đình trở thành nơi triển lãm các tác phẩm sơn mài và mỹ nghệ sơn ta đương đại.Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, có một sự trùng hợp đặc biệt khi các danh nho của Việt Nam xưa đi sứ ở phương Bắc thường mang theo những kỹ nghệ của Trung Hoa về truyền dạy lại cho người dân trong nước và được người dân phường nghề tôn làm tổ nghề. Trong đó có Tiến sĩ Trần Lư với nghề sơn ta, Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan với nghề dệt truyền thống, hay Tiến sĩ Lê Công Hành được tôn xưng tổ nghề thêu và làm lọng…Đình Xuân Phiến Thị (thường gọi là đình Hàng Quạt) tọa lạc tại số 4 phố Hàng Quạt, phường Hoàn Kiếm. Đình thờ tổ nghề làm quạt, do dân làng nghề quạt truyền thống (như làng Đào Xá - Hưng Yên và làng Vạc - Hải Dương), khi lên Thăng Long lập nghiệp, dựng lên để thờ cúng và sinh hoạt cộng đồng.Đình Phúc Hậu, nay là đền Phúc Hậu ở số 2 phố Hàng Bông, thờ ông Trần Nhuận Đình - vị tổ nghề tráng gương thời Trần. Ngôi đền nhỏ nổi tiếng với huyền tích linh ứng giúp các gia đình phố cổ tìm lại trẻ nhỏ bị lạc.Đình Lò Rèn nằm trên tầng 2 một ngôi nhà ở trong ngõ số 1 phố Lò Rèn (phường Hoàn Kiếm), thờ tổ nghề rèn gồm nhiều vị thần. Các cụ cao tuổi làm nghề rèn ở phố này cho biết, đình được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX. Trước đây, đình là một ngôi nhà một tầng ở mặt phố nhưng theo thời gian, nghề rèn mở rộng sản xuất nên đình được xây lui vào phía trong như hiện nay. Cửa gian nhà được dùng làm nơi thờ cúng có hàng chữ “Đình thờ Tổ nghề rèn”.Đình Tú Thị (còn gọi là đình Chợ Thêu) nằm sâu trong ngõ nhỏ phố Yên Thái. Nơi đây đã được xếp hạng Di tích cấp quốc gia năm 2012 và trùng tu hoàn thành năm 2015. Đình thờ ông tổ nghề thêu là Lê Công Hành (1606-1661), người làng Quất Động, xã Quất Động, huyện Thường Tín; nay là xã Thượng Phúc. Ông đỗ tiến sĩ vào năm 1637 đời vua Lê Thần Tông, làm quan đến chức Tả thị lang, được cử đi sứ Trung Quốc vào năm 1646. Sau khi đi sứ trở về, ông đã truyền dạy cho người làng Quất Động kỹ thuật thêu và làm lọng tinh xảo mà ông đã học hỏi được trong chuyến đi sứ.Đình Trang Lâu nay là đền Trang Lâu tọa lạc tại số 77 phố Nguyễn Hữu Huân (gần ngõ Trang Lâu), phường Hoàn Kiếm. Bên cạnh tổ nghề mộc, đình Trang Lâu vốn là đình làng nên phụng thờ vị Thành hoàng chính là Cao Sơn Đại Vương và danh nhân lịch sử Nguyễn Trung Ngạn (vị quan Nhập nội Hành khiển thời Trần từng cai quản kinh thành Thăng Long).Đình Đồng Lạc ở số 38 phố Hàng Đào còn có tên gọi Đồng Lạc quyến yếm đình. Ngôi đình thời Lê này gắn liền với nghề bán yếm lụa truyền thống tại phố Hàng Đào. Đình thờ bà Nguyễn Thị Diệu Quyên (tổ nghề cổ yếm) phối thờ cùng các vị thần Cao Sơn, Linh Lang, Bạch Mã - 3 trong 4 vị thần của Thăng Long tứ trấn.Ẩn mình trên phố Hàng Hành thanh bình, đình Phả Trúc Lâm là nơi phụng thờ 4 vị tổ nghề da giày: Nguyễn Thời Trung, Phạm Thuần Chánh, Phạm Đức Chính và Nguyễn Sĩ Bân. Chữ "Phả" mang ý nghĩa ghi nhớ gốc tích từ làng Trúc Lâm (Hải Dương cũ) nơi phát tích của nghề thuộc da Việt Nam.Các ngôi đình tổ nghề ở phố cổ không chỉ là di sản tĩnh của quá khứ mà đang trở thành "thực thể sống", động lực cho công nghiệp văn hóa Thủ đô. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 hướng tới phát huy giá trị của các ngôi đình thờ tổ nghề, đưa tri thức và kỹ năng của các làng nghề vào những hoạt động sáng tạo đương đại.
