Định danh và xác thực điện tử: Cần cơ chế quản trị chặt chẽ

Tạo lập phương thức định danh thống nhất, thuận tiện

Dự án Luật Định danh và xác thực điện tử đang được Quốc hội khoá XVI xem xét, thảo luận với nhiều chính sách quan trọng. Dự thảo luật xác định 5 nhóm đối tượng định danh điện tử gồm: Cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian. Đồng thời, giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.

Dự thảo luật quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử; quy định chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử.

Hệ thống định danh và xác thực điện tử gồm: Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử; nền tảng định danh và xác thực điện tử; ứng dụng định danh quốc gia (VNeID); hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin; Cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia và các phần mềm, ứng dụng, hệ thống thông tin khác.

Chia sẻ với báo chí, đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) nhìn nhận: Trong nền kinh tế số, định danh điện tử đang trở thành phương thức xác lập niềm tin, kết nối con người với các dịch vụ công, dịch vụ kinh tế và các giao dịch trên môi trường số.

Ông đánh giá cao mục tiêu của dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử trong việc tạo lập phương thức định danh thống nhất, thuận tiện, tin cậy, thúc đẩy cung cấp dịch vụ công và phát triển các giao dịch điện tử.

Theo đại biểu, định danh điện tử không chỉ là công cụ xác định một cá nhân trên môi trường số. Đây còn là cơ chế mở ra khả năng truy cập, kết nối và khai thác nhiều dữ liệu, dịch vụ gắn với cá nhân đó. Vì vậy, cơ chế quản trị cần chặt chẽ, bởi một sự cố về định danh hoặc xác thực có thể dẫn đến nguy cơ giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài khoản, truy cập trái phép, thậm chí gây ra những hệ quả liên đới đối với tài sản, quyền riêng tư và các giao dịch hợp pháp của người dân.

“Cần nghiên cứu bổ sung cơ chế để người dân có thể biết dữ liệu định danh của mình được khai thác, sử dụng trong những trường hợp nào, bởi chủ thể nào và vì mục đích gì; có cơ chế ghi nhận, lưu vết việc truy cập, khai thác, chia sẻ dữ liệu và có phương thức xử lý khi phát hiện việc sử dụng trái phép”, đại biểu cho biết.

Bảo đảm cơ chế xử lý nhanh khi phát hiện nguy cơ giả mạo

Bên cạnh đó, đại biểu Lã Thanh Tân cũng cho rằng cần nghiên cứu, tiếp cận theo hướng xác thực dựa trên thuộc tính. Ví dụ, khi một dịch vụ chỉ cần xác minh người sử dụng đã đủ độ tuổi theo quy định, thì về nguyên tắc không nhất thiết phải chia sẻ toàn bộ thông tin cá nhân nếu có thể xác thực được thuộc tính về độ tuổi một cách an toàn, tin cậy.

Theo ông, đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa thiết thực nhằm thực hiện nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân ngay từ khâu thiết kế hệ thống, giảm thiểu nguy cơ lạm dụng dữ liệu và tăng niềm tin của người dân đối với các dịch vụ số.

Đề cập đến các quy định về tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt hiệu lực định danh điện tử, đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng, cần bảo đảm cơ chế xử lý nhanh khi phát hiện nguy cơ giả mạo, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép, nhưng đồng thời phải có quy trình thông báo, xác minh, khôi phục và cơ chế khiếu nại phù hợp, tránh để người dân bị gián đoạn quyền tiếp cận dịch vụ công, giao dịch dân sự và các quyền lợi hợp pháp do sai sót trong quá trình quản lý.

Theo Chính phủ, thực tiễn quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao hoạt động định danh từ định danh cá nhân sang “định danh vạn vật”, bao gồm phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số.

Việc ban hành luật nhằm hình thành khung định danh và xác thực điện tử an toàn, tin cậy. Đây cũng là công cụ pháp lý quan trọng giúp phòng ngừa tội phạm mạng, xử lý triệt để SIM nặc danh, tài khoản ảo, tình trạng lừa đảo trực tuyến và ngăn chặn các hình thức giả mạo sinh trắc học tinh vi từ công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật Định danh và xác thực điện tử sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc công nhận danh tính điện tử xuyên biên giới và định danh sản phẩm. Việc chuẩn hóa dữ liệu theo chuẩn mực chung giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng các quy định khắt khe của thị trường thế giới (như yêu cầu về Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số của Liên minh Châu Âu), từ đó bảo vệ nguồn gốc hàng hóa nội địa, tháo gỡ điểm nghẽn thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.