Phân cấp ngân sách phải đi đôi với năng lực và nguồn lực của cấp xã

Tháo gỡ vướng mắc trong triển khai dự án đầu tư cấp xã

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (Đoàn thành phố Hà Nội) bày tỏ thống nhất với báo cáo của Bộ Tài chính và dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sau chỉnh lý và cho rằng việc hợp nhất đã tháo gỡ một số bất cập trong thực tiễn.

Góp ý về quy trình đầu tư dự án nhóm C tại khoản 6 Điều 76 và Điều 81, đại biểu cho rằng, việc không phải thực hiện riêng bước chủ trương đầu tư đối với các dự án quy mô nhỏ, thời gian thực hiện ngắn sẽ giúp rút ngắn quy trình, giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí chuẩn bị đầu tư ở cơ sở, đẩy nhanh tiến độ giải ngân từ năm ngân sách 2027. Tuy nhiên, cấp xã vẫn phải kiểm soát được nguồn vốn, khả năng cân đối và hiệu quả dự án. Trong khi đó, năng lực cán bộ, kinh nghiệm thẩm định ở nhiều xã còn hạn chế. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định rõ trong Nghị định các nội dung tối thiểu phải xem xét trước khi Chủ tịch UBND cấp xã quyết định đầu tư; đồng thời giao cấp tỉnh hỗ trợ thẩm định đối với dự án phức tạp.

Đối với thẩm quyền quyết định dự án nhóm B, đại biểu đánh giá quy định tại khoản 7 Điều 75 và khoản 3 Điều 81 về việc UBND cấp xã quyết định chủ trương đầu tư, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định đầu tư đối với dự án sử dụng vốn ngân sách địa phương thuộc cấp mình quản lý, thể hiện tinh thần phân cấp mạnh, tạo sự chủ động cho cơ sở.

Chỉ ra thực tế năng lực chuyên môn và khả năng thẩm định nguồn vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội ở nhiều xã chưa đáp ứng yêu cầu, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị Chính phủ hướng dẫn cụ thể nội dung thẩm định, đồng thời cho phép HĐND cấp tỉnh quy định việc phân cấp hoặc cơ chế hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.

Về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã tại Điều 41, đại biểu Đoàn thành phố Hà Nội cho rằng, việc giao HĐND cấp tỉnh quyết định tỷ lệ phân chia là phù hợp với điều kiện khác nhau giữa các địa phương. Tuy nhiên, nếu giao nhiệm vụ chi mà không bảo đảm nguồn lực tương ứng, cấp xã sẽ bị động trong cân đối ngân sách. Vì vậy, cần quy định rõ các nguyên tắc, tiêu chí phân cấp tối thiểu và bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định hướng dẫn

Về nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư tại khoản 9 Điều 9, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường nhấn mạnh, việc đánh giá các chương trình, dự án, nhiệm vụ trong toàn bộ quá trình từ lập, thẩm định, phê duyệt đến thực hiện và vận hành là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng đầu tư công.

Tuy nhiên, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, quy trình và phương pháp đánh giá. Nếu Nghị định chậm ban hành hoặc thiếu quy định cụ thể, phù hợp với đặc thù từng ngành, địa bàn, việc đánh giá có nguy cơ mang tính hình thức, nhất là với dự án nhóm C do cấp xã quản lý.

Đại biểu đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định hướng dẫn, quy định chủ đầu tư phải xây dựng khung đánh giá hiệu quả đầu tư trước khi khởi công; đồng thời giao các bộ, cơ quan ngang bộ ban hành kịp thời tiêu chí đánh giá chuyên ngành.

Để Luật phát huy hiệu quả khi có hiệu lực từ năm ngân sách 2027, đại biểu cũng đề nghị chú trọng hướng dẫn về dự án nhóm C, thẩm định dự án nhóm B, đánh giá hiệu quả đầu tư, phân cấp nguồn lực và hỗ trợ nâng cao năng lực cán bộ cấp xã.

Bảo đảm nguồn lực cho đơn vị hành chính sau sáp nhập

Đề cập đến việc xác định số bổ sung cân đối ngân sách, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) phản ánh, sau sáp nhập, quy mô dân số và địa bàn của nhiều đơn vị hành chính tăng gấp đôi. Nếu áp dụng định mức cào bằng hoặc cắt giảm chi thường xuyên cơ học theo tỷ lệ tinh giản biên chế cấp xã sẽ không đáp ứng nhu cầu thực tế.

Đại biểu kiến nghị áp dụng hệ số khuyến khích theo quy mô diện tích, dân số sau sáp nhập và có lộ trình chuyển tiếp; bảo đảm tổng dự toán chi thường xuyên của đơn vị hành chính mới không thấp hơn mức trước khi sáp nhập trong thời hạn tối thiểu 5 năm.

Đồng thời, bổ sung quy định để lại toàn bộ hoặc tối thiểu 70% số kinh phí chi thường xuyên tiết kiệm được từ quỹ phụ cấp, quỹ lương do tinh giản biên chế cho ngân sách xã, phục vụ tái đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số và chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức cấp xã.

Liên quan đến việc chuyển nguồn ngân sách sang năm sau, đại biểu Tô Ái Vang cho biết, thực tế có nhiều dự án nhóm A, B, C đã có khối lượng thực hiện được nghiệm thu hoặc đã ký kết hợp đồng kinh tế hợp pháp đến ngày 31-12, nhưng do hồ sơ thanh toán chưa hoàn tất trước thời điểm khóa sổ nên không được chuyển nguồn, dẫn đến phải hủy dự toán.

Đồng thời, tình trạng này có nguy cơ phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản, đồng thời ảnh hưởng đến việc thực hiện các điều khoản hợp đồng với nhà thầu.

Vì vậy, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị cho phép chuyển nguồn sang năm sau đối với chi đầu tư công của các dự án nhóm A, B, C đã có khối lượng thực hiện được nghiệm thu hoặc đã ký