Hiện thực hóa mục tiêu phát triển thể thao thành tích cao

Đưa dinh dưỡng, y học thể thao vào quy trình huấn luyện

Thông báo số 194-TB/VPTW nhấn mạnh yêu cầu lấy khoa học, công nghệ và dữ liệu làm nền tảng phát triển thể dục, thể thao; đồng thời tăng cường kết nối giữa các cơ sở y tế, đào tạo, nghiên cứu, huấn luyện và đội ngũ chuyên gia. Trong đó, khoa học thể thao, y học, dinh dưỡng và phục hồi được xác định là những yếu tố cần được quan tâm trong quá trình đào tạo vận động viên thành tích cao.

Đây là yêu cầu phù hợp với xu hướng phát triển của thể thao hiện đại, khi thành tích thi đấu không chỉ phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, kỹ thuật, chiến thuật mà còn chịu tác động từ thể trạng, chế độ dinh dưỡng và khả năng hồi phục của vận động viên. Những yếu tố này cần được tính toán trong toàn bộ quá trình huấn luyện, phù hợp với đặc thù từng môn thể thao và từng cá nhân.

Tại buổi làm việc trong khuôn khổ chương trình huấn chuyên đề dinh dưỡng và hồi phục cho các môn thể thao sức bền, sức mạnh, do Ủy ban Olympic Việt Nam phối hợp với Herbalife Việt Nam tổ chức ngày 9-11 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong khẳng định: Thể thao Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu toàn dân lựa chọn và tập luyện một môn thể thao suốt đời để nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần. Trong đó, dinh dưỡng khoa học giữ vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển thể chất con người.

Theo Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam Nguyễn Danh Hoàng Việt, trong thể thao hiện đại, dinh dưỡng khoa học và hồi phục thể chất có vai trò quan trọng đối với hiệu suất vận động, khả năng duy trì phong độ và phòng ngừa chấn thương. Mỗi môn thể thao, từ sức bền đến sức mạnh và sức mạnh bộc phát, đều có yêu cầu riêng về dinh dưỡng, bổ sung năng lượng và hồi phục. Vì vậy, công tác huấn luyện cần thường xuyên cập nhật kiến thức khoa học, lựa chọn giải pháp dinh dưỡng phù hợp, bảo đảm an toàn và tuân thủ quy định phòng, chống doping.

Thực tế, việc tổ chức dinh dưỡng cho vận động viên đã được một số cơ sở huấn luyện quan tâm theo hướng chú trọng hơn đến nhu cầu cá nhân. Tại Trung tâm Huấn luyện thể thao quốc gia, mô hình bữa ăn buffet được triển khai, đồng thời tính toán năng lượng theo nhu cầu của từng vận động viên. Cách làm này cho thấy việc bảo đảm dinh dưỡng không đơn thuần là cung cấp đủ khẩu phần mà cần căn cứ vào đặc thù môn thể thao, cường độ tập luyện và thể trạng của từng người.

Tại Hà Nội, yêu cầu chăm lo toàn diện cho vận động viên cũng được cụ thể hóa bằng chính sách của thành phố. Nghị quyết số 82/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định một số chế độ, chính sách đối với thành viên đội thể thao Hà Nội trong thời gian tập trung tập huấn, thi đấu, trong đó có các nội dung về dinh dưỡng, bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe và chữa trị chấn thương. Đáng chú ý, vận động viên được kiểm tra sức khỏe khi tuyển chọn, định kỳ ít nhất hai lần mỗi năm và trước khi tham gia các giải thể thao thành tích cao.

Tuy nhiên, để dinh dưỡng thực sự trở thành một bộ phận của quy trình huấn luyện, cần có đội ngũ chuyên môn và phương pháp theo dõi, đánh giá thường xuyên. Chế độ ăn, bổ sung năng lượng và hồi phục cần được điều chỉnh theo từng giai đoạn tập luyện, thi đấu, thay vì áp dụng một công thức chung cho mọi vận động viên.

Các chuyên gia dinh dưỡng, khoa học sức khỏe của Mỹ như TS Luigi Gratton, TS Krissy Ladner và huấn luyện viên Josh Tuerpe phân tích thêm: Dinh dưỡng và hồi phục cần được tiếp cận như một phần của khoa học huấn luyện, có sự phối hợp giữa huấn luyện viên, chuyên gia dinh dưỡng và cán bộ y học thể thao. Tuy nhiên, việc tiếp nhận cần gắn với khả năng vận dụng phù hợp điều kiện Việt Nam.

Cần chiến lược dài hạn và phối hợp liên ngành

Đưa khoa học thể thao, dinh dưỡng và y học vào quy trình huấn luyện không thể chỉ thực hiện bằng những chương trình tập huấn riêng lẻ. Yêu cầu đặt ra là phải có chiến lược tổng thể, cơ chế phối hợp và nguồn lực đủ mạnh để các giải pháp được triển khai thường xuyên, liên tục trong hệ thống đào tạo vận động viên.

Theo ông Trần Văn Mạnh, Tổng Thư ký Ủy ban Olympic Việt Nam, huấn luyện viên hiện nay không chỉ đảm nhiệm công tác chuyên môn mà còn cần quan tâm đến tâm lý, dinh dưỡng và thể lực của vận động viên; đồng thời sử dụng các phương pháp thống kê, đánh giá để điều chỉnh quá trình huấn luyện. Vì vậy, các ban huấn luyện và trung tâm đào tạo cần tăng cường phối hợp giữa chuyên môn thể thao với dinh dưỡng, y học thể thao, tâm lý và huấn luyện thể lực.

Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước về thể thao cần xây dựng kế hoạch chiến lược dài hạn, có sự tham gia của các bộ, ngành liên quan, nhất là y tế, giáo dục và những lĩnh vực gắn với phát triển con người. Quá trình này cần bảo đảm các điều kiện cơ bản về cơ sở vật chất, trang thiết bị chuyên môn và nguồn nhân lực. Trong đó, nhân lực không chỉ gồm vận động viên, huấn luyện viên mà còn có đội ngũ quản lý, điều hành và trọng tài. Thể thao học đường cũng cần được chú trọng, gắn với hệ thống phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng năng khiếu từ sớm.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Mạnh đề xuất cần tính toán chiến lược phát triển qua hai đến ba chu kỳ Olympic, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu của một kỳ đại hội. Đây là khoảng thời gian cần thiết để chuẩn bị lực lượng, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và xây dựng đội ngũ chuyên môn. Tuy nhiên, việc triển khai cũng đặt ra những thách thức về kinh phí và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển thể thao thành tích cao, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào huấn luyện chuyên môn sang mô hình đào tạo đồng bộ, có sự tham gia của nhiều lĩnh vực. Việc xác định môn trọng điểm phải đi cùng lộ trình đầu tư, phát triển nhân lực và cơ chế phối hợp cụ thể. Khi các điều kiện về huấn luyện, dinh dưỡng, y học thể thao, phục hồi và khoa học công nghệ được kết nối trong một chiến lược dài hạn, thể thao Việt Nam mới có cơ sở nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực cạnh tranh tại các đấu trường quốc tế.