Triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035: Gỡ nút thắt nguồn lực, lấy sức khỏe người dân làm thước đo

Chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ

Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035 ra đời nhằm thay thế Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã ban hành năm 2023. Theo đó, Bộ tiêu chí mới có 10 nhóm, 48 chỉ tiêu, thang điểm 100, đánh dấu sự chuyển hướng từ đánh giá điều kiện hoạt động của trạm y tế sang chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ và kết quả chăm sóc sức khỏe người dân.

PGS.TS Nguyễn Đức Thành, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý ngành Y tế (Trường Đại học Y tế công cộng) phân tích, ở bộ tiêu chí cũ, nhóm chỉ đạo điều hành, nhân lực, cơ sở hạ tầng, thiết bị và phòng bệnh chiếm tổng cộng 64 điểm. Trong bộ tiêu chí mới, nhóm này giảm xuống còn 54 điểm. Ngược lại, nhóm dịch vụ và kết quả chăm sóc sức khỏe, dân số, công nghệ thông tin tăng từ 36 lên 46 điểm. Đáng chú ý, tiêu chí khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng và y học cổ truyền có số điểm cao nhất, với 18 điểm. Điều đó cho thấy, một trạm y tế không chỉ phải đạt chuẩn cơ sở vật chất… mà còn phải chứng minh được năng lực cung cấp dịch vụ cho người dân.

Một trong những yêu cầu mới có tác động trực tiếp đến hoạt động của tuyến cơ sở là chỉ tiêu khám sức khỏe định kỳ và quản lý sức khỏe toàn dân. Tỷ lệ người dân có sổ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe theo vòng đời cũng phải đạt tối thiểu 90%. Bên cạnh đó, trạm y tế phải thực hiện được các nhiệm vụ dự phòng, quản lý bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần; theo dõi sức khỏe người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường; bảo đảm năng lực chuyên môn và an toàn người bệnh...

Theo PGS.TS Nguyễn Đức Thành, thay đổi quan trọng nhất nằm ở việc chuyển từ tư duy xây dựng trạm y tế đạt chuẩn sang tư duy chịu trách nhiệm về sức khỏe của toàn bộ dân số trên địa bàn. Trước đây, người dân thường tìm đến trạm khi đã có bệnh, còn bộ tiêu chí mới hướng tới việc chủ động phòng bệnh, khám sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe liên tục theo từng giai đoạn cuộc đời.

Cần bảo đảm nguồn lực tương ứng với nhiệm vụ được giao

Để các tiêu chí mới phát huy hiệu quả, cần bảo đảm nguồn lực tương ứng với nhiệm vụ được giao. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Thành, cần thống nhất chuẩn đầu ra về chăm sóc sức khỏe ban đầu, nhưng linh hoạt lộ trình, mức hỗ trợ và cách tổ chức phù hợp với từng địa bàn. Việc phân bổ nguồn lực cần căn cứ vào quy mô dân số, số lượng trạm, điều kiện địa hình, khoảng cách đến tuyến trên và khả năng ngân sách, ưu tiên những địa bàn khó khăn, còn khoảng cách lớn so với yêu cầu của bộ tiêu chí, thay vì chia đều. Về nhân lực, cần xây dựng định mức phù hợp với dân số và khối lượng công việc, bảo đảm bác sĩ làm việc thường xuyên tại trạm.

Ở góc độ cơ sở, Giám đốc Trạm Y tế phường Long Biên Nguyễn Khắc Thúy kiến nghị bổ sung bác sĩ, nhân lực công nghệ thông tin; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và bảo đảm ngân sách tương ứng với nhiệm vụ. Cùng với các điều kiện này, cần tăng cường kết nối chuyên môn với bệnh viện tuyến trên. Trạm y tế không nhất thiết đảm nhiệm kỹ thuật chuyên sâu, nhưng phải đủ năng lực phát hiện sớm, xử trí ban đầu, quản lý người bệnh và chuyển tuyến kịp thời.

Bác sĩ Vũ Ngọc Úy, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hà Nội cho rằng, bộ tiêu chí mới tạo cơ sở để củng cố năng lực y tế cơ sở, đặc biệt trong quản lý sức khỏe tâm thần và chăm sóc người bệnh tại cộng đồng. Nếu trạm y tế được nâng cao năng lực, đồng thời kết nối tốt với bệnh viện chuyên khoa, người bệnh có thể được phát hiện, theo dõi và hỗ trợ gần nơi cư trú hơn. Khi đó, bệnh viện tuyến trên sẽ tập trung nguồn lực cho những trường hợp nặng, phức tạp.

Theo bác sĩ Vũ Ngọc Úy, các bệnh viện có thể phối hợp với trạm y tế thông qua đào tạo, cập nhật kiến thức, hướng dẫn quy trình phát hiện và xử trí ban đầu, hội chẩn từ xa, hỗ trợ chuyên môn tại trạm. Đồng thời, hai bên cần phối hợp quản lý người bệnh sau điều trị, theo dõi việc tuân thủ và phát hiện nguy cơ tái phát. Mục tiêu là chuyển tuyến phù hợp, không phải hạn chế chuyển tuyến bằng mọi giá.

Một vấn đề khác là đánh giá thực chất kết quả thực hiện. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Thành, không thể chỉ căn cứ vào tỷ lệ hoàn thành và hồ sơ báo cáo, bởi tỷ lệ người dân có sổ sức khỏe điện tử cao chưa đồng nghĩa dữ liệu được cập nhật thường xuyên và phục vụ hiệu quả quản lý sức khỏe. Vì vậy, cần tăng cường kiểm tra độc lập, đối chiếu dữ liệu và khảo sát tại cộng đồng; đồng thời đánh giá qua các chỉ số như theo dõi người bệnh sau sàng lọc, kiểm soát bệnh mạn tính, cung ứng thuốc, thời gian chờ khám và mức độ hài lòng. Người dân cũng cần có kênh phản ánh thuận tiện để giám sát chất lượng dịch vụ.