Gỡ điểm nghẽn chế biến, nâng sức cạnh tranh nông sản Hà Nội

Nâng cao năng lực chế biến, khắc phục tình trạng tiêu thụ thô

- Ông đánh giá như thế nào về thực trạng hoạt động sơ chế, chế biến nông, lâm, thủy sản trên địa bàn thành phố hiện nay?

-Hà Nội là thị trường tiêu thụ nông sản lớn, đồng thời có nhiều lợi thế về sản xuất nông nghiệp, nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ và hệ thống phân phối. Những năm qua, thành phố đã quan tâm phát triển các cơ sở sơ chế, chế biến, từng bước ứng dụng máy móc, thiết bị hiện đại nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Theo thống kê, toàn thành phố hiện có hơn 1.700 cơ sở sơ chế, chế biến nông, lâm, thủy sản. Tuy nhiên, 98,5% số cơ sở có quy mô vừa và nhỏ, hoạt động chủ yếu theo hình thức hộ cá thể. Trang thiết bị phần lớn phục vụ các công đoạn sơ chế, xay nghiền, rang sấy, đánh bóng, tạo hương, đóng gói và bảo quản. Việc đầu tư dây chuyền công nghệ chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao chưa phổ biến.

Một trong những hạn chế đáng chú ý là công suất hoạt động thực tế của các cơ sở mới đạt khoảng 36%. Điều này cho thấy năng lực khai thác thiết bị, tổ chức sản xuất và liên kết nguyên liệu vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện. Bên cạnh đó, khoảng 90% sản phẩm của các cơ sở được tiêu thụ tại thị trường Hà Nội, thông qua người tiêu dùng, đại lý, siêu thị và bếp ăn. Sản phẩm nông, lâm, thủy sản chế biến trên địa bàn mới đáp ứng khoảng 30% nhu cầu thị trường, phần còn lại phải nhập từ các tỉnh, thành phố khác. Thực trạng này cho thấy năng lực chế biến của Hà Nội chưa tương xứng với tiềm năng sản xuất cũng như sức mua của thị trường.

- Theo ông, đâu là điểm nghẽn lớn nhất khiến hoạt động chế biến sâu của Hà Nội chưa phát triển tương xứng với tiềm năng?

-Trước hết là hạn chế về quy mô và năng lực đầu tư của doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất. Phần lớn cơ sở có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế nên khó đầu tư đồng bộ dây chuyền công nghệ hiện đại, hệ thống kho lạnh, bảo quản và các thiết bị chế biến chuyên sâu. Việc đổi mới công nghệ vì thế chưa đồng đều, nhiều cơ sở vẫn sử dụng thiết bị đơn giản, giá trị sản phẩm sau chế biến chưa cao. Ngoài ra, nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến chưa thực sự ổn định. Sản xuất nông nghiệp của Hà Nội còn phân tán, quy mô nhiều vùng sản xuất chưa lớn, trong khi nhu cầu của các nhà máy chế biến đòi hỏi nguyên liệu có sản lượng, chất lượng đồng đều và đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Việc liên kết giữa vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối ở một số nơi chưa chặt chẽ. Hạ tầng logistics, kho bảo quản và hệ thống phân phối phục vụ chế biến chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Cùng với đó, năng lực nghiên cứu, dự báo thị trường của một số doanh nghiệp còn hạn chế; việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý nguyên liệu, sản xuất và tiêu thụ chưa đồng bộ.

Đầu tư công nghệ, hình thành chuỗi chế biến hiện đại

-Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, chế biến sâu cần gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ như thế nào để tạo ra giá trị mới cho nông sản Thủ đô, thưa ông?

-Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội đẩy mạnh công nghệ số giúp kiểm soát chất lượng, minh bạch thông tin và nâng cao hiệu quả quản trị toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Hà Nội hiện có 406 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Nhiều mô hình đã áp dụng các giải pháp như cảm biến môi trường, hệ thống quản lý IoT và truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng thuận lợi để tiếp tục kết nối dữ liệu từ vùng sản xuất đến cơ sở chế biến và hệ thống phân phối.

Thành phố định hướng đẩy mạnh ứng dụng mã QR, bản đồ số GIS, công nghệ chuỗi khối (blockchain) và các hệ thống quản lý dữ liệu nhằm kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và chất lượng sản phẩm. Khi thông tin được cập nhật đầy đủ, minh bạch, doanh nghiệp có thể chủ động kiểm soát đầu vào, đáp ứng yêu cầu của đối tác và tạo niềm tin với người tiêu dùng.

-Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 15 cơ sở chế biến nông sản hiện đại. Thành phố sẽ tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào để hiện thực hóa mục tiêu này?

-Để thực hiện mục tiêu này, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu thành phố hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng sơ chế, chế biến và thương mại nông sản. Trong đó, ưu tiên phát triển các sản phẩm có lợi thế của Thủ đô như lúa gạo, rau, quả, thịt, trứng, sữa; gắn hoạt động chế biến với tái cơ cấu ngành Nông nghiệp và xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung. Cùng với đó, thành phố chú trọng đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ trong sản xuất và chế biến; phát triển hệ thống logistics, kho bảo quản, trung tâm chế biến và thương mại điện tử tại các vùng sản xuất lớn. Việc khuyến khích đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, hỗ trợ đổi mới công nghệ cũng cần được triển khai phù hợp với quy mô và điều kiện của từng nhóm doanh nghiệp, hợp tác xã.

Một định hướng đáng chú ý là phát triển các khu phức hợp chế biến, bảo quản và kiểm định theo cơ chế một cửa, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng, giảm chi phí và thuận lợi hơn trong hoạt động xuất khẩu. Bên cạnh đầu tư hạ tầng, thành phố sẽ chú trọng xây dựng các chuỗi liên kết chặt chẽ từ vùng nguyên liệu đến chế biến, phân phối và tiêu thụ.

-Việc mở rộng thị trường, đặc biệt là những thị trường xuất khẩu có tiêu chuẩn cao, đặt ra yêu cầu gì đối với hoạt động chế biến nông sản của Hà Nội trong thời gian tới?

-Hà Nội xác định tăng cường năng lực nghiên cứu, phân tích và dự báo thị trường để hỗ trợ doanh nghiệp, người sản xuất chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với nhu cầu tiêu dùng. Việc phát triển sản phẩm phải dựa trên lợi thế nguyên liệu, khả năng chế biến và yêu cầu cụ thể của từng thị trường, tránh sản xuất theo phong trào hoặc thiếu tính liên kết. Đối với những thị trường có tiêu chuẩn cao như châu Âu, Nhật Bản và Mỹ, nông sản không chỉ phải bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm mà còn cần đáp ứng các yêu cầu về quy trình sản xuất, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, chế biến sâu phải đi đôi với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ số và xây dựng thương hiệu.

Phát triển chế biến sâu là hướng đi quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Hà Nội. Khi các cơ sở chế biến được đầu tư hiện đại, vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, chuỗi cung ứng được số hóa và thị trường được dự báo sát thực tế, nông sản Thủ đô sẽ có thêm điều kiện nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào tiêu thụ sản phẩm thô, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Trân trọng cảm ơn ông!

Bài viết này có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.