Xã Thư Lâm: Giữ tình làng nghĩa xóm từ những cuộc hòa giải

Đằng sau mỗi cuộc hòa giải thành công là sự kiên trì, khéo léo và tinh thần khách quan của những người làm công tác hòa giải, góp phần giữ gìn tình làng nghĩa xóm, hạn chế những tranh chấp kéo dài trong cộng đồng dân cư.

Lắng nghe để tìm tiếng nói chung

Ở một địa bàn đông dân cư đi cùng với hoạt động sản xuất làng nghề diễn ra sôi động như thôn Châu Phong, những va chạm trong sinh hoạt và đời sống thường ngày khó tránh khỏi. Có khi chỉ là tiếng máy sản xuất kéo dài, khói bụi, nước thải làm ảnh hưởng đến nhà bên cạnh; cũng có khi bắt nguồn từ việc đường thoát nước bị che lấp, khiến nước mưa tràn sang nhà hàng xóm gây ngập úng. Bên cạnh đó là những bất đồng về vệ sinh môi trường, những lời qua tiếng lại trong gia đình, giữa các hộ dân.

Với quy mô gần 1.000 hộ, dân cư đông và số lượng hội viên lớn, thôn Châu Phong không thuộc diện sáp nhập. Đặc điểm này cũng đặt ra yêu cầu đối với công tác hòa giải ở cơ sở, bởi các mối quan hệ dân cư đan xen, những mâu thuẫn phát sinh có thể liên quan đến nhiều người, nhiều gia đình và cả hoạt động sản xuất của làng nghề.

Đảm nhiệm vai trò Trưởng ban Công tác Mặt trận, Tổ trưởng Tổ hòa giải thôn Châu Phong, bà Đỗ Thị Chiều cho rằng, điều quan trọng hàng đầu trong mỗi cuộc hòa giải là giữ được sự khách quan, không đứng về bất kỳ bên nào. Chỉ một lời nói thiếu cân nhắc, một nhận xét vô tình nghiêng về một phía cũng có thể khiến người trong cuộc cảm thấy bị xúc phạm, từ đó làm vụ việc thêm căng thẳng, khó tìm được tiếng nói chung.

Theo bà Đỗ Thị Chiều, các thành viên tổ hòa giải cần được phân công nhiệm vụ cụ thể, xác định rõ nội dung và phạm vi trao đổi. Người được giao nhiệm vụ nào thì tập trung vào nhiệm vụ đó, không tùy tiện phát biểu những vấn đề ngoài nội dung được phân công. Những người không có nhiệm vụ cũng cần tránh tham gia ý kiến, bởi những lời nói bổ trợ thiếu kiểm soát đôi khi lại trở thành nguyên nhân kích động, khiến mâu thuẫn vốn nhỏ trở nên phức tạp hơn.

Sự thận trọng ấy không chỉ thể hiện trong cách tổ chức một cuộc hòa giải mà còn nằm ở việc nắm bắt tình hình từ sớm. Với những mâu thuẫn gia đình thông thường, tổ hòa giải thường chủ động tìm hiểu qua dư luận trong thôn, sau đó tiếp cận trực tiếp các thành viên để khuyên bảo, tháo gỡ. Không phải vụ việc nào cũng cần lập hồ sơ hòa giải chính thức, nhưng điều quan trọng là người hòa giải phải nắm được bản chất sự việc, hiểu tâm tư của từng bên và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp.

Bà Đỗ Thị Chiều nhớ lại, một vụ việc liên quan đến phân chia quyền lợi đền bù giải phóng mặt bằng trong một gia đình tại thôn Châu Phong là minh chứng cho cách làm này. Mâu thuẫn phát sinh giữa người cha, người con trai trưởng và con dâu sau khi người con trai trưởng qua đời. Trước đó, gia đình đã thực hiện dồn điền đổi thửa, phân chia diện tích ruộng đất cho các thành viên. Tuy nhiên, khi triển khai giải phóng mặt bằng, phần diện tích được đền bù lại nằm trong phần đất của người cha, dẫn đến bất đồng về quyền lợi giữa các thành viên.

Nếu không được giải quyết thấu đáo, tranh chấp có thể ảnh hưởng lâu dài đến quan hệ giữa cha con, anh em trong gia đình. Tổ hòa giải đã chủ động tiếp cận cả hai bên, tìm hiểu hoàn cảnh và kiểm tra lại các biên bản, giấy tờ liên quan. Qua xác minh, các thành viên nhận thấy việc phân chia ruộng đất trước đó đã có đầy đủ chữ ký xác nhận của các con.

