Kiểm soát ô nhiễm để phát triển chăn nuôi bền vững

Áp lực môi trường gia tăng

Chia sẻ tại diễn đàn "Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên" tổ chức ngày 6-11, TS Nguyễn Trọng Tuyển, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam hiện sở hữu quy mô đàn lợn thuộc nhóm 5 nước dẫn đầu, đàn gia cầm đứng thứ 6 và sản lượng sữa thứ 3 khu vực Đông Nam Á.

Những năm gần đây, ngành chăn nuôi đang có xu hướng dịch chuyển từ các vùng đồng bằng có mật độ cao sang khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Đồng thời, chuyển dần sang trang trại quy mô lớn, tập trung, và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Đến nay, khu vực 6 tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đang chiếm 19,03% đàn lợn, 13,09% đàn gia cầm, 11,68% đàn trâu và 37,24% đàn bò cả nước. Đặc biệt, Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng có nhiều lợi thế phát triển chăn nuôi tập trung nhờ quỹ đất rộng, khí hậu phù hợp, nguồn nguyên liệu thức ăn dồi dào và khả năng cách ly với các vùng đô thị đông dân.

Cũng theo TS Nguyễn Trọng Tuyển, sự góp mặt của các doanh nghiệp lớn như CP, TH, Vinamilk, GREENFEED, BAF và De Heus đnag tạo động lực hình thành các chuỗi sản xuất hiện đại. Dù vậy, khu vực này vẫn đối mặt với những thách thức đặc thù.

Các áp lực do hạn hán kéo dài, thiếu nước phục vụ chăn nuôi, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm do chất thải và dịch bệnh lây lan giữa các địa phương đang ngày một gia tăng. Điều này đặt ra đòi hỏi việc mở rộng quy mô sản xuất cần gắn với quy hoạch vùng chăn nuôi, bảo đảm an toàn sinh học và kiểm soát sức chịu tải môi trường.

Gỡ rào cản cho doanh nghiệp

Tại diễn đàn "Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”, đại diện nhiều doanh nghiệp đã chia sẻ về những mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang triển khai; đồng thời nêu lên nhiều kiến nghị, đề xuất các bộ ngành, địa phương tiếp tục quan tâm, tháo gỡ.

Ông Huỳnh Viết Thanh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Thanh Hà cho rằng, việc ứng dụng công nghệ thu hồi khí mê tan (CH₄) để phát điện, kết hợp tham gia thị trường tín chỉ carbon, có thể mở ra hướng đi mới nhằm giảm ô nhiễm môi trường và gia tăng giá trị kinh tế cho các trang trại chăn nuôi.

Địa diện doanh nghiệp bày tỏ quan tâm giải pháp thu hồi khí methane để phát điện theo Cơ chế phát triển sạch (CDM), đồng thời kiến nghị cơ quan quản lý địa phương nghiên cứu xây dựng 1 dự án chung, tập hợp các trang trại chăn nuôi trên địa bàn để triển khai đồng bộ hoạt động giảm phát thải, thu hồi khí methane và phát triển tín chỉ carbon.

Sau hơn 30 năm hoạt động tại Việt Nam, Công ty Japfa Comfeed Việt Nam đã mở rộng đầu tư tại nhiều địa phương, trong đó có khu vực Tây Nguyên. Theo bà Huỳnh Thị Phương Châu, Giám đốc Truyền thông và Phát triển Bền vững, doanh nghiệp xác định phát triển dựa trên cơ sở kiểm soát chất lượng con giống, thức ăn và dịch bệnh.

Dù vậy để duy trì vận hành hệ thống, đại diện doanh nghiệp đề xuất các cơ quan quản lý quan tâm phát triển vùng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi trong nước, góp phần chủ động nguồn cung và giảm chi phí vận chuyển. Đồng thời, hoàn thiện chính sách khuyến khích chăn nuôi tuần hoàn, nhất là các mô hình tận dụng chất thải để sản xuất phân bón hữu cơ, năng lượng…

Trong khi đó, Tây Nguyên được Công ty Cổ phần Chăn nuôi Mavin xác định là địa bàn trọng tâm trong chiến lược phát triển suốt nhiều năm qua. Ông Dương Vĩnh Quế - Giám đốc Nam Trung Bộ và Tây Nguyên của doanh nghiệp cho biết, trong giai đoạn 2027-2030, doanh nghiệp dự kiến tiếp tục tập trung nguồn lực đầu tư với tổng vốn khoảng 200 triệu USD.

Để hiện thực hóa kế hoạch, đại diện Mavin kiến nghị Cục Chăn nuôi và Thú y tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn, hướng dẫn chuyên môn và tạo điều kiện thuận lợi về chủ trương, chính sách trong quá trình triển khai các dự án, đặc biệt đối với định hướng phát triển chăn nuôi gà tại Tây Nguyên.

5 giải pháp chiến lược

Khẳng định Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là vùng có tính chiến lược đối với ngành chăn nuôi - thú y trong thời gian tới, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng cho biết, để khai thác tiềm năng, vùng cần quy hoạch bài bản, kiểm soát mật độ đàn vật nuôi và gắn phát triển chăn nuôi với các ngành sản xuất khác, đặc biệt là trồng trọt.

Để phát triển chăn nuôi bền vững tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Phó Cục trưởng Đăng đề xuất tập trung vào 5 nhóm giải pháp. Thứ nhất, rà soát, quy hoạch và tích hợp vùng chăn nuôi với các hoạt động sản xuất thức ăn, giết mổ, chế biến; đồng thời cụ thể hóa chính sách hỗ trợ tài chính, giải phóng mặt bằng, giá thuê đất và thủ tục hành chính, đẩy nhanh di dời các cơ sở không phù hợp quy hoạch.

Thứ hai, thúc đẩy ứng dụng công nghệ xử lý chất thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), kiểm kê khí nhà kính và từng bước phát triển thị trường tín chỉ carbon.

Thứ ba, xây dựng chuỗi chăn nuôi an toàn sinh học, đổi mới cách tiếp cận trong kiểm soát dịch bệnh theo định hướng của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH). Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chăn nuôi, tiến tới thực hiện khai báo bắt buộc và hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia.

Thứ năm, thúc đẩy tín dụng xanh, khuyến khích các tổ chức tài chính và doanh nghiệp tham gia đầu tư vào những mô hình chăn nuôi thân thiện với môi trường.

Lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y nhấn mạnh, phát triển chăn nuôi tại Tây Nguyên nói riêng và cả nước nói chung cần được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển của từng địa phương, từng vùng. Trong đó, bảo vệ môi trường không chỉ là điều kiện để kiểm soát rủi ro mà còn cần trở thành lợi thế, chất thải là tài nguyên cho kinh tế tuần hoàn, tạo động lực phát triển các ngành sản xuất nông nghiệp khác.

Trong khi đó, TS Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam nhấn mạnh, không ai hiểu rõ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất bằng chính người chăn nuôi và doanh nghiệp. Thay vì chờ đến khi các quy định được ban hành mới phản ánh bất cập, các đơn vị cần chủ động đề xuất giải pháp và gửi trực tiếp đến cơ quan quản lý chuyên ngành, các hội nghề nghiệp ngay từ quá trình xây dựng chính sách.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần quan tâm hơn đến công tác pháp chế, chủ động nghiên cứu quy định pháp luật để vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng, vừa đóng góp vào việc hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Liên quan đến vấn đề môi trường, TS Nguyễn Xuân Dương cho rằng cần nhìn nhận toàn diện, không chỉ dừng ở xử lý chất thải hay kiểm soát dịch bệnh mà còn phải bảo đảm tính khả thi về kinh tế và phúc lợi động vật. Các giải pháp xử lý môi trường phải phù hợp với điều kiện sản xuất, khả năng đầu tư của doanh nghiệp và người dân, đồng thời khai thác hiệu quả giá trị từ chất thải.

Lãnh đạo Hội Chăn nuôi Việt Nam tái khẳng định cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp, người chăn nuôi và cơ quan quản lý trong việc tổng hợp kiến nghị, phản ánh những bất cập từ thực tiễn, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách.

“

“Chăn nuôi lợn đang là lĩnh vực phát triển mạnh tại Đắk Lắk. Tuy nhiên, hệ thống vùng nguyên liệu, cơ sở giết mổ và chế biến của tỉnh vẫn còn sơ khai, chưa đáp ứng yêu cầu hình thành chuỗi sản xuất đồng bộ, nâng cao giá trị sản phẩm. Trong bối cảnh thu hút thêm các dự án chăn nuôi, vấn đề môi trường được địa phương xác định là yêu cầu cần ưu tiên giải quyết. Do đó đề nghị Cục Môi trường sớm ban hành quy chuẩn đánh giá hoạt động chăn nuôi, giúp địa phương có căn cứ cụ thể trong kiểm tra, giám sát và xử lý các vấn đề môi trường tại cơ sở”
Ông Nguyễn Văn Minh, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Đắk Lắk.