Đến Lũng Trăng, trải nghiệm văn hóa xứ Mường giữa núi rừng Hà Nội

Không chỉ là điểm đến để khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa bản địa, Lũng Trăng còn gửi gắm khát vọng gìn giữ, trao truyền di sản và tạo dựng sinh kế bền vững cho cộng đồng người Mường.

“Chạm” vào hồn Mường dưới chân núi Viên Nam

Có những vùng đất níu chân du khách bởi cảnh sắc thiên nhiên, có những nơi khiến người ta muốn dừng lại lâu hơn bởi chiều sâu văn hóa và tình người. Lũng Trăng, dưới chân núi Viên Nam, thuộc thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, là một điểm đến như thế.

Trên diện tích khoảng 4ha, giữa khung cảnh đồi núi xanh ngát của vùng đất Yên Xuân, khi những vạt hoa dã quỳ bắt đầu khoe sắc, một không gian văn hóa mới dần hiện hữu. Ngày 8-11-2026, Lũng Trăng chính thức ra mắt với sự kiện văn hóa đặc sắc, giới thiệu Không gian sinh thái và sáng tạo văn hóa Mường, đưa văn hóa Mường đến gần hơn với công chúng thông qua nghệ thuật sáng tạo, các hoạt động trải nghiệm và giao lưu cộng đồng.

Điểm hấp dẫn của Lũng Trăng không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên mà còn ở cách những giá trị văn hóa Mường được hiện diện trong đời sống đương đại. Tại đây, du khách có cơ hội tìm hiểu phong tục, tín ngưỡng, âm nhạc dân gian, trang phục, ẩm thực và tri thức bản địa của người Mường. Những câu chuyện tưởng như chỉ còn được lưu giữ trong ký ức của các thế hệ nghệ nhân được kể lại bằng nhiều hình thức sáng tạo, giúp người xem không chỉ quan sát mà còn có thể trực tiếp tham gia, trải nghiệm.

Trong ngày khai trương, chương trình giới thiệu và trưng bày “Chuyện kể xứ Mường” trở thành một trong những điểm nhấn thu hút sự quan tâm. Thông qua những cuộc gặp gỡ với nghệ nhân Mo Mường, công chúng được tiếp cận với thế giới quan, tín ngưỡng và những phong tục đã gắn bó lâu đời với đời sống cộng đồng. Những câu chuyện về sử thi Đẻ đất – Đẻ nước, lịch Đoi, chiêng Mường và tri thức dân gian được chuyển tải qua chất liệu hội họa, nghệ thuật sắp đặt và các hình thức giới thiệu trực quan.

Không khí văn hóa tại Lũng Trăng còn được tạo nên bởi những thanh âm và sắc màu của đời sống cộng đồng. Hoạt động diễu hành chiêng Mường, trò chơi dân gian, trải nghiệm trang phục truyền thống và chương trình âm nhạc “Âm vang xứ Mường” mang đến cho du khách cơ hội hòa mình vào không gian sinh hoạt văn hóa bản địa.

Khi chiều buông, không gian lễ hội tiếp tục được nối dài bằng chương trình hội trăng. Hoạt động trải chiếu trông trăng, thưởng thức ẩm thực Mường tạo nên một không gian giao lưu ấm áp, đậm đà bản sắc. Ở đó, du khách không chỉ thưởng thức món ăn hay tham gia một hoạt động lễ hội, mà còn có dịp cảm nhận phong cách sống mộc mạc, chân tình, trọng tình nghĩa của người dân bản địa.

Đứng sau hành trình xây dựng Lũng Trăng là tâm huyết của chị Thân Thị Xuân. Chia sẻ về cơ duyên đến với vùng đất này, chị Xuân cho biết, ban đầu chị đến đây bởi tình yêu thiên nhiên, rồi ở lại bởi tình người và những câu chuyện của bà con người Mường. Qua những ngày cùng người dân trồng cây, chăm đất, lắng nghe những câu chuyện đời thường, chị dần nhận ra một kho tàng tri thức văn hóa quý giá được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tình yêu với vùng đất đã đưa chị đến gần hơn với các nghệ nhân, nhà nghiên cứu để tìm hiểu sử thi Đẻ đất – Đẻ nước, lịch Đoi, tiếng chiêng Mường, hoa văn cổ và những phong tục truyền thống. Từ đó, ý tưởng về một không gian mà thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa cùng hiện diện dần được hình thành.

“Bảo tồn văn hóa không đơn thuần là lưu giữ hiện vật hay tái hiện những phong tục cũ, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành, trao truyền và có sức sống trong xã hội hôm nay. Chính quan niệm ấy đã trở thành định hướng cho cách Lũng Trăng lựa chọn và giới thiệu các giá trị văn hóa Mường”, chị Thân Thị Xuân bày tỏ.

