Kiểm soát nguồn gốc lâm sản, thúc đẩy phát triển làng nghề

Kiểm soát chặt từ nguồn gốc nguyên liệu

Theo thống kê, toàn thành phố Hà Nội có 2.415 cơ sở, trong đó 526 doanh nghiệp, công ty chế biến lâm sản; số còn lại là các cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh cá thể. Hoạt động chủ yếu tập trung tại những làng nghề truyền thống như Chàng Sơn, Canh Nậu, Sơn Đồng, Vạn Điểm, Văn Tự, Chuyên Mỹ, Vân Hà, Liên Hà, Liên Trung...

Mỗi năm, các cơ sở trên địa bàn sử dụng khoảng 380.000m³ gỗ, phần lớn là gỗ nhập khẩu, cùng hàng nghìn tấn lâm sản ngoài gỗ. Với lượng nguyên liệu luân chuyển như vậy, việc kiểm soát nguồn gốc lâm sản không chỉ là yêu cầu về chấp hành pháp luật mà còn quyết định tính minh bạch, bền vững của hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Quý Dương, Giám đốc Công ty TNHH Dương Cường (xã Tây Phương) cho biết, các doanh nghiệp chế biến gỗ hiện phải quan tâm chặt chẽ hơn đến hồ sơ, chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu.

Đây là yêu cầu cần thiết để bảo đảm hoạt động sản xuất đúng quy định và tạo niềm tin với khách hàng. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là nguồn cung và giá nguyên liệu.

Phần lớn gỗ phải nhập từ các địa phương khác hoặc nước ngoài, trong khi giá cả và chi phí vận chuyển biến động, tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp, nhất là những cơ sở quy mô vừa và nhỏ.

Không chỉ doanh nghiệp, các hộ kinh doanh cũng phải chủ động thích ứng với yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ. Bà Chu Thị Nguyệt, chủ cửa hàng gỗ Tài Nguyệt (xã Phú Xuyên) cho biết, việc nắm rõ quy định về nguồn gốc lâm sản rất quan trọng.

Khi nhập hàng, cơ sở phải quan tâm đến giấy tờ, chứng từ để bảo đảm hàng hóa có xuất xứ hợp pháp. Thông qua việc cán bộ kiểm lâm địa bàn tuyên truyền, hướng dẫn, các hộ kinh doanh hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình, hạn chế những sai sót trong quá trình hoạt động.

Từ thực tế đó, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phân công cán bộ kiểm lâm địa bàn bám sát cơ sở, tham mưu cho chính quyền địa phương trong công tác quản lý, bảo vệ rừng và kiểm soát hoạt động kinh doanh lâm sản.

Các hạt kiểm lâm phối hợp với cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh; hướng dẫn việc lập, lưu giữ hồ sơ và truy xuất nguồn gốc lâm sản.

Theo ông Nguyễn Trường Giang, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Hòa Lạc, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh số hóa dịch vụ hành chính công đã tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân trong thực hiện thủ tục.

Nhưng qua triển khai thực tế, công tác quản lý vẫn đòi hỏi cán bộ kiểm lâm phải trực tiếp bám địa bàn, nắm tình hình hoạt động của các cơ sở, phối hợp với chính quyền địa phương để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm. Công nghệ có thể hỗ trợ trao đổi thông tin, giải quyết thủ tục, nhưng không thể thay thế việc kiểm tra thực tế.

Gỡ khó nguồn cung cho các làng nghề

Dù có nhiều làng nghề chế biến gỗ nổi tiếng, hoạt động sản xuất, kinh doanh tại một số địa phương đang có dấu hiệu chững lại. Nguyên nhân trước hết đến từ sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu và thu mua từ các địa phương khác. Trong khi đó, giá gỗ, chi phí vận chuyển và yêu cầu về hồ sơ nguồn gốc ngày càng tạo sức ép đối với doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, lao động tại nhiều làng nghề đang có thêm lựa chọn việc làm ở các lĩnh vực khác, nhất là xây dựng. Một số cơ sở vì thế gặp khó trong tuyển dụng, duy trì nhân lực có tay nghề.

