Nâng cao năng lực phòng cháy từ cơ sở: Đổi mới cách làm, phát huy sức mạnh tại chỗ

Đưa kỹ năng thoát nạn đến từng người dân

Nhiều năm qua, các chương trình thực hành kỹ năng chữa cháy định kỳ do Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH (Công an thành phố Hà Nội) tổ chức tại các điểm tập trung thu hút đông đảo người dân. Dù vậy, tại địa bàn đô thị có mật độ dân cư dày đặc, nhiều ngõ sâu và nhà ở dạng hình ống, việc người dân phải di chuyển lên các điểm tập trung của thành phố vẫn có khoảng cách nhất định.

Thực tế các vụ cháy cho thấy, thương vong lớn nhất không chỉ do ngọn lửa, mà xuất phát từ việc người dân hít phải khói độc, mất bình tĩnh và thiếu kỹ năng tự thoát thân.

Nhằm giải quyết điểm yếu này, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH cùng các Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ phụ trách địa bàn đã phối hợp với UBND các phường đồng loạt mở rộng mô hình Trung tâm trải nghiệm, giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH ngay tại cơ sở.

Điểm chung của mô hình này là biến từng bài học lý thuyết thành các tình huống sinh tồn trực quan, xóa bỏ lối truyền đạt lý thuyết một chiều, thay bằng không gian thực hành trực quan với từng tình huống giả định sát với điều kiện sinh hoạt hàng ngày.

Ghi nhận tại phường Thanh Xuân, sau khi Trung tâm giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH ra mắt tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường (số 05 phố Nguyễn Quý Đức), đông đảo cán bộ cơ sở, đại diện các tổ dân phố từ số 43 đến số 51 cùng giáo viên, học sinh Trường Tiểu học Đặng Trần Côn và Trường THCS Việt Nam - Algieri đã đến học tập, trải nghiệm.

Thay vì những bài giảng trên giấy tờ, học sinh và người dân được trực tiếp cầm kìm cộng lực cắt chướng ngại vật; thực hành kỹ thuật ép tim, hồi sức tim phổi (CPR) trên mô hình y tế; mang mặt nạ phòng độc di chuyển men theo chân tường trong không gian giả lập khói khí độc; thao tác vòi phun nước áp lực và dùng bình bột, bình khí dập tắt khay lửa thật.

Tương tự, tại phường Phúc Lợi, UBND phường phối hợp với Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực số 18 vận hành trung tâm trải nghiệm cộng đồng, tập trung hướng dẫn người dân và học sinh cách nhận diện nguy cơ chập cháy điện sinh hoạt, rò rỉ khí gas và quy trình gọi đầu số 114 ngắn gọn, chuẩn xác.

Trong khi đó, tại phường Nghĩa Đô, Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực số 11 tổ chức cho hơn 50 học viên là lãnh đạo cơ sở, ban quản lý các tòa nhà, chủ hộ sản xuất kinh doanh rèn luyện kỹ năng thoát nạn trên cao bằng thang dây và thiết bị đu dây thả chậm.

Việc trực tiếp thao tác các phương tiện cứu nạn chuyên dụng trong điều kiện có kiểm soát giúp người dân dập tắt nỗi sợ độ cao, tạo phản xạ bình tĩnh xử lý nếu chẳng may lối đi tầng một của các căn nhà ống bị khói lửa bao trùm.

Trực tiếp tham gia buổi trải nghiệm thoát hiểm từ tầng cao, ông Nguyễn Văn Hùng, chủ một cơ sở kinh doanh đồ gia dụng kết hợp nhà ở tại phố Nghĩa Đô chia sẻ: "Nhà tôi tầng một để kín hàng hóa, các tầng trên là nơi sinh hoạt của gia đình. Trước đây chỉ lo buôn bán, nghe cháy nổ thì sợ nhưng bảo mua thang dây hay bình xịt thì cứ lần lữa. Hôm nay tự tay móc chốt, đu thử sợi dây thả chậm từ tầng cao xuống đất an toàn, tôi mới thấy việc này không hề xa vời. Ngay sau khoá học, tôi sẽ đầu tư bộ dây thả chậm đặt ngoài ban công tầng 3 và thay toàn bộ hệ thống ổ cắm điện cũ dưới kho hàng".

Có thể thấy, việc nhân rộng các trung tâm giáo dục, trải nghiệm cộng đồng tại Thanh Xuân, Phúc Lợi, Nghĩa Đô và các địa phương khác trên địa bàn Thủ đô cho thấy cách tiếp cận mới, chuyển mạnh từ "nói cho dân nghe" sang "hướng dẫn để dân tự làm", đưa kỹ năng sinh tồn trở thành phản xạ, hành trang quen thuộc của từng gia đình.

Phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng cơ sở

Tự thoát hiểm và tương trợ lẫn nhau là phản xạ đầu tiên của mỗi người. Nhưng để ngọn lửa không bùng phát dữ dội trong các ngõ sâu, việc phát huy triệt để phương châm "bốn tại chỗ" ngay từ phút đầu giữ vai trò quyết định.

