Xã Thư Lâm: Khi người thợ làng nghề mộc phải học cách chiều lòng thị trường

Thay đổi cách làm để giữ nghề

Trong lĩnh vực đồ gỗ mỹ nghệ, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở chất liệu mà còn được quyết định bởi kỹ thuật chế tác, tính thẩm mỹ và dấu ấn riêng của người thợ. Tuy nhiên, khi thị trường ngày càng đa dạng về mẫu mã, chất lượng và phân khúc giá, các cơ sở làng nghề cũng phải thay đổi cách làm để đáp ứng nhu cầu khách hàng. Sản phẩm có kỹ thuật tốt là lợi thế, nhưng muốn duy trì sức tiêu thụ cần được đầu tư cả về thiết kế, công năng và khả năng tiếp cận thị trường.

Thực tế này cho thấy, sản phẩm làng nghề muốn đứng vững cần đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu: Giữ được kỹ thuật đặc trưng, có mẫu mã phù hợp với không gian sống hiện đại và tạo được sự khác biệt so với sản phẩm sản xuất công nghiệp. Đối với đồ gỗ mỹ nghệ, đây là bài toán không đơn giản. Sản phẩm thủ công thường đòi hỏi nhiều thời gian và công sức, trong khi người tiêu dùng có thêm nhiều lựa chọn về kiểu dáng, chất liệu và giá thành.

Tại làng nghề Thiết Úng, nghệ nhân Dương Thị Thu Hồng, chủ cơ sở Cường Hồng, đã dành nhiều năm gắn bó với nghề mộc mỹ nghệ. Với bà, thị trường đồ gỗ mỹ nghệ hiện nay có nhiều thay đổi so với trước. Khách hàng không chỉ quan tâm đến độ bền, chất liệu hay kỹ thuật chế tác mà còn chú ý nhiều hơn đến kiểu dáng, tính thẩm mỹ và khả năng ứng dụng của sản phẩm trong không gian sống. Điều này đòi hỏi người làm nghề phải thường xuyên tìm tòi, sáng tạo, điều chỉnh mẫu mã để sản phẩm vừa giữ được nét tinh xảo của nghề thủ công, vừa phù hợp với nhu cầu sử dụng hiện nay.

Bà Hồng cho rằng, sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ có đặc thù cần nhiều thời gian và công sức, nhất là ở những công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người thợ. Trong khi đó, người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn, từ sản phẩm thủ công truyền thống đến các mặt hàng sản xuất theo dây chuyền công nghiệp. Cho nên, cơ sở làm nghề phải tính toán kỹ giữa chất lượng, chi phí sản xuất và giá bán.

Theo nghệ nhân, điều quan trọng là phải tìm được hướng đổi mới phù hợp, không làm mất đi kỹ thuật và bản sắc của nghề. Người thợ cần giữ sự chỉn chu trong từng công đoạn, đồng thời linh hoạt trong thiết kế để sản phẩm có thể đáp ứng nhiều nhu cầu khác nhau. Đây cũng là cách để các cơ sở làng nghề duy trì sức cạnh tranh và tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.

Để nhìn rõ hơn bài toán thị trường tại cơ sở Cường Hồng, cần đặt tiếng nói của người trực tiếp sản xuất bên cạnh những chuyển động chung của làng nghề Hà Nội. Theo đó, những vấn đề như nhóm sản phẩm được khách hàng quan tâm, sự thay đổi về mẫu mã, chi phí nguyên liệu và khả năng tiêu thụ cần được làm rõ từ thực tế hoạt động của cơ sở, thay vì chỉ nhìn vào thành tích nghề nghiệp của nghệ nhân.

Tạo sinh kế cho người lao động

Bên cạnh giá trị văn hóa, nghề mộc mỹ nghệ còn tạo việc làm và thu nhập cho một bộ phận người dân địa phương. Tại cơ sở Cường Hồng, bà Dương Thị Thu Hồng duy trì việc làm cho khoảng 5 - 10 lao động nữ trong xã, đồng thời hướng dẫn, truyền dạy kỹ năng nghề để người lao động có thể tham gia vào quá trình sản xuất.

Với những lao động gắn bó lâu năm, công việc tại cơ sở không chỉ đem lại thu nhập mà còn giúp họ có thêm một nghề để ổn định cuộc sống. Chị Nguyễn Thị Thủy, một lao động làm việc tại đây, cho biết đã gắn bó với cơ sở trong thời gian dài, thu nhập đạt trên 10 triệu đồng mỗi tháng. Khoản thu nhập này góp phần cải thiện đời sống và hỗ trợ kinh tế gia đình.

Việc tạo việc làm cho lao động nữ có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nhiều công việc tại khu vực nông thôn đòi hỏi người lao động phải di chuyển xa hoặc làm việc theo thời gian cố định. Tại một cơ sở nghề truyền thống, người lao động có cơ hội tiếp cận kỹ năng sản xuất, tích lũy kinh nghiệm và từng bước nâng cao tay nghề. Đây cũng là một cách để nghề mộc tiếp tục được duy trì trong đời sống địa phương, thay vì chỉ tồn tại trong hoạt động của một số nghệ nhân.

Theo bà Ngô Thị Thúy Hằng, Đảng ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Thư Lâm, hoạt động của cơ sở Cường Hồng vừa góp phần gìn giữ nghề truyền thống, vừa tạo việc làm, hỗ trợ phụ nữ địa phương phát triển kinh tế. Đây là hướng làm thiết thực, gắn bảo tồn nghề với nhu cầu sinh kế của người dân.

Tuy nhiên, để những mô hình như Cường Hồng phát triển ổn định, việc duy trì lao động và truyền nghề cần đi cùng khả năng tiêu thụ sản phẩm. Khi đầu ra thiếu ổn định, cơ sở khó mở rộng sản xuất, người lao động cũng khó có việc làm thường xuyên. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của nghệ nhân và chủ cơ sở, hoạt động kết nối thị trường, quảng bá sản phẩm và hỗ trợ đổi mới mẫu mã có vai trò quan trọng.

Có thể thấy, gìn giữ nghề mộc mỹ nghệ không thể chỉ dừng ở việc bảo tồn kỹ thuật chế tác. Nghề chỉ có thể tiếp tục được trao truyền khi sản phẩm còn có người mua, cơ sở sản xuất duy trì được hoạt động và người lao động có thu nhập từ công việc của mình. Kết hợp giá trị truyền thống với yêu cầu của thị trường vì thế là hướng đi quan trọng để nghề mộc Thiết Úng tiếp tục phát triển.