Đại biểu Quốc hội đề xuất nâng độ tuổi cấm hút thuốc lá lên 21 tuổi

Bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ nghiện nicotine

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) đề nghị bổ sung quy định cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1-1-2010 trở về sau; đồng thời cấm nhóm đối tượng này mua, sử dụng thuốc lá. Chính sách dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-1-2028, thời điểm những người sinh ngày 1-1-2010 vừa tròn 18 tuổi.

Theo đại biểu, việc kiểm tra, thực thi chính sách không quá phức tạp. Người bán chỉ cần đối chiếu năm sinh trên căn cước công dân hoặc ứng dụng VNeID với mốc năm 2010, thay vì phải tính toán tuổi của người mua. Báo cáo đánh giá tác động của Bộ Y tế cũng nhận định phương thức này có chi phí thấp, độ chính xác cao.

Đại biểu cho rằng, cần đồng thời cấm mua và sử dụng thuốc lá đối với nhóm người sinh từ năm 2010 trở về sau để bảo đảm tính đồng bộ, tránh nguy cơ mua hộ và hình thành thị trường ngầm do chính sách chỉ cấm bán mà không cấm sử dụng.

Còn đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn Đà Nẵng) đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 theo lộ trình, bắt đầu từ năm 2028.

Dẫn số liệu điều tra năm 2021 cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trong độ tuổi 15-19 là 5,46%, trong khi ở nhóm 20-24 tuổi lên tới 32,6%, cao gần 6 lần, đại biểu cho rằng giai đoạn thanh thiếu niên là thời điểm đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện. Các nghiên cứu khoa học thần kinh cũng cho thấy não bộ tiếp tục hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi; càng hút thuốc sớm càng khó cai.

Đại biểu dẫn báo cáo đánh giá tác động của Bộ Y tế, theo đó, nếu tiếp tục giữ mốc 18 tuổi, mỗi năm sẽ có khoảng 190.000 nam thanh niên trở thành người hút thuốc. Trong khi đó, Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong mỗi năm do khói thuốc.

Từ những phân tích này, đại biểu đề nghị nâng dần độ tuổi được mua thuốc lá lên 19, 20 và 21; mỗi mức có hiệu lực từ ngày 1-1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028. Lộ trình nhằm tạo thời gian thích ứng, tránh làm mất quyền đột ngột của người đang được phép mua thuốc lá. Đại biểu cũng đề nghị đưa hai phương án về độ tuổi được mua thuốc lá vào phiếu biểu quyết của Quốc hội, trong đó phương án nâng lên 21 tuổi là phương án 1.

Để tăng hiệu quả ngăn chặn người chưa đủ tuổi tiếp cận thuốc lá, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) đề nghị hướng dẫn người bán cách kiểm tra tuổi, nhận diện đối tượng mua và thực hiện trách nhiệm từ chối bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi. Công tác tuyên truyền cần gắn với giáo dục thanh thiếu niên và hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện.

Làm rõ phạm vi cấm, siết quản lý thuốc lá mới

Đề cập đến quy định quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đề nghị làm rõ phạm vi ngoại lệ đối với giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử.

Theo đại biểu, cần quy định theo hướng chỉ áp dụng ngoại lệ cho giao dịch giữa các chủ thể kinh doanh hợp pháp trong chuỗi cung ứng, tránh cách hiểu bao gồm cả hoạt động bán lẻ trực tuyến cho người tiêu dùng. Đồng thời, cần xác định rõ tư cách của các bên tham gia giao dịch, nhất là chủ thể nước ngoài.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ dấu hiệu pháp lý của nhóm sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị cấm, phân biệt với sản phẩm chỉ mô phỏng hình thức để có căn cứ nhận diện và áp dụng thống nhất.

Một nội dung khác được đại biểu lưu ý là cần rà soát, bổ sung ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định. Quy định phải bao quát cả trường hợp sử dụng sản phẩm hoàn chỉnh, đồng thời giới hạn rõ chủ thể, mục đích và trách nhiệm quản lý, không để sản phẩm được đưa vào lưu thông thương mại.

Đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị quản lý dung dịch thuốc lá điện tử theo công năng thay vì danh mục chất. Theo đó, mọi dung dịch, chất dùng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, dù có hay không chứa nicotine, đều thuộc diện nguyên liệu thuốc lá bị cấm.

Kiểm soát sản lượng, quản lý cơ sở kinh doanh theo rủi ro

Bên cạnh việc siết điều kiện tiếp cận và quản lý các sản phẩm thuốc lá mới, đại biểu Lê Hoàng Anh kiến nghị bổ sung ngay trong Luật nguyên tắc tổng sản lượng thuốc lá được phép hằng năm không vượt năm trước liền kề, giao Chính phủ quyết định lộ trình giảm cụ thể.

Theo đại biểu, việc luật hóa nguyên tắc này sẽ tạo cơ sở kiểm soát sản lượng thuốc lá, góp phần thực hiện mục tiêu giảm tác hại của thuốc lá và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Đối với hoạt động kinh doanh, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị phân loại cơ sở theo quy mô và mức độ rủi ro để áp dụng công cụ quản lý phù hợp, tránh áp dụng một thủ tục chung cho mọi đối tượng.

Theo đó, hoạt động sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán buôn quy mô lớn tiếp tục thực hiện cơ chế cấp phép. Với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ, có thể áp dụng thủ tục xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh tại UBND cấp xã.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý quy mô nhỏ không đồng nghĩa với rủi ro thấp, bởi một quầy hàng nhỏ vẫn có thể bán thuốc lá cho nhiều học sinh. Vì vậy, cần kết hợp các tiêu chí về quy mô, địa điểm, phương thức kinh doanh và lịch sử chấp hành; trong đó, cơ sở nhỏ nhưng có rủi ro cao vẫn phải thuộc diện cấp phép.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ tiêu chí phân loại, cơ chế chuyển đổi hình thức quản lý khi quy mô hoặc mức độ rủi ro thay đổi, đồng thời ngăn tình trạng chia nhỏ cơ sở để né tránh yêu cầu quản lý.