Nếu không tháo gỡ được những nút thắt về nguyên liệu, lao động và thị trường, lợi thế làng nghề truyền thống sẽ khó chuyển thành sức cạnh tranh lâu dài.

Trước thực tế này, UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt Đề án số 3913/QĐ-UBND về phát triển ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản ngoài gỗ bền vững trên địa bàn thành phố. Đề án đặt mục tiêu tăng khả năng cung cấp nguồn nguyên liệu chất lượng, có nguồn gốc hợp pháp; đồng thời mở rộng liên kết với các tỉnh, vùng phụ cận để phục vụ sản xuất, kinh doanh và chế biến.

Đây là hướng đi cần thiết bởi Hà Nội không thể phát triển công nghiệp chế biến gỗ chỉ dựa vào nguồn nguyên liệu tại chỗ.

Việc kết nối doanh nghiệp với các địa phương có thế mạnh về rừng trồng, cung cấp gỗ nguyên liệu sẽ giúp các cơ sở chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất. Tuy nhiên, liên kết nguồn cung phải đi cùng yêu cầu kiểm soát xuất xứ, hồ sơ pháp lý và tính bền vững của nguyên liệu. Không thể vì nhu cầu sản xuất mà xem nhẹ trách nhiệm bảo vệ rừng.

Ông Đỗ Thế Vệ, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại chế biến lâm sản Chế Vệ (xã Tây Phương) cho rằng, việc thành phố ban hành Đề án là cần thiết trong bối cảnh các làng nghề gặp khó khăn về nguồn nguyên liệu và thị trường tiêu thụ. Doanh nghiệp mong muốn có sự kết nối với các địa phương có thế mạnh về trồng rừng, cung cấp gỗ nguyên liệu để chủ động hơn trong sản xuất. Bên cạnh đó, cần quan tâm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ chế biến hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

Theo ông Nguyễn Minh Cường, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm số 10, để Đề án phát huy hiệu quả, cần xác định rõ khó khăn của từng địa bàn, từng nhóm cơ sở sản xuất, kinh doanh lâm sản. Mỗi làng nghề có quy mô, phương thức sản xuất và nhu cầu nguyên liệu khác nhau nên giải pháp triển khai phải phù hợp thực tế.

Cùng với việc kết nối nguồn cung hợp pháp, doanh nghiệp cũng phải đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng chế biến, giảm hao hụt nguyên liệu và tăng giá trị sản phẩm.

Đặc biệt, những tháng cuối năm thường là thời điểm hoạt động vận chuyển, mua bán và tiêu thụ lâm sản sôi động. Vì vậy, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội chỉ đạo các hạt kiểm lâm chủ động nắm tình hình, tăng cường kiểm tra hồ sơ, truy xuất nguồn gốc và phát hiện những dấu hiệu bất thường trong hoạt động kinh doanh, vận chuyển. Những trường hợp vi phạm phải được xử lý nghiêm, tránh tình trạng cơ sở làm ăn hợp pháp chịu bất lợi trước những đơn vị sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc.

Phát triển làng nghề phải đi đôi với kiểm soát chặt nguồn gốc nguyên liệu. Khi chuỗi cung ứng được minh bạch, doanh nghiệp có điều kiện chủ động sản xuất, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh. Vì vậy, Đề án số 3913 cần sớm được cụ thể hóa bằng những giải pháp sát thực tế từng địa bàn, xác định rõ trách nhiệm của chính quyền cơ sở, lực lượng kiểm lâm và doanh nghiệp. Đây là điều kiện để vừa ngăn chặn lâm sản bất hợp pháp, vừa bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho các làng nghề phát triển lâu dài.