Áp lực lớn giai đoạn nước rút giải ngân đầu tư công

Nơi vượt đích, chốn lo âu

10 tháng năm 2026, giải ngân vốn đầu tư công cả nước đạt 708.567,4 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, so với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân cao hơn 19,7% về tỷ lệ và 217.524,1 tỷ đồng về số tuyệt đối. Đáng chú ý, tốc độ giải ngân trong tháng 10 ở mức tích cực (65,5 nghìn tỷ đồng) so với diễn biến giải ngân những tháng đầu năm.

Xét về quy mô giải ngân, Hà Nội dẫn đầu cả nước với 125.400 tỷ đồng, tiếp đến là thành phố Hồ Chí Minh với 111.000 tỷ đồng. Tổng số vốn giải ngân của 2 địa phương này vượt 236.000 tỷ đồng. Trong khi Điện Biên đứng đầu cả nước về điểm đánh giá thực hiện kế hoạch vốn, đạt 100 điểm.

Do quy mô kế hoạch vốn lớn, nên giải ngân lớn không đồng nghĩa với tỷ lệ hoàn thành kế hoạch cao hay điểm đánh giá tiến độ dẫn đầu. Vì vậy, Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu về giá trị giải ngân, nhưng Điện Biên mới là địa phương đạt điểm đánh giá cao nhất về kết quả thực hiện kế hoạch vốn năm 2026. Ngoài ra, các tỉnh, thành phố khác ghi nhận tốc độ và điểm số giải ngân đứng hàng đầu gồm: Hải Phòng đạt 99,97 điểm, Cà Mau đạt 98,03 điểm, Gia Lai đạt 97,97 điểm và Khánh Hòa đạt 97,67 điểm.

Nhìn chung giải ngân đầu tư công trong 10 tháng năm 2026 đã có chuyển biến tích cực so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tiến độ giữa các bộ, ngành và địa phương vẫn chưa đồng đều; một số đơn vị còn chậm trong phân bổ và giải ngân vốn.

Bộ Tài chính chỉ rõ nhiều bộ, cơ quan trung ương và một số địa phương vẫn có tỷ lệ giải ngân rất thấp, dưới mức trung bình của cả nước. Đơn cử, Bộ Khoa học và Công nghệ thuộc nhóm giải ngân dưới 15%; Liên minh Hợp tác xã Việt Nam thuộc nhóm giậm chân tại chỗ khi chưa giải ngân dù chỉ còn chưa đầy 2 tháng nữa là kết thúc năm. Khối địa phương cũng vẫn còn 18 địa phương kéo lùi chỉ số chung với tỷ lệ giải ngân thấp hơn bình quân cả nước, chủ yếu do vướng giải phóng mặt bằng kéo dài, vướng quy hoạch vật liệu lấp đắp, hoặc chậm làm thủ tục đầu tư cho các dự án khởi công mới.

Bộ Tài chính cũng chỉ ra những tồn tại trong công tác phân bổ và thực hiện kế hoạch vốn. Khoảng 7.811,2 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương của 5 bộ/cơ quan trung ương và 20 địa phương vẫn chưa phân bổ chi tiết đến cuối tháng 10 do vướng thủ tục đầu tư dự án mới.

Chạy đua về đích cuối năm

Áp lực giải ngân 100% vốn đầu tư công đang ngày càng lớn trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Để hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, trong 2 tháng còn lại (và thời gian gia hạn quyết toán đến hết 31-1-2027), cả nước cần phải giải ngân thêm 247.300 tỷ đồng.

Theo tính toán của Chính phủ, nếu giải ngân hết 100% vốn kế hoạch trong quý IV, kết quả này sẽ đóng góp 2,5% vào tăng trưởng của quý cuối cùng của năm và 1,7% vào tăng trưởng cả năm. Vì thế, giải ngân vốn đầu tư công là động lực rất quan trọng, cần được tập trung thúc đẩy với nỗ lực cao nhất.

Tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5-10-2026, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tập trung đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, coi đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cần tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ. Việc thúc đẩy giải ngân phải đi liền với bảo đảm chất lượng công trình, hiệu quả sử dụng vốn, không chạy theo tiến độ mà làm ảnh hưởng đến chất lượng dự án.

Trong những tháng cuối năm, việc hoàn tất phân bổ số vốn còn lại, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư và nâng cao trách nhiệm của các đơn vị chậm giải ngân sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoàn thành kế hoạch đầu tư công năm 2026.

Trước áp lực giải ngân, các địa phương đang tập trung triển khai các giải pháp gắn với tiến độ thực tế của từng dự án, nhiệm vụ.

Tại Quảng Trị, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã đề nghị các đơn vị xây dựng lộ trình giải ngân cụ thể theo tuần, tháng; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục đầu tư, thanh toán và chủ động điều chuyển vốn từ những nội dung không còn khả năng thực hiện sang nhiệm vụ có thể giải ngân.

Còn tại tỉnh Hà Tĩnh, đến ngày 31-10, tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công đạt 7.783 tỷ đồng, bằng 88,14% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương phân công trách nhiệm theo nguyên tắc “6 rõ”, đồng thời theo dõi tiến độ từng tuần đối với từng dự án, nhiệm vụ. Những công trình đã có khối lượng hoàn thành phải khẩn trương nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thanh toán ngay khi đủ điều kiện.

Tại Hà Nội, thành phố tập trung tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công và triển khai các dự án động lực; sẵn sàng điều chuyển vốn một cách linh hoạt, đồng thời đẩy nhanh thi công các dự án trọng điểm như đường vành đai, đường sắt đô thị, các dự án cầu bắc qua sông Hồng…

Tương tự, thành phố Hồ Chí Minh cũng đang dồn lực cho giải ngân vốn đầu tư công để có thể đạt mức tăng trưởng 13,2% trong quý IV, đưa tăng trưởng GRDP cả năm đạt mục tiêu đề ra là 10,2%.

Từ thực tế triển khai tại các địa phương có thể thấy yêu cầu tăng tốc giải ngân không chỉ dừng ở việc đôn đốc tiến độ mà cần được cụ thể hóa bằng những giải pháp sát với từng địa bàn. Việc rà soát khả năng thực hiện của từng dự án, hoàn thiện thủ tục, chủ động điều chuyển vốn và gắn trách nhiệm với từng đơn vị là những khâu quan trọng để hạn chế tình trạng vốn được giao nhưng không thể triển khai hoặc giải ngân đúng kế hoạch.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, một số nút thắt cần được xử lý quyết liệt ngay như rút gọn quy trình điều chỉnh dự toán, cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu, phân cấp quyền quyết định các điều chỉnh kỹ thuật nhỏ cho chủ đầu tư để giảm tầng nấc trình duyệt, ưu tiên vốn cho các dự án đã sẵn sàng thủ tục… Như vậy, giải ngân đầu tư công sẽ tăng tốc trong giai đoạn nước rút cuối năm.