Siết quản lý thuế, bảo đảm công bằng trong kinh doanh trên môi trường số

Tăng cường kiểm soát, ngăn chặn mua bán hóa đơn

Đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn Lào Cai) nêu thực trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra dù hóa đơn điện tử đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của cơ quan thuế trong quản lý, kiểm tra, giám sát và giải pháp xử lý tình trạng này.

Nhận định thực tế vẫn còn tình trạng doanh nghiệp lập công ty "ma" để mua bán hóa đơn, trốn thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong 10 tháng đầu năm 2026, cơ quan thuế đã phát hành hơn 10 tỷ hóa đơn, trong đó có khoảng 5 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy.

Để chấn chỉnh, ngành Thuế sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, đặc biệt là lực lượng công an và an ninh mạng, nhằm định danh người đứng tên đăng ký doanh nghiệp, xác minh hoạt động thực tế của doanh nghiệp.

Cùng với đó, cơ quan thuế tăng cường trách nhiệm trong kiểm tra, giám sát, tập trung vào những doanh nghiệp, lĩnh vực có nguy cơ rủi ro cao. Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, ngành Thuế đã chuyển gần 600 hồ sơ doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm về thuế, mua bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

Liên quan đến quản lý thuế trong kinh tế số, đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn Tuyên Quang) cho rằng, thương mại điện tử phát triển nhanh đang làm thay đổi phương thức kinh doanh, hình thành nhiều mô hình kinh tế mới. Nếu chính sách thuế không theo kịp sẽ dẫn đến thất thu ngân sách, quản lý thiếu linh hoạt có thể làm tăng chi phí tuân thủ đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ giải pháp bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời không tạo thêm gánh nặng cho các đối tượng kinh doanh nhỏ.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trưởng bình quân khoảng 20% mỗi năm. Việt Nam hiện là quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đứng thứ hai khu vực Đông Nam Á.

Cùng với sự phát triển của thị trường, số thu thuế từ hoạt động thương mại điện tử cũng tăng nhanh. Trong 10 tháng năm 2026, số thu đạt 241.000 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, để quản lý hiệu quả hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, cần kiểm soát đầy đủ các chủ thể tham gia, từ người bán hàng, KOL, KOC, sàn giao dịch thương mại điện tử đến các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán, vận chuyển và logistics.

Hiện cơ quan thuế đang quản lý hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng. Các biện pháp căn cơ được thực hiện là định danh và thu thập dữ liệu để bảo đảm mọi giao dịch phát sinh trong môi trường điện tử đều được theo dõi, quản lý chặt chẽ.

Cùng với đó, cơ quan quản lý thực hiện cơ chế thu hộ, nộp thay, giao trách nhiệm rõ ràng cho các sàn thương mại điện tử và nhà cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm khấu trừ thuế ngay tại nguồn.

Đáng chú ý, ngành Thuế đang đẩy mạnh kết nối dữ liệu với các cơ quan quản lý thương mại điện tử, cơ quan an ninh mạng, tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán và vận chuyển. Hiện có khoảng 96 ngân hàng, đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán và 105 doanh nghiệp vận chuyển, logistics được kết nối dữ liệu. Giải pháp này vừa giúp kiểm soát dòng tiền, truy vết giao dịch, vừa giảm thủ tục cho người kinh doanh.

Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, thông qua kết nối, liên thông dữ liệu, người kinh doanh không phải kê khai nhiều lần với các cơ quan khác nhau. Trường hợp sàn giao dịch đã thực hiện khấu trừ, nộp thuế thay thì người kinh doanh không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trùng lặp.

Đẩy nhanh hoàn thuế VAT, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) phản ánh, việc kiểm soát hoàn thuế phải bảo đảm chặt chẽ, ngăn ngừa gian lận hóa đơn, đồng thời đáp ứng tiến độ, không gây chậm trễ. Tuy nhiên, tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) vẫn ảnh hưởng đến dòng vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp xử lý các hồ sơ tồn đọng.

Thừa nhận tiến độ xử lý hoàn thuế vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, nguồn vốn bị tồn đọng ở khâu hoàn thuế VAT đang trở thành một trở ngại đối với doanh nghiệp. Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn, đẩy nhanh hoàn thuế VAT là giải pháp cần thiết để giảm áp lực tài chính, hỗ trợ duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Để cải thiện tiến độ, ngành Thuế đã phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ và rủi ro. Hiện khoảng 80% hồ sơ thuộc luồng xanh, được hoàn thuế trước, kiểm tra sau; 20% còn lại thuộc diện phải kiểm tra trước khi hoàn.

Nhờ cơ chế này, tiến độ hoàn thuế trong năm 2026 đã được cải thiện. Đến nay, cơ quan thuế đã hoàn khoảng 79.000 tỷ đồng, tương đương 99% dự toán năm 2026 dành cho công tác này, tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm trước.

Đối với nhóm hồ sơ được hoàn trước, kiểm tra sau, 88% được giải quyết trong vòng 7 ngày; số còn lại cần thêm thời gian để đối chiếu, kiểm soát. Với nhóm phải kiểm tra trước khi hoàn, thời gian xử lý bình quân đã giảm từ khoảng 50 ngày xuống còn 40 ngày.

Đáng chú ý, 100% hồ sơ hoàn thuế hiện được thực hiện trên môi trường điện tử. Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phân loại doanh nghiệp chặt chẽ hơn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để rút ngắn thời gian xử lý.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, vừa kiểm soát chặt chẽ để ngăn ngừa thất thoát ngân sách, vừa tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp.