Thêm cơ hội về chỗ ở cho cư dân chung cư Mường Thanh

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Vũ Hoàng, Phó Trưởng khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, về ý nghĩa của Nghị quyết 96/2026/NQ-HĐND trong việc bảo vệ quyền lợi người dân.

Quyền lợi người mua nhà được đặt ở đâu?

Thưa ông, Điều 10 Nghị quyết số 96/2026/NQ-HĐND quy định người mua căn hộ thuộc diện phải di dời được ưu tiên mua căn hộ, nhà ở tại các dự án phát triển nhà ở do chủ đầu tư thực hiện. Người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội mà không phải qua bốc thăm tại các dự án do chủ đầu tư thực hiện. Ông đánh giá thế nào về quy định này, nhất là đối với những người dân đã sinh sống ổn định nhiều năm tại các dự án?

- Tôi nghĩ đây là một điều khoản rất nhân văn, giúp người dân, nhất là những người đang cư trú tại các vị trí, tầng nhà không bảo đảm an toàn, không thể tiếp tục ổn định cuộc sống tại chỗ, có thêm giải pháp về nơi ở. Họ có thể lựa chọn đến ở tại những khu nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư do chính chủ đầu tư xây dựng. Tôi cho rằng giải pháp này sẽ góp phần bảo đảm quyền lợi của người dân.

Trong bối cảnh đang cư trú tại vị trí hiện tại, một số người dân chưa được cấp giấy chứng nhận đối với căn hộ, chưa có đầy đủ căn cứ pháp lý để xác lập quyền của mình. Trong khi đó, nếu họ chấp nhận phương án mà HĐND thành phố đưa ra sẽ có cơ hội xác lập quyền đối với căn hộ mới trên cơ sở pháp lý rõ ràng hơn.

Các quyền đó sẽ đi kèm với việc được cấp giấy chứng nhận khi đáp ứng đủ điều kiện, có cơ sở pháp lý để thực hiện quyền của người sở hữu căn hộ và ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.

Qua quy định này, chúng ta thấy thành phố Hà Nội rất quan tâm đến người dân và đã tách biệt những người mua nhà ngay tình với chủ đầu tư vi phạm. Người dân mua phải những căn nhà nằm ở vị trí có sai phạm do chủ đầu tư thực hiện. Đây là giải pháp để giúp họ ổn định cuộc sống trong bối cảnh mới.

Nghị quyết 96 của HĐND thành phố Hà Nội hướng tới xử lý những tồn tại, vi phạm tại 12 dự án chung cư, đồng thời có các cơ chế bảo vệ quyền lợi của người mua nhà không có lỗi. Theo ông, cách tiếp cận này mang ý nghĩa thế nào?

- Theo tôi hiểu, trong 12 dự án có những căn hộ đã được cấp giấy chứng nhận, có những căn hộ chưa được cấp. Với các trường hợp đã có giấy chứng nhận, Nhà nước tiếp tục ghi nhận và bảo đảm quyền lợi. Với những người chưa có giấy, cần tìm giải pháp phù hợp để họ ổn định cuộc sống. Đây là cách làm thể hiện tính nhân văn và sự quan tâm đến người dân.

Trước kia, việc xử lý thường tập trung vào chủ đầu tư hoặc công trình vi phạm. Với Nghị quyết này, mối quan hệ giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người dân được đặt ra để xem xét, qua đó phân biệt rõ trách nhiệm của chủ đầu tư với quyền lợi của người dân.

Từ góc nhìn nhân học và đô thị, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của việc đặt quyền lợi và sự ổn định cuộc sống của người dân ở vị trí trung tâm trong quá trình tái thiết đô thị?

- Tôi thấy khía cạnh rất nhân văn của Nghị quyết này là sự chuyển từ quy hoạch áp đặt sang đô thị nhân văn. Trước kia, khi xây dựng các khu nhà hoặc khu đô thị, chúng ta thường dựa nhiều vào các văn bản pháp lý và quy hoạch. Nhưng ở đây, thành phố đã bắt đầu nhìn nhận những cư dân đang sinh sống tại đó với lối sống đã hình thành hàng chục năm. Vì thế, con người được đặt ở vị trí trung tâm và cách ứng xử cũng nhân văn hơn.

Việc ban hành Nghị quyết nhận được sự quan tâm của người dân đang sinh sống tại các dự án và người dân đô thị Hà Nội. Họ nhìn nhận Nghị quyết với một tinh thần mới, thấy rằng đã có sự thay đổi trong cách ứng xử của Nhà nước. Tiếng nói của người dân đang được lắng nghe. Nếu Nghị quyết được triển khai tốt, điều đó có thể góp phần tạo ra sự ổn định xã hội. Bởi khi quyền lợi của người dân được bảo đảm, nhu cầu của họ được đáp ứng, sự ổn định xã hội sẽ được duy trì tốt hơn.

Di dời nơi ở, giữ gìn những giá trị cộng đồng

Việc giải quyết các sai phạm kéo dài nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi, hạn chế xáo trộn đời sống của những người dân không có lỗi đặt ra yêu cầu gì đối với cách tiếp cận và tổ chức thực hiện chính sách, thưa ông?

- Mỗi dự án có những vi phạm khác nhau, vì thế cần xem xét cụ thể từng dự án, không thể áp dụng một giải pháp cho cả 12 dự án. Trong quá trình xây dựng chính sách cần có sự tham gia của những người liên quan, đặc biệt là cư dân, để họ nêu ý kiến về những vấn đề cần cải thiện, công trình hoặc thiết bị cần bổ sung nhằm bảo đảm cuộc sống và an toàn cho nhà ở.

Bên cạnh đó, cần có sự tham gia của các chuyên gia như kiến trúc sư, kỹ sư để tư vấn cho cơ quan nhà nước trong việc xem xét từng trường hợp. Chẳng hạn, tại các công trình ở Linh Đàm, khu HH, cần nghiên cứu có thể điều chỉnh những căn hộ nằm ở tầng vốn được thiết kế dành cho thương mại như thế nào để vừa bảo đảm an toàn, kiến trúc, vừa đáp ứng cuộc sống của người dân.

Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu nhân học đô thị, ông có khuyến nghị gì để tinh thần nhân văn của Nghị quyết được cụ thể hóa trong quá trình triển khai?

- Trước hết, cần giải quyết dứt điểm tư cách pháp lý của các căn hộ, cấp giấy chứng nhận cho những trường hợp đủ điều kiện. Đồng thời, tái cấu trúc không gian dự án, vừa bảo đảm quy định về xây dựng, an toàn, vừa đáp ứng nhu cầu sống của cư dân.

Bên cạnh đó, cần bổ sung các công trình công cộng, tiện ích thiết yếu như trường học, khu thương mại, công viên tại khu vực lân cận; hỗ trợ duy trì các mạng lưới quan hệ láng giềng, vốn xã hội và hoạt động kinh doanh, sinh kế của người dân, tránh gây xáo trộn đột ngột.

Một vấn đề quan trọng khác là xây dựng mô hình quản trị cộng đồng, trong đó ban quản trị do cư dân bầu ra phải thực sự có thực quyền, đại diện cho tiếng nói của người dân trong quá trình làm việc với các cơ quan chức năng, góp phần tháo gỡ sai phạm, ổn định đời sống và củng cố niềm tin của cư dân.

Xin cảm ơn ông!