Bỏ phố lên rừng trồng “biệt dược vàng xanh”

Vùng dược liệu hữu cơ trù phú

Từ Quốc lộ 3 rẽ vào tỉnh lộ 35, chạy xe vòng quanh hồ Cầu Bãi, chúng tôi tìm đến HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn tại thôn Phúc Xuân (xã Trung Giã). Ngay khi bước chân tới cổng, hương thơm của hàng trăm loài cây dược liệu khiến bất cứ ai cũng cảm thấy khoan khoái, dễ chịu.

Nhớ lại những năm 2009, chị Tuyền (hiện là Phó Giám đốc phụ trách quản lý chung HTX) đã từ bỏ công việc ổn định với mức lương tốt nơi phố thị sầm uất để dành thời gian, tâm huyết và toàn bộ số tiền tích góp được sau nhiều năm cho việc bảo tồn cây trà hoa vàng. Nghe nơi đâu có giống trà quý này là chị tìm đến, bất kể phải trèo đèo, lội suối, ngủ rừng...

Để gây dựng được vườn dược liệu như hiện nay, chị Tuyền đã phải rong ruổi khắp các vùng sinh thái, từ Bắc chí Nam để tìm kiếm các loại trà hoa vàng; đem giống về thực nghiệm trên những ngọn đồi thuộc huyện Sóc Sơn cũ (nay là xã Trung Giã) - vùng đất thuộc hệ sinh thái phía Tây Tam Đảo, có điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu được cho là rất thích hợp để phát triển trà hoa vàng.

Sau nhiều năm nỗ lực, đến nay chị Tuyền đã phát triển thành công vùng cây dược liệu rộng rộng khoảng 30ha, trong đó có tới 13ha trồng các loại trà hoa vàng. Nếu như tại Việt Nam hiện ghi nhận có khoảng 40 loài trà hoa vàng thì tại vườn dược liệu trù phú nơi vùng đồi gò của xã Trung Giã hiện đã có tới 26 loài, phổ biến nhất là giống Hakodae.

Khu bảo tồn và phát triển trà hoa vàng hiện đang được chị Tuyền và đội ngũ xây dựng theo hướng hữu cơ. Dù mô hình canh tác hữu cơ khiến chi phí sản xuất cao hơn, nhưng chị Tuyền tâm niệm: Đã là dược liệu thì phải thật sạch mới thực sự tốt cho sức khỏe. Đó cũng chính là lý do nhiều năm qua chị đeo đuổi hướng canh tác hữu cơ cho vùng dược liệu quý này.

Đến nay, vùng sản xuất trà hoa vàng của HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn đã được Trung tâm Chứng nhận Phù Hợp QUACERT (Bộ Khoa học và Công nghệ) chứng nhận đạt Tiêu chuẩn Hữu cơ Nhật Bản (JAS). Đây cũng được xem là một trong những vùng dược liệu hữu cơ lớn nhất cả nước hiện nay.

Vì sức khoẻ người Việt

Các nghiên cứu đã được công bố đều đánh giá trà hoa vàng là cây dược liệu quý. Lá và hoa vàng sắc uống có tác dụng điều chỉnh các chất béo trong cơ thể, kiềm chế sinh trưởng của các khối u, giảm hàm lượng cholesterol trong máu, giảm triệu chứng xơ vữa động mạch, điều hòa huyết áp và chữa các bệnh về tim mạch, tiểu đường… Cũng bởi nhiều tác dụng có lợi cho sức khỏe mà trà hoa vàng ưu ái, đặt cho cái tên “biệt dược vàng xanh”.

Thực tế, trà hoa vàng đã từng được tìm thấy tại vùng núi Ba Chẽ (Quảng Ninh), Cúc Phương (Ninh Bình), Tam Đảo (Phú Thọ)… Tuy nhiên, cũng bởi có nhiều tác dụng nên trà hoa vàng bị người dân tại các địa phương khai thác quá mức. Không ít người vì lợi nhuận, còn chặt hạ cả những cây con, từ đó dẫn tới tình trạng trà hoa vàng suy giảm nhanh về số lượng và ngày một trở nên khan hiếm.

Sau gần 20 năm, chị Tuyền và đội ngũ nhân sự HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn đã phát triển thành công mô hình trồng cây dược liệu. Nhưng điều đáng nói, không chỉ tập trung phát triển vùng nguyên liệu chất lượng, gia tăng giá trị kinh tế từ trà hoa vàng, HTX còn rất chú trọng đến lợi ích cộng đồng, hỗ trợ người nông dân xã Trung Giã làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Hiện nay, HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn đang duy trì liên kết với hàng trăm nông hộ tại xã Trung Giã và một số địa phương lân cận để thuê đất trồng cây dược liệu. Người dân được tham gia chăm sóc cây dược liệu trên chính mảnh đất của gia đình. Mô hình liên kết giúp khai thác hiệu quả tư liệu sản xuất tại vùng đồi gò, giúp nâng cao đáng kể thu nhập cho người nông dân.

Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Trung Giã Nguyễn Thị Kim Tuyến, vùng cây dược liệu tại thôn Phúc Xuân của HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn là một trong những hướng phát triển kinh tế nông nghiệp tiêu biểu. Mô hình không chỉ góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất, mà còn giúp mang lại thu nhập tăng thêm cho nhiều nông dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội tại địa phương.

Thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các sở ngành của Hà Nội, chỉ đạo các cấp hội phụ nữ, nông dân đồng hành với HTX nhằm duy trì và phát triển vùng cây dược liệu theo hướng hữu cơ; đồng thời, tăng cường hỗ trợ quảng bá, giới thiệu, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm trà hoa vàng nói riêng, dược liệu nói chung, đặc biệt là trên nền tảng số.

Với những nỗ lực không ngơi nghỉ suốt gần 20 năm qua, chị Tuyền đang biến vùng rừng núi đất cằn đá sỏi phía Tây Tam Đảo trở thành vườn dược liệu bạc tỷ. Hy vọng với tâm huyết của mình, người phụ nữ giàu khát vọng cống hiến sẽ sớm hiện thực hóa được ước mơ ấp ủ trong tâm thức bấy lâu nay: Xanh trên đất Sóc Sơn, vì sức khỏe người Việt.

“

Công trình “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị sinh học, dược học của Trà hoa vàng Hakodae (Camellia hakodae) tại thành phố Hà Nội” do Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn chủ trì và dược sĩ Nguyễn Thanh Tuyền là chủ nhiêm đã đạt giải Khuyến khích Giải thưởng Sáng tạo Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VIFOTEC) năm 2024 ở lĩnh vực Sinh học phục vụ đời sống.