Xuất khẩu sang EU: Hướng tới những phân khúc có giá trị gia tăng cao

Chuyển đổi mạnh mẽ, đáp ứng các yêu cầu mới

Trong bối cảnh EU liên tục điều chỉnh chính sách thương mại, gia tăng các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, việc duy trì thị phần không còn đơn thuần là câu chuyện tận dụng ưu đãi thuế quan.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ hơn để đáp ứng những tiêu chuẩn mới, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng tại thị trường châu Âu.

Từ góc độ ngành hàng, bà Trang Thu Hà, Chánh Văn phòng Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết, EU là thị trường quan trọng của ngành thép Việt Nam, chiếm khoảng 17% tổng lượng thép xuất khẩu trong 9 tháng năm 2026, chỉ đứng sau ASEAN. Ngành thép Việt Nam hiện đứng thứ 10 thế giới về sản xuất thép thô, với sản lượng gần 24 triệu tấn.

Tuy nhiên, để duy trì và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường EU, doanh nghiệp thép phải chuẩn bị trước những thay đổi về hạn ngạch nhập khẩu, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), phòng vệ thương mại và quy tắc xuất xứ.

Bà Trang Thu Hà đề xuất, doanh nghiệp cần được hỗ trợ trong quá trình thực hiện kiểm kê phát thải, hài hòa phương pháp tính toán carbon giữa Việt Nam và EU, đồng thời thúc đẩy công nhận các đơn vị thẩm định, kiểm định của Việt Nam. Đặc biệt, cần nghiên cứu cơ chế để khoản chi phí carbon doanh nghiệp đã thực hiện tại Việt Nam được xem xét khấu trừ khi tính nghĩa vụ tài chính theo CBAM.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) Trương Văn Cẩm khuyến nghị, doanh nghiệp muốn giữ thị phần tại EU cần tập trung vào ba vấn đề: Tuân thủ quy tắc xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng và chuyển dịch sang những mặt hàng có giá trị gia tăng cao.

Theo ông Trương Văn Cẩm, ngành dệt may Việt Nam có những lợi thế đáng chú ý về năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.Vì vậy, thay vì tiếp tục cạnh tranh chủ yếu bằng giá và gia công, doanh nghiệp cần hướng tới những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Nguồn lực tài chính tạo ra từ quá trình nâng cấp sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp đầu tư cho sản xuất xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của EU.

Minh bạch chuỗi cung ứng, nâng năng lực cạnh tranh

Theo nhận định của các chuyên gia, yêu cầu minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng không còn là tiêu chí mang tính khuyến khích mà đang trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì quan hệ với các nhà nhập khẩu, nhãn hàng và hệ thống phân phối tại EU.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm thị trường Bắc Âu cho rằng, câu hỏi quan trọng trong 3-5 năm tới không chỉ là làm thế nào để đưa hàng Việt Nam vào EU, mà là làm thế nào để nhà nhập khẩu EU tiếp tục lựa chọn Việt Nam khi có nhiều nguồn cung thay thế.

“Doanh nghiệp cần chuyển từ vị thế một nhà cung cấp giá rẻ sang đối tác có khả năng tham gia phát triển sản phẩm, hợp tác dài hạn. Đồng thời, cần từng bước chủ động nguyên liệu, thiết kế, phát triển sản phẩm và tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối.Doanh nghiệp nào chủ động đầu tư sớm, có dữ liệu minh bạch và khả năng chứng minh việc tuân thủ sẽ có lợi thế thu hút khách hàng”, bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy nhấn mạnh.

Về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn mới không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ tiếp cận thị trường sang hỗ trợ doanh nghiệp đủ năng lực đứng vững trên thị trường.

Trong đó, cần xây dựng các hệ thống hỗ trợ dùng chung về dữ liệu phát thải, truy xuất nguồn gốc, thử nghiệm và chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế, qua đó giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm chi phí tuân thủ. Đặc biệt, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực cung ứng nguyên liệu trong nước cần được coi là ưu tiên chiến lược.

Cùng quan điểm, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên (Bộ Công Thương) Ngô Chung Khanh cho rằng, ba yêu cầu cốt lõi đối với doanh nghiệp trong giai đoạn tới là: Chủ động, minh bạch và sẵn sàng.

Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu, dự báo và chuẩn bị trước những thay đổi chính sách của EU, thay vì chờ quy định được ban hành hoặc có hiệu lực mới bắt đầu thích ứng. Minh bạch phải được thực hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng, không chỉ ở nhà cung cấp cấp một mà còn mở rộng đến các nhà cung cấp cấp hai, cấp ba. Đồng thời, doanh nghiệp cần xây dựng nhiều kịch bản ứng phó với biến động chính sách thương mại, tránh phụ thuộc vào một thị trường hay một phương thức kinh doanh duy nhất.

“

Thời gian tới, bên cạnh việc tiếp tục phổ biến thông tin về EVFTA, Bộ Công Thương sẽ xây dựng những cơ chế hỗ trợ cụ thể, tăng cường kết nối doanh nghiệp và các chủ thể trong chuỗi giá trị. Tôi cũng kỳ vọng vào mô hình hệ sinh thái tận dụng FTA, kết nối các nguồn lực từ Trung ương, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, bảo đảm minh bạch toàn bộ quá trình từ sản xuất nguyên liệu, chế biến đến xuất khẩu.

Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên (Bộ Công Thương) Ngô Chung Khanh