Đổi mới tập huấn, chủ động phòng ngừa hỏa hoạn từ cơ sở

Mỗi người dân là một chiến sĩ phòng cháy

Trở lại làng gốm Bát Tràng sau nhiều năm, nhà thiết kế thời trang Nguyễn Trúc Hường (ở phường Nghĩa Đô, Hà Nội) không khỏi ngạc nhiên trước những đổi thay của vùng đất từng gắn bó với mình trong thời gian học nghề. Không chỉ có diện mạo làng nghề ngày càng khang trang, điều khiến chị ấn tượng còn là ý thức phòng cháy, chữa cháy của người dân.

Chị Hường kể, những năm 2000, khi còn theo học nghề gốm tại đây, hình ảnh củi chất đầy trong ngõ, than đốt lò được đắp thành từng mảng trên tường nhà khá phổ biến. Khói bụi từ các lò nung khiến đường làng, ngõ xóm luôn ngột ngạt, tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ. Nay trở lại, chị nhận thấy không gian làng nghề đã thay đổi đáng kể, nhiều tuyến đường, ngõ xóm sạch sẽ, thông thoáng hơn.

“Giờ đây, đi đến đâu cũng thấy những biển cảnh báo, hướng dẫn về PCCC. Tại các ngõ xóm, tổ liên gia còn bố trí bình chữa cháy, tủ đựng phương tiện chữa cháy khẩn cấp. Những thay đổi ấy cho thấy người dân đã quan tâm hơn đến việc bảo vệ an toàn cho chính mình và cộng đồng”, chị Trúc Hường chia sẻ.

Sự chuyển biến trong nhận thức của người dân cũng là kết quả của quá trình tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng PCCC được duy trì thường xuyên tại các làng nghề, khu dân cư. Trong đó, việc nâng cao năng lực cho lực lượng dân phòng, những người trực tiếp tham gia xử lý sự cố ngay từ ban đầu, được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Ông Khúc Văn Nghênh, Đội trưởng Đội dân phòng thôn Trung Quan, xã Bát Tràng cho biết, đầu tháng 11-2026, địa phương tiếp tục tổ chức tập huấn, tuyên truyền và trải nghiệm kỹ năng PCCC và CNCH cho 288 học viên là lực lượng dân phòng, trưởng thôn, phó trưởng thôn trên địa bàn xã. Điểm mới của chương trình là nội dung tập huấn được xây dựng gần với những tình huống có thể xảy ra tại khu dân cư, làng nghề, giúp học viên vừa tiếp thu kiến thức, vừa trực tiếp thực hành các thao tác xử lý sự cố.

Theo ông Nghênh, bên cạnh việc phổ biến quy định pháp luật, cán bộ Đội Chữa cháy và CNCH khu vực số 19 còn phân tích nguyên nhân, điều kiện phát sinh cháy, nổ tại nhà ở, cơ sở sản xuất, kinh doanh và những nơi tập trung đông người. Học viên được hướng dẫn kiểm tra hệ thống điện, nhận diện nguy cơ từ nguồn lửa, nguồn nhiệt, sử dụng phương tiện chữa cháy và xử lý tình huống ngay khi mới phát sinh.

“Qua tập huấn, chúng tôi hiểu rõ hơn những nguy cơ thường gặp, biết cách kiểm tra, phát hiện dấu hiệu mất an toàn và xử lý ban đầu. Đây là những kỹ năng rất cần thiết đối với lực lượng dân phòng, bởi khi xảy ra cháy, việc tiếp cận và xử lý kịp thời trong những phút đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng”, ông Nghênh nói.

Trực tiếp tham gia hướng dẫn, Trung tá Hoàng Đức Mạnh, Phó Đội trưởng Đội Chữa cháy và CNCH khu vực số 19 cho biết, đơn vị chú trọng đổi mới phương pháp huấn luyện theo hướng giảm lý thuyết đơn thuần, tăng nội dung thực hành, bám sát đặc điểm từng địa bàn. Với những khu vực có nhiều hộ sản xuất, kinh doanh, nội dung tập huấn tập trung vào các nguy cơ phát sinh trong quá trình sử dụng điện, nguồn nhiệt và việc bố trí vật tư, hàng hóa.

Theo Trung tá Hoàng Đức Mạnh, lực lượng dân phòng có lợi thế gần dân, thông thạo địa bàn, có khả năng huy động nhanh khi xảy ra sự cố. Vì vậy, việc nâng cao kỹ năng cho lực lượng này góp phần thực hiện hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”: Chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ.

