Đại biểu Quốc hội: Người dân phân loại rác đúng quy định, nhưng xe thu gom lại trộn chung

Trong đó, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, một trong những vấn đề cần được giải quyết căn cơ hiện nay là bảo đảm kết quả phân loại rác tại nguồn được duy trì trong suốt quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý.

Bảo vệ kết quả phân loại rác đến khâu xử lý cuối cùng

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nêu thực tế, người dân đã thực hiện phân loại rác đúng quy định nhưng xe thu gom lại trộn chung các loại rác do thiếu phương tiện chuyên dụng. Như vậy, công sức của người dân bị vô hiệu hóa ngay từ khâu đầu tiên.

Theo đại biểu, để phân loại rác, người dân phải nỗ lực thay đổi thói quen sinh hoạt. Nếu rác sau khi phân loại lại bị đổ chung lên một xe thu gom thì mọi nỗ lực trở nên vô nghĩa. Điều này không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn làm suy giảm niềm tin và sự đồng thuận của nhân dân.

Để bảo vệ kết quả phân loại rác của người dân đến khâu xử lý cuối cùng, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị hoàn thiện Điều 77 theo hướng bảo đảm duy trì kết quả phân loại rác trong suốt quá trình tiếp nhận, thu gom, vận chuyển và chuyển giao đến cơ sở xử lý.

Trách nhiệm của từng đơn vị phải được xác định rõ theo phạm vi công việc được giao, gắn với kiểm tra thực tế và sự giám sát của người dân.

Đại biểu đề nghị đưa yêu cầu duy trì kết quả phân loại rác thành tiêu chí bắt buộc trong hợp đồng và hồ sơ nghiệm thu dịch vụ công. Đơn vị cung cấp dịch vụ vi phạm phải bị giảm trừ thanh toán hoặc xử lý nghiêm theo quy định.

Đại biểu nhấn mạnh, cần bỏ tư duy hình thức, chỉ tính thanh toán dựa trên khối lượng rác được thu gom, vận chuyển bởi cách làm này có thể khiến công sức của hàng triệu gia đình bị lãng phí. Tiền thuế do người dân đóng góp và ngân sách nhà nước chi trả phải được đổi lấy chất lượng dịch vụ thực sự tương xứng.

Cùng với đó, yêu cầu phân loại rác phải đồng bộ với năng lực thu gom và gắn liền với lợi ích của nhân dân. Trong đó, phương án triển khai phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ nguồn lực và thời hạn; đồng thời công khai lịch trình, điểm tập kết để người dân giám sát. Đặc biệt, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, kiên quyết không để lý do thiếu phương tiện, thiếu hạ tầng trở thành căn cứ để thoái thác trách nhiệm, kéo dài tình trạng thu gom rác đã phân loại nhưng vẫn trộn lẫn.

Góp ý về quyền từ chối thu gom tại khoản 2 Điều 77, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị quy định rõ trách nhiệm song hành của đơn vị cung cấp dịch vụ. Khi người dân đã phân loại đúng, đơn vị thu gom tuyệt đối không được viện lý do thiếu phương tiện để từ chối tiếp nhận.

Trường hợp từ chối thu gom do người dân phân loại chưa đúng, đơn vị thu gom phải có trách nhiệm hướng dẫn, phối hợp khắc phục. Trong mọi tình huống, chính quyền địa phương phải có phương án xử lý kịp thời, kiên quyết không để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm khiến rác thải ứ đọng trong khu dân cư.

Phân loại rác phải gắn với trách nhiệm của đơn vị thu gom, xử lý

Thảo luận về nội dung này, đại biểu Hầu A Lềnh (Đoàn Lào Cai) đề nghị làm rõ trách nhiệm của các đơn vị thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt; đồng thời hoàn thiện cơ chế phân chia lợi ích từ thị trường cacbon, bảo đảm quyền lợi của người dân và cộng đồng tham gia bảo vệ rừng.

Góp ý về khoản 43 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 75 liên quan đến phân loại chất thải rắn sinh hoạt, đại biểu Hầu A Lềnh cho biết, dự thảo giao UBND cấp tỉnh quyết định cụ thể việc phân loại rác thải sinh hoạt; đồng thời quy định việc từ chối thu gom đối với rác thải không được phân loại hoặc phân loại không đúng quy định.