Đưa di sản vào sáng tạo đương đại

Nếu thiên nhiên tạo nên sức hấp dẫn ban đầu của Lũng Trăng thì chiều sâu văn hóa và cách tiếp cận sáng tạo chính là yếu tố làm nên bản sắc riêng của không gian này. Một trong những ý tưởng được chị Thân Thị Xuân dành nhiều tâm huyết là đưa những chất liệu văn hóa truyền thống vào các hình thức sáng tạo mới. Lịch Đoi có thể trở thành tác phẩm nghệ thuật để trẻ em tò mò tìm hiểu cách cha ông đo đếm thời gian; hoa văn cổ được ứng dụng trong thiết kế đương đại; tiếng chiêng Mường vang lên giữa không gian nghệ thuật; sử thi Đẻ đất – Đẻ nước được kể lại bằng những hình thức gần gũi hơn với thế hệ trẻ.

Cách làm này mở ra cơ hội để di sản bước ra khỏi phạm vi lưu giữ, trưng bày, trở thành một phần của hoạt động trải nghiệm và sáng tạo. Khi được tiếp cận bằng những ngôn ngữ nghệ thuật mới, các giá trị văn hóa truyền thống có thêm sức hấp dẫn, tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là người trẻ, chủ động tìm hiểu và hình thành tình yêu đối với cội nguồn.

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên chiều sâu cho mô hình Lũng Trăng là sự coi trọng vai trò của cộng đồng địa phương. Nghệ nhân và người dân không chỉ là những người cung cấp thông tin hay tham gia biểu diễn, mà còn là chủ thể trực tiếp góp phần kiến tạo không gian văn hóa. Những tri thức, kỹ năng và câu chuyện được trao truyền qua nhiều thế hệ chính là nguồn chất liệu quan trọng để các hoạt động sáng tạo giữ được tính chân thực và bản sắc.

Theo chị Xuân, trong hơn một năm xây dựng Lũng Trăng, hơn 20 người dân địa phương đã cùng tham gia chăm sóc, cải tạo và kiến tạo cảnh quan. Từ những nhành hoa, ngọn cỏ đến các chi tiết đá lát mang tính nghệ thuật, dấu ấn lao động của bà con hiện diện trong từng góc không gian. Sự đồng hành ấy không chỉ tạo nên diện mạo của một điểm đến mà còn thể hiện mối gắn kết giữa dự án với cộng đồng sở tại.

Đáng chú ý, Lũng Trăng hướng tới việc kết hợp bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế. Người sáng lập mong muốn nơi đây từng bước trở thành mô hình sinh thái gắn với văn hóa bản địa, trong đó thiên nhiên được bảo vệ, di sản được trao truyền và người dân có thêm cơ hội phát triển kinh tế từ nông sản, nghề thủ công, ẩm thực và tri thức truyền thống.

Những sản phẩm trà lá từ các đồi trà, các sản phẩm gắn với văn hóa dân gian và ý tưởng khôi phục nghề dệt thổ cẩm của người Mường được đặt ra như những hướng phát triển trong tương lai. Đây không chỉ là câu chuyện tạo thêm sản phẩm phục vụ du khách mà còn hướng tới việc khơi dậy giá trị của những nghề truyền thống, giúp người dân có thêm nguồn thu nhập từ chính tài nguyên văn hóa và thiên nhiên quê hương.

Theo chị Thân Thị Xuân, mục tiêu của Lũng Trăng không dừng lại ở việc xây dựng một điểm tham quan sinh thái. Không gian này được định hướng trở thành tổ hợp trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật, sinh thái và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Du khách có thể đến để hòa mình vào thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa Mường, tham gia hoạt động sáng tạo và kết nối với cộng đồng địa phương để hiểu hơn về vùng đất, con người và những giá trị văn hóa đã làm nên bản sắc xứ Mường.

Sự ra mắt của Lũng Trăng cũng đánh dấu một dấu mốc trong hành trình phát triển mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội. Dịp này, Lũng Trăng cùng 45 cơ sở khác được trao quyết định công nhận Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội năm 2026.

Đánh giá về không gian văn hóa sáng tạo này, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Tuấn Long cho rằng, với không gian đậm bản sắc văn hóa Mường, Lũng Trăng được kỳ vọng trở thành một trong những điểm đến tiêu biểu, hấp dẫn du khách khi đến với Thủ đô, đồng thời góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Mô hình này cũng phù hợp với định hướng phát triển văn hóa và du lịch mà Hà Nội đang tập trung triển khai.

Thực tế, việc đưa các không gian sáng tạo đến với vùng ngoại thành không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn mở ra hướng khai thác những giá trị bản địa theo cách bền vững hơn. Thay vì tập trung các hoạt động sáng tạo trong khu vực đô thị trung tâm, những mô hình như Lũng Trăng tạo điều kiện để nghệ thuật kết nối trực tiếp với thiên nhiên, di sản và cộng đồng. Đây cũng là cơ hội để các địa phương phát huy lợi thế văn hóa, cảnh quan, từng bước hình thành những sản phẩm du lịch có bản sắc riêng.