“Phòng ngừa luôn phải được đặt lên hàng đầu. Chúng tôi không chỉ hướng dẫn kỹ năng chữa cháy, mà còn chú trọng cách tuyên truyền, vận động người dân thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt, bảo đảm lối thoát nạn và kịp thời khắc phục những nguy cơ mất an toàn”, Trung tá Hoàng Đức Mạnh nhấn mạnh.

Đưa kỹ năng phòng cháy đến từng hộ gia đình

Cùng với đổi mới hoạt động tập huấn, việc xây dựng các mô hình tự phòng, tự quản về PCCC đang được triển khai tại nhiều khu dân cư phía Đông và Đông Bắc Thủ đô. Mục tiêu không chỉ là trang bị phương tiện chữa cháy, mà quan trọng hơn, giúp người dân biết sử dụng đúng cách và chủ động ứng phó khi xảy ra sự cố.

Theo ghi nhận tại các địa bàn Bát Tràng, Gia Lâm, Thuận An, từ đầu năm 2026 đến nay không xảy ra những vụ cháy, nổ nghiêm trọng. Một số sự cố nhỏ liên quan đến đốt rác, đốt cỏ khô ven đê hoặc cháy tại nhà dân, cơ sở sản xuất đã được phát hiện, xử lý kịp thời. Thực tế này cho thấy vai trò của lực lượng chữa cháy tại chỗ trong việc hạn chế nguy cơ cháy lan, giảm thiểu thiệt hại.

Cuối tháng 10-2026, Đội Chữa cháy và CNCH khu vực số 19 phối hợp với UBND xã Bát Tràng tổ chức ra mắt mô hình “Nhà tôi có bình chữa cháy” tại thôn 2 Kim Lan. Hoạt động nhằm vận động mỗi hộ gia đình chủ động trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu, đồng thời nâng cao kiến thức, kỹ năng sử dụng để có thể ứng phó với những tình huống bất ngờ.

Điểm đáng chú ý là mô hình hướng tới thay đổi thói quen của người dân, từ tâm lý trông chờ vào lực lượng chuyên nghiệp sang chủ động phòng ngừa và tự bảo vệ. Khi mỗi gia đình có phương tiện chữa cháy, biết nhận diện nguy cơ và nắm được kỹ năng thoát nạn, khả năng xử lý sự cố ngay từ thời điểm phát sinh sẽ được nâng lên.

Theo ông Đỗ Thành Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng, hiệu quả của mô hình không chỉ được đánh giá qua số hộ trang bị bình chữa cháy, mà còn ở ý thức phòng ngừa, khả năng sử dụng phương tiện và sự sẵn sàng ứng phó khi xảy ra sự cố. Đây cũng là cơ sở để địa phương phát huy vai trò chủ động của người dân, xây dựng phong trào toàn dân tham gia PCCC ngày càng thiết thực.

Từ thực tế trực tiếp làm nhiệm vụ tuyên truyền, Thiếu tá Trịnh Minh Tuân, cán bộ Đội Chữa cháy và CNCH khu vực số 19 cho rằng, lực lượng PCCC cơ sở chính là “cánh tay nối dài” của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH. Đây là những người thường xuyên có mặt tại khu dân cư, nắm rõ đặc điểm từng ngõ xóm, từng cơ sở sản xuất, kinh doanh nên có điều kiện phát hiện sớm những nguy cơ mất an toàn. Việc thường xuyên bồi dưỡng nghiệp vụ, cập nhật kiến thức và rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống là yêu cầu cần thiết để lực lượng tại chỗ phát huy hiệu quả, đặc biệt ở những địa bàn có làng nghề truyền thống, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh.

Thực tế cho thấy, công tác PCCC chỉ có thể đạt hiệu quả bền vững khi trở thành ý thức tự giác và hành động thường xuyên của mỗi người dân. Khi lực lượng tại chỗ được huấn luyện bài bản, người dân chủ động trang bị kiến thức và phương tiện, nguy cơ cháy, nổ sẽ có thêm cơ hội được phát hiện, xử lý ngay từ ban đầu. Đó cũng là nền tảng để xây dựng thế trận phòng cháy vững chắc từ cơ sở, góp phần giữ gìn bình yên cho các làng nghề và khu dân cư phía Đông, Đông Bắc Thủ đô.