Đại biểu quan tâm đến định hướng này, song cho rằng trách nhiệm phân loại của người dân phải đi đôi với việc bảo đảm dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp. Thực tế, có trường hợp người dân đã thực hiện phân loại nhưng đơn vị thu gom lại trộn chung các loại rác, khiến mục tiêu và hiệu quả của chính sách không đạt được.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm duy trì việc phân loại riêng các nhóm chất thải trong suốt quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý. Kết quả thực hiện phân loại cần được xác định là một tiêu chí đánh giá đối với đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải; đồng thời công khai trách nhiệm của các đơn vị này với cộng đồng và chính quyền địa phương.

Giao UBND cấp xã tổ chức thu gom, tập kết rác có thể tái chế

Góp ý dự thảo Luật, đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn Nghệ An) đề nghị làm rõ trách nhiệm bảo vệ môi trường nơi công cộng, quy định chặt chẽ địa điểm đổ thải xây dựng và bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong thu gom, tập kết chất thải rắn sinh hoạt có khả năng tái sử dụng, tái chế.

Về bảo vệ môi trường trong hoạt động xây dựng tại điểm b khoản 33 Điều 1 sửa đổi, bổ sung điểm d khoản 4 Điều 64, đại biểu cho rằng quy định về xử lý chất thải từ hoạt động thi công, cải tạo, sửa chữa, phá dỡ công trình xây dựng cần chặt chẽ hơn.

Dự thảo quy định một số loại vật chất như đất, đá, bê tông, gạch, cát và các vật chất khác không phải quản lý theo quy định về quản lý chất thải, nhưng không được đổ ra đường, sông, ngòi, suối, kênh, rạch hoặc các nguồn nước mặt khác gây ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường.

Theo đại biểu, cách quy định này chưa bao quát hết các tình huống thực tế, có thể dẫn đến cách hiểu rằng ngoài những địa điểm được liệt kê thì các địa điểm khác có thể được phép đổ thải, gây khó khăn cho việc xử lý hành vi đổ thải bừa bãi tại khu vực công cộng. Trong khi đó, điểm d khoản 8 đã quy định UBND cấp tỉnh bố trí địa điểm đổ chất thải từ hoạt động xây dựng.

Để bảo đảm thống nhất và khả thi, đại biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung điểm d khoản 4 Điều 64 theo hướng: Các loại vật chất nêu trên không phải quản lý theo quy định về quản lý chất thải nhưng phải được đổ tại địa điểm do UBND cấp tỉnh quy định.

Đối với khoản 42 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 75 về phân loại, lưu giữ, chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt, đại biểu Trần Nhật Minh cho rằng, phân loại chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế là nội dung quan trọng, cần được quy định cụ thể để bảo đảm thực hiện hiệu quả.

Theo dự thảo, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ tổ chức, hộ gia đình phải được phân loại tối thiểu thành 2 nhóm, trong đó có nhóm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế. Tuy nhiên, tại điểm a khoản 1 Điều 75, dự thảo chỉ quy định nhóm chất thải này được chuyển giao cho tổ chức, cá nhân thu gom.

Đại biểu nhận định quy định như vậy còn chung chung, chưa xác định rõ địa chỉ tiếp nhận và phương thức tổ chức thu gom nên tính khả thi chưa cao. Trong khi đó, dự thảo đã quy định cụ thể việc chứa đựng chất thải thực phẩm và chất thải rắn sinh hoạt khác trong bao bì, thiết bị theo quy định, nhưng chưa làm rõ cơ chế thu gom riêng đối với chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế.

Để khắc phục bất cập này, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong tổ chức thu gom, tập kết chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế phù hợp với điều kiện từng khu dân cư, tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu tiếp cận, khai thác.

Trường hợp sau một thời gian nhất định không có tổ chức, cá nhân tiếp nhận để tái sử dụng, tái chế thì phải chuyển giao cho cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý theo quy định, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 4 Điều 75 theo hướng: Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế được thu gom, tập kết và chuyển giao cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu hoặc cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý. UBND cấp xã quy định việc thu gom, địa điểm tập kết và chuyển giao, bảo đảm đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.