Phương châm "bốn tại chỗ" (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ) đã được triển khai từ lâu. Tuy nhiên, tại các khu dân cư nội thành, thực tế triển khai vẫn cho thấy không ít bất cập: Lực lượng dân phòng ở nhiều nơi chưa đồng đều về thể lực; phương tiện tại các điểm chữa cháy công cộng qua thời gian bị han gỉ, tụt áp nhưng thiếu kiểm tra định kỳ; việc vận động các hộ gia đình tự cắt dỡ lồng sắt "chuồng cọp" để mở lối thoát nạn thứ hai thường xuyên va phải tâm lý e ngại mất trộm; còn tại các ngõ sâu, xe chữa cháy lớn hoàn toàn không thể tiếp cận.

Trước những rào cản đó, lực lượng Công an cơ sở đã phát huy vai trò nòng cốt, vừa trực tiếp tháo gỡ từng nút thắt cụ thể tại địa bàn, vừa ứng dụng công nghệ số hóa để hỗ trợ chỉ huy tác chiến.

Tại phường Ngọc Hà, qua rà soát thực tế hoạt động của 30 tổ dân phòng, Công an phường đã tham mưu giải pháp chấn chỉnh: Bổ sung nhân lực trẻ tuổi vào mạng lưới dân phòng; trang bị thêm kìm cộng lực, búa tạ, lăng vòi và đèn pin chuyên dụng cho toàn bộ 30 tổ; đồng thời, thiết lập đường dây thông tin nhanh giữa cảnh sát khu vực với từng tổ trưởng dân phòng để kịp thời tiếp nhận phản ánh, phối hợp đến từng nhà vận động bà con mở cửa thoát hiểm tại lồng sắt ban công.

Tại phường Tây Hồ, Công an phường phối hợp với Đội Cảnh sát PCCC và CNCH số 14 tập huấn phương án tác chiến đặc thù cho các ngõ hẹp ven hồ: Hướng dẫn quy trình ngắt nguồn điện toàn ngõ, kỹ năng vận hành máy bơm mini hút nước trực tiếp từ các hồ nước tự nhiên lân cận khi trụ nước ở xa, cùng phương pháp tiếp cận các phòng trọ chật hẹp để đưa người già, trẻ nhỏ sơ tán an toàn.

Đặc biệt, để giải bài toán khó của đô thị Hà Nội với hàng chục nghìn ngõ ngách sâu xe chữa cháy không thể tiếp cận, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Thủ đô đã tiên phong ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực chỉ huy tại chỗ.

Đến nay, lực lượng chức năng đã hoàn thành khảo sát trên 29.000 ngõ, ngách và xây dựng hơn 4.844 phương án xử lý tình huống cháy đối với từng ngõ cụ thể. Mỗi con ngõ được "định danh" trên bản đồ số với đầy đủ thông tin về giao thông, nguồn nước, phương tiện và đầu mối liên hệ của lực lượng tại chỗ. Ngay khi tiếp nhận tin báo, hệ thống cơ sở dữ liệu cho phép người chỉ huy nắm rõ địa hình ngõ ngách, rút ngắn tối đa thời gian điều phối lực lượng tiếp cận hiện trường.

Cùng với việc vận hành bản đồ số ngõ ngách, giải pháp công nghệ còn đi thẳng vào việc triệt tiêu nguyên nhân gây cháy hàng đầu là sự cố điện sinh hoạt.

Từ ngày 23-7-2026, Công an thành phố phối hợp cùng ngành điện và các sở, ngành triển khai dịch vụ hỗ trợ, tư vấn an toàn sử dụng điện trực tiếp tại nhà qua nền tảng số iHanoi trên toàn địa bàn. Lực lượng Công an cấp xã và nhân viên ngành điện đã trực tiếp xuống từng hộ gia đình để xử lý các nguy cơ mất an toàn theo yêu cầu của người dân qua ứng dụng số.

Đồng thời, thiết bị báo cháy không dây "make in Công an Hà Nội" sau khi kiểm định hợp quy đã được đưa vào sản xuất và vận động người dân lắp đặt; 100% cơ sở đã khai báo dữ liệu, hơn 55.900 cơ sở đồng ý lắp đặt với gần 6.600 thiết bị truyền tin báo cháy tự động đã đi vào hoạt động.

Khi các mô hình trải nghiệm thực hành được mở rộng về tận phường giúp người dân thuần thục kỹ năng tự cứu, kết hợp cùng mạng lưới dân phòng được kiện toàn và hệ thống dữ liệu số hóa ngõ ngách hỗ trợ chỉ huy kịp thời, phương châm "bốn tại chỗ" mới thực sự phát huy giá trị, bảo đảm an toàn tính mạng cho nhân dân ngay từ địa bàn cơ sở.