Bảo đảm quyền chủ động của Hà Nội trong cân đối, phân bổ và sử dụng ngân sách

Bổ sung hành vi cấm chia nhỏ dự án nhằm né tránh trách nhiệm

Đại biểu Trần Thanh Hà bày tỏ tán thành việc hợp nhất các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công như tờ trình của Chính phủ và cho rằng, đây là điều kiện để đơn giản hóa thủ tục, gắn quyết định ngân sách với quyết định đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ giới hạn thẩm quyền điều chỉnh ngân sách của Chính phủ và UBND tại điểm b khoản 2 Điều 51 và điểm đ khoản 2 Điều 62.

Theo đại biểu, trường hợp điều chỉnh làm thay đổi số vốn Quốc hội đã phân bổ cho từng bộ, ngành hoặc mức bổ sung có mục tiêu cho từng địa phương theo điểm c khoản 1 Điều 48, cần có cơ chế kiểm soát phù hợp, tránh làm thay đổi quyết định phân bổ của Quốc hội.

"Đối với những trường hợp này phải báo cáo, xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi thực hiện; trường hợp cấp bách thì báo cáo tại phiên họp gần nhất. Quy định như vậy sẽ vừa bảo đảm tính chủ động trong điều hành, vừa không làm thay đổi thẩm quyền quyết định ngân sách của Quốc hội", đại biểu Trần Thanh Hà nêu.

Đại biểu cũng đề nghị cần quy định rõ điều kiện và thứ tự ưu tiên khi sử dụng số tăng thu tại Điều 69 dự thảo Luật; không nên phân bổ ngay theo số thu vượt dự toán tại một thời điểm, chỉ phân bổ khi có căn cứ chắc chắn xác định tổng thu cả năm vượt dự toán. Cùng với đó cần quy định thứ tự ưu tiên: Trước hết là giảm bội chi, trả nợ; tiếp đến là tạo nguồn cải cách tiền lương, sau đó mới xem xét bố trí cho các nhiệm vụ chi khác.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị tại bổ sung việc nghiêm cấm hành vi cố ý chia một dự án thành nhiều dự án hoặc nhiều phần dự án nhằm làm giảm quy mô, hạ nhóm dự án, làm thay đổi thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư hoặc các trình tự, thủ tục. Đây là biện pháp cần thiết để ngăn chặn việc chia nhỏ dự án nhằm né tránh trách nhiệm và các yêu cầu quản lý đầu tư công.

Phân định rõ trách nhiệm từng cơ quan trong toàn bộ quá trình đầu tư công

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Hà Nội cũng cho rằng, cần khắc phục tình trạng chuyển nguồn lớn trong khi ngân sách vẫn phải vay.

Theo đại biểu, số chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 gần 1.440 tỷ đồng, từ năm 2025 sang năm 2026 tăng lên gần 1.860 tỷ đồng, trong khi năm 2027 dự kiến vay khoảng 1.200 nghìn tỷ đồng. Mặc dù không phải toàn bộ vốn chuyển nguồn đều do chậm triển khai, nhưng số liệu này cho thấy cần xem lại chất lượng lập dự toán, tiến độ chuẩn bị dự án và trách nhiệm giải ngân, tránh tình trạng ngân sách phải vay trong khi nguồn vốn đã bố trí vẫn chưa được sử dụng hiệu quả.

Đại biểu đề nghị, tại điểm d khoản 3 Điều 86 chỉ cho phép chuyển nguồn kinh phí khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với những nhiệm vụ đã được phê duyệt, có kế hoạch thực hiện hoặc đã ký hợp đồng; phần kinh phí chưa xác định được nhiệm vụ hoặc không có khả năng thực hiện cần được rà soát, điều chỉnh, không tự động chuyển sang năm sau.

Đồng thời, đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh phải báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất về số vốn Trung ương bổ sung có mục tiêu chưa giải ngân, nguyên nhân và biện pháp xử lý; qua đó tăng cường giám sát, thay vì chỉ dừng ở yêu cầu cam kết giải ngân.

Đồng tình với quy định tại Khoản 3 Điều 10 và Điều 41 dự thảo Luật quy định nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã phù hợp với đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư và khả năng quản lý của từng địa phương; đồng thời cho phép điều chỉnh tỷ lệ phân chia nguồn thu khi có biến động lớn về thu, chi ngân sách.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ cụ thể hóa trong văn bản hướng dẫn các tiêu chí xác định nhu cầu chi ngân sách cấp xã, gắn với quy mô dân số, diện tích địa bàn, mức độ đô thị hóa, khối lượng nhiệm vụ được giao và chi phí cung cấp dịch vụ công.

Đại biểu cho rằng, các phường đông dân, mật độ xây dựng cao chịu áp lực lớn về giao thông, thoát nước, vệ sinh môi trường; trong khi các xã có địa bàn rộng cần nguồn lực duy trì hạ tầng và cung cấp dịch vụ công trên phạm vi phân tán. Vì vậy, cần tính đến các yếu tố này trong định mức phân bổ ngân sách, đồng thời có cơ chế rà soát, điều chỉnh tỷ lệ phân chia và bổ sung cân đối khi nhiệm vụ hoặc điều kiện thu, chi thay đổi lớn, bảo đảm nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ và khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Thanh Hà cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm từng cơ quan trong toàn bộ quá trình đầu tư công (cơ quan đề xuất, cơ quan thẩm định chất lượng thẩm định, khả năng cân đối vốn, cơ quan quyết định đầu tư về tính khả thi...). Khi dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư hoặc phải điều chỉnh nhiều lần, cần xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm từng khâu, tránh dồn trách nhiệm cho chủ đầu tư.