Từ những căn cứ này, cùng với việc tìm hiểu nguyện vọng và hoàn cảnh của từng người, tổ hòa giải đề xuất phương án phân chia khoản tiền đền bù trong đợt này theo đúng diện tích đất mà các thành viên đã nhận trước đó. Đối với những đợt đền bù tiếp theo, gia đình tiếp tục thực hiện theo nguyên tắc tương tự.

Phương án được đưa ra trên cơ sở giấy tờ, thỏa thuận đã có, đồng thời tính đến tình cảm và sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình. Sau quá trình trao đổi, người cha và các thành viên liên quan đã thống nhất cách giải quyết. Mâu thuẫn được tháo gỡ, quan hệ gia đình trở lại bình thường, tất cả anh em đều đồng thuận.

Với bà Đỗ Thị Chiều, kết quả của vụ việc không chỉ nằm ở việc các bên thống nhất được cách chia tiền đền bù mà quan trọng hơn là tránh được nguy cơ rạn nứt tình cảm gia đình. Đây cũng là kinh nghiệm để tổ hòa giải xử lý những vụ việc tương tự: Phải nắm bắt kịp thời dư luận, tìm hiểu đầy đủ thông tin và nguyện vọng của từng bên; sau đó gặp gỡ, trao đổi trực tiếp để xác định nguyên nhân mâu thuẫn. Khi các bên đã hiểu vấn đề và có sự đồng thuận, việc tổ chức hòa giải mới có thể đạt kết quả bền vững.

Nâng cao kỹ năng, giữ vững vai trò người hòa giải viên

Từ những vụ việc cụ thể tại thôn Châu Phong có thể thấy, hòa giải ở cơ sở không đơn thuần là việc đứng ra phân xử đúng sai giữa các bên. Người hòa giải viên phải biết lắng nghe, kiên trì vận động, thuyết phục và lựa chọn cách giải quyết phù hợp với từng hoàn cảnh. Có những vụ việc cần căn cứ vào giấy tờ, quy định pháp luật; cũng có những mâu thuẫn phải bắt đầu từ việc tháo gỡ tâm lý, giúp các bên bình tĩnh nhìn nhận lại vấn đề.

Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Nguyễn Thành Luân cho biết, hòa giải ở cơ sở là hoạt động có ý nghĩa quan trọng trong đời sống xã hội, là phương thức giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp trên tinh thần tự nguyện, thiện chí và đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Thời gian qua, đội ngũ hòa giải viên trên địa bàn xã đã phát huy vai trò, trách nhiệm, kịp thời giải quyết nhiều mâu thuẫn, bất đồng phát sinh trong đời sống nhân dân. Qua đó, góp phần giữ gìn tình làng nghĩa xóm, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, hạn chế các tranh chấp kéo dài, phòng ngừa vi phạm pháp luật và giữ vững an ninh, trật tự tại địa phương.

Tuy nhiên, trong bối cảnh các quan hệ xã hội ngày càng đa dạng, phức tạp, công tác hòa giải ở cơ sở cũng đứng trước những yêu cầu mới. Không chỉ cần sự am hiểu phong tục, tập quán và tâm lý cộng đồng, hòa giải viên còn phải có kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ và khả năng xử lý tình huống. Việc giải quyết một vụ việc nếu thiếu căn cứ, không bảo đảm nguyên tắc khách quan hoặc vượt quá phạm vi hòa giải có thể khiến mâu thuẫn không được tháo gỡ, thậm chí phát sinh những hệ lụy khác.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Nguyễn Thành Luân, việc tiếp tục triển khai các quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành đòi hỏi mỗi hòa giải viên phải chủ động cập nhật kiến thức, nắm vững nguyên tắc, phạm vi, trình tự và thủ tục hòa giải. Cùng với đó là việc thường xuyên rèn luyện kỹ năng vận động, thuyết phục, xử lý tình huống, bảo đảm các vụ việc được giải quyết đúng pháp luật, khách quan và hiệu quả.

Thực tế từ thôn Châu Phong cho thấy, bên cạnh kiến thức pháp luật, sự am hiểu địa bàn và khả năng nắm bắt tâm tư người dân là yếu tố quan trọng giúp hòa giải viên phát huy vai trò. Người trong cuộc thường dễ chia sẻ hơn khi được tiếp cận bởi những người gần gũi, hiểu hoàn cảnh gia đình và có uy tín trong cộng đồng. Tuy nhiên, sự gần gũi ấy phải đi cùng nguyên tắc khách quan, không áp đặt, không định kiến và không để tình cảm cá nhân chi phối quá trình giải quyết.