Sandbox: Mở cơ hội đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Quyền và trách nhiệm phải được xác định trước khi triển khai

Thực hiện Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Cơ chế này vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa góp phần kiểm soát rủi ro và hoàn thiện chính sách

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, với Nghị quyết 26/2026/NQ-HĐND, Hà Nội đặt mục tiêu là nơi thử nghiệm có kiểm soát những công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, giải pháp, mô hình kinh doanh, mô hình khác hoàn toàn mới, tiên tiến có tính đổi mới sáng tạo và hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, dẫn dắt phát triển vùng và cả nước.

Từ các cơ sở pháp lý này, UBND thành phố Hà Nội đã cho phép Công ty Cổ phần Phenikaa-X thử nghiệm có kiểm soát với dự án “Thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành thông minh bao gồm xe buýt, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng”. Dự án được thử nghiệm trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội - cơ sở Hòa Lạc.

Đồng thời, UBND thành phố cũng cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với dự án “Thử nghiệm triển khai sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam” của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ. Dự án này được thực hiện trong 18 tháng, gồm 5 giai đoạn, từ cải tạo, chạy thử, vận hành nâng công suất đến tháo dỡ, hoàn trả mặt bằng tại Trung tâm Phát triển và Giao dịch công nghệ Hà Nội, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn sau hơn 4 tháng Luật Thủ đô năm 2026 có hiệu lực thi hành, Giáo sư, tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội cho rằng, sandbox mở ra những cơ hội rất đáng quan tâm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nếu cách tổ chức thực hiện phù hợp với năng lực và đặc điểm của nhóm doanh nghiệp này.

Đối với sandbox, theo ông, cơ hội lớn nằm ở khả năng kiểm chứng công nghệ, sản phẩm và mô hình mới trong môi trường thực tế. Với các quy định cụ thể từ Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, nhiệm vụ hiện nay là đưa cơ chế đã có đến doanh nghiệp và hỗ trợ các đề xuất đủ điều kiện đi vào triển khai.

Việc thành phố Hà Nội cho phép thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành của Phenikaa-X tại Hòa Lạc và dự án sản xuất tổng oxit đất hiếm ở quy mô bán công nghiệp là những quyết định cho phép kiểm chứng công nghệ. Kết quả và khả năng thương mại hóa còn phải được đánh giá qua quá trình thử nghiệm.

Giáo sư Mạc Quốc Anh nhìn nhận, đối với doanh nghiệp nhỏ, giá trị quan trọng là có cơ hội chứng minh năng lực bằng kết quả của giải pháp. Một doanh nghiệp có thể có đội ngũ gọn nhưng sở hữu công nghệ tốt, giải quyết được một vấn đề cụ thể về giao thông, môi trường, năng lượng hoặc dịch vụ đô thị. Khi được thử nghiệm phù hợp, doanh nghiệp có thêm dữ liệu để cải tiến sản phẩm, tiếp cận đối tác và thuyết phục nhà đầu tư.

“Tôi đề nghị thành phố tăng cường hỗ trợ khâu chuẩn bị đề xuất: xác định bài toán, thiết kế thử nghiệm, lựa chọn chỉ số đánh giá, bảo vệ dữ liệu và xây dựng phương án xử lý rủi ro. Với doanh nghiệp nhỏ, sự hỗ trợ này giúp giảm chi phí ban đầu và nâng cao chất lượng hồ sơ”, ông nói.

Tạo con đường rõ ràng từ thử nghiệm đến thị trường

Để doanh nghiệp tự tin “dám nghĩ, dám làm”, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh ba điều kiện.

Thứ nhất, quyền và trách nhiệm phải được xác định trước khi triển khai. Với sandbox, quyết định cho phép cần làm rõ phạm vi, thời gian, đối tượng, điều kiện an toàn, nghĩa vụ báo cáo và tiêu chí dừng thử nghiệm. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn rõ về cách bảo vệ người sử dụng, dữ liệu và quyền lợi của các bên liên quan.

Thứ hai, áp dụng thực chất cơ chế bảo vệ người thực hiện đúng quy định. Khoản 2 Điều 34 của Luật Thủ đô năm 2026 đã quy định việc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với những người thuộc phạm vi điều chỉnh khi không vụ lợi, thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục nhưng vẫn xảy ra thiệt hại. Việc áp dụng cần căn cứ đúng đối tượng và đầy đủ điều kiện luật định.

Đồng thời, cần có hồ sơ ghi nhận rõ căn cứ quyết định, đánh giá rủi ro và quá trình giám sát. Điều này giúp người thực hiện yên tâm trong phạm vi được phép, cũng như bảo đảm trách nhiệm giải trình.

Thứ ba, tạo con đường rõ ràng từ thử nghiệm đến thị trường. Cơ chế sandbox của Hà Nội đã đặt ra việc xem xét ưu tiên mua sắm, đặt hàng hoặc đầu tư đối với sản phẩm thử nghiệm đạt hiệu quả, phù hợp nhu cầu, khả năng cân đối và quy định pháp luật. Cần triển khai cơ chế này với tiêu chí chất lượng, hiệu quả và chi phí sử dụng rõ ràng.

Thực tế cho thấy, sandbox không chỉ tạo không gian thử nghiệm những ý tưởng, công nghệ và mô hình kinh doanh mới, mà còn mở thêm cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Hiệu quả của cơ chế này không chỉ được đo bằng số lượng dự án được cấp phép thử nghiệm, mà quan trọng hơn là kết quả thực tế, khả năng ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm.

Khi quyền và trách nhiệm được xác định rõ, rủi ro được kiểm soát và có cơ chế hỗ trợ phù hợp, sandbox sẽ trở thành cầu nối đưa sáng kiến của doanh nghiệp vào thực tiễn, góp phần hình thành những động lực tăng trưởng mới cho Hà Nội.