Phụ nữ dân tộc Dao gây dựng sinh kế từ cây thuốc dưới chân núi Ba Vì

Bảo tồn vườn dược liệu quý

Nằm dưới chân núi Tản Viên, xã Ba Vì là địa phương duy nhất của Hà Nội có đồng bào dân tộc Dao sinh sống tập trung. Trải qua rất nhiều thế hệ, nơi đây vẫn lưu giữ được nghề chế biến thuốc Nam truyền thống.

Nhận thấy tiềm năng giá trị của cây thuốc Nam, năm 2016, chị Lý Thị Bích Huệ, một lương y dân tộc Dao, đã đứng ra thành lập HTX Thảo dược dân tộc Dao Phượng Huệ và hiện giữ vai trò là Giám đốc. Mục tiêu là đưa những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của người Dao vào sản xuất, tạo ra các sản phẩm phục vụ người tiêu dùng.

Bài toán đặt ra là làm thế nào để vừa bảo tồn, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, quy trình chế biến và thị trường tiêu thụ. Trong khi nguồn cây thuốc tự nhiên đang có nguy cơ suy giảm, với hàng trăm loài đứng trước nguy cơ cạn kiệt.

Trong bối cảnh đó, HTX đã liên kết với các nông hộ để phát triển vùng nguyên liệu. Người dân trồng cây dược liệu tại các khu vườn xen kẽ khu dân cư và dưới tán rừng. Nhiều khu vườn có diện tích từ 400m² đến 3.000m², phù hợp với điều kiện địa hình và tập quán canh tác.

“Chúng tôi đặt mục tiêu bảo tồn ít nhất 150 loài thảo dược, đồng thời phối hợp với các nhà khoa học nghiên cứu bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa quy trình trồng, thu hái và chế biến. Đây là việc cần thiết để hạn chế tình trạng khai thác tự phát, bảo vệ nguồn cây thuốc và tạo nền tảng cho sản xuất lâu dài”, chị Bích Huệ chia sẻ.

Chuẩn hoá, đa dạng sản phẩm

Trước đây, nhiều loại thuốc nam chủ yếu được đưa ra thị trường tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc phơi khô. Hiện nay, HTX Thảo dược dân tộc Dao Phượng Huệ đã phát triển thêm các dạng sản phẩm như cao, bột, thuốc đắp, tinh dầu và trà dược liệu, giúp đa dạng hóa phương thức sử dụng và nâng cao giá trị của nguyên liệu.

Với sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, HTX cũng từng bước chuyển từ phương pháp nấu thủ công sang đầu tư dây chuyền chiết xuất hiện đại. Nhà máy chế biến đang hoàn thiện hồ sơ thẩm định để đạt tiêu chuẩn sản xuất. Việc kết hợp kinh nghiệm dân gian với khoa học kỹ thuật giúp HTX từng bước chuẩn hóa quy trình chế biến, nâng cao chất lượng.

Đáng chú ý, HTX Thảo dược dân tộc Dao Phượng Huệ đã có 4 sản phẩm gồm: trà dây gắm, trà dây thìa canh, trà lá khôi và trà cà gai leo, đã được công nhận OCOP 3 sao. Đây là động lực để HTX duy trì và nâng cao chất lượng, tiếp tục nghiên cứu phát triển sản phẩm mới và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cùng với các sản phẩm thảo dược, HTX định hướng phát triển làng nghề thảo dược gắn với du lịch trải nghiệm. Việc kết hợp sản xuất dược liệu, dịch vụ chăm sóc sức khỏe và du lịch cộng đồng sẽ góp phần gia tăng giá trị sản phẩm, quảng bá văn hóa người Dao Ba Vì và tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.

Từ phát triển vùng nguyên liệu đến sản xuất, chế biến sản phẩm dược liệu, HTX Thảo dược dân tộc Dao Phượng Huệ đã và đang tạo việc làm cho hàng chục lao động, chủ yếu là phụ nữ dân tộc Dao; qua đó góp phần bảo đảm an sinh xã hội vùng đồng bào dân tộc xã Ba Vì.

Dù đã thu về những kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên, theo Giám đốc HTX Lý Thị Bích Huệ, để phụ nữ dân tộc thiểu số tự tin khởi nghiệp và phát triển kinh tế tập thể, nỗ lực của từng cá nhân hay HTX là chưa đủ. Quá trình vận động phát triển hiện nay đặt ra nhiều bài toán mà HTX phải đối diện.

Trong thời gian tới, HTX Thảo dược dân tộc Dao Phượng Huệ mong muốn được các cấp chính quyền tiếp tục quan tâm, hỗ trợ để mở rộng vùng trồng, đầu tư hạ tầng sản xuất đáp ứng yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc; đồng thời được tư vấn, hướng dẫn hoàn thiện về thủ tục pháp lý để HTX yên tâm phát triển.

“

Theo thống kê, tổng diện tích trồng cây dược liệu trên địa bàn xã Ba Vì hiện nay vào khoảng 350 ha, tập trung chủ yếu tại bản Dao và bản Miền. Doanh thu bình quân từ sản xuất, chế biến và tiêu thụ các loại thảo dược những năm gần đây đạt khoảng 150 tỷ đồng.