Quảng cáo thuốc chữa khỏi bệnh để bán hàng: Khi nào thành tội lừa đảo?

Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 7 - Hà Nội vừa phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Lê Thị An, sinh năm 1970, trú tại thôn Hà Khê, xã Thư Lâm, Hà Nội, để điều tra về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Kết quả điều tra ban đầu cho thấy, ngày 9-7-2026, Công an xã Thư Lâm tiếp nhận nhiều đơn tố giác liên quan đến hoạt động khám, chữa bệnh bằng thuốc Đông y của người phụ nữ này.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, An đã giới thiệu, bán thuốc Đông y gia truyền, quảng cáo có khả năng chữa khỏi nhiều loại bệnh như tai biến mạch máu não, đột quỵ và các bệnh lý về xương khớp. Tin tưởng những lời giới thiệu, 7 người đã giao cho An tổng số tiền hơn 106 triệu đồng.

Từ vụ án trên, vấn đề đặt ra là việc quảng cáo thuốc có công dụng chữa bệnh không đúng sự thật sẽ bị xử lý như thế nào? Khi nào hành vi quảng cáo gian dối vượt khỏi phạm vi xử phạt hành chính để bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Phân tích về vấn đề này, luật sư Phạm Hải Long, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho biết pháp luật yêu cầu hoạt động quảng cáo hàng hóa, dịch vụ phải bảo đảm tính trung thực, chính xác, không gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng và khả năng sử dụng sản phẩm. Đối với thuốc và các sản phẩm liên quan đến sức khỏe, yêu cầu này càng quan trọng bởi thông tin quảng cáo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định điều trị của người bệnh.

Luật Quảng cáo năm 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, nghiêm cấm hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính hoặc xem xét trách nhiệm hình sự.

Theo luật sư, Điều 197 Bộ luật Hình sự quy định về tội “Quảng cáo gian dối”. Người quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Tuy nhiên, nếu người bán cố ý đưa ra thông tin gian dối để tạo lòng tin, khiến người mua giao tiền nhằm chiếm đoạt tài sản, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 174 Bộ luật Hình sự về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Thực tế, ranh giới giữa hành vi quảng cáo sai sự thật và lừa đảo chiếm đoạt tài sản không phải lúc nào cũng dễ phân định, nhất là trong những giao dịch liên quan đến thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Một sản phẩm không mang lại hiệu quả như quảng cáo có thể phát sinh tranh chấp về chất lượng, nhưng cũng có trường hợp việc giới thiệu công dụng không có thật được sử dụng như thủ đoạn nhằm chiếm đoạt tiền của người mua.

Làm rõ vấn đề này, luật sư Phạm Hải Long phân tích, nếu người bán biết rõ sản phẩm không có khả năng chữa khỏi một bệnh lý nhất định nhưng vẫn cố tình đưa ra cam kết không có thật, khiến người bệnh tin tưởng giao tiền nhằm chiếm đoạt, hành vi có thể có dấu hiệu cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Ngược lại, trường hợp người bán cung cấp thông tin không chính xác về công dụng sản phẩm nhưng không có mục đích chiếm đoạt thì cần xem xét các quy định về quảng cáo, kinh doanh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để xác định trách nhiệm tương ứng.

Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, hành vi dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản trị giá từ 2 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp chiếm đoạt tài sản từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, khung hình phạt là từ 2 năm đến 7 năm tù.

Đối với vụ việc có nhiều người bị hại, luật sư cho rằng cơ quan điều tra cần xác định cụ thể số tiền bị chiếm đoạt, phương thức thực hiện và mối liên hệ giữa các giao dịch. Việc xác định tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt phải dựa trên kết quả điều tra, không thể chỉ căn cứ vào số tiền người mua đã thanh toán để mặc nhiên áp dụng khung hình phạt.

Một vấn đề khác cần lưu ý là việc người bệnh sử dụng thuốc nhưng không khỏi bệnh không đương nhiên chứng minh người bán phạm tội lừa đảo. Để xử lý hình sự, cơ quan chức năng phải chứng minh được hành vi gian dối, mục đích chiếm đoạt và các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định.

Vụ án tại xã Thư Lâm là lời cảnh báo về nguy cơ lợi dụng nhu cầu khám, chữa bệnh để trục lợi. Người dân cần thận trọng trước những lời quảng cáo thuốc có khả năng chữa khỏi hoàn toàn các bệnh lý nghiêm trọng, đồng thời chủ động kiểm chứng thông tin, lựa chọn cơ sở khám, chữa bệnh đủ điều kiện và kịp thời phản ánh dấu hiệu vi phạm đến cơ quan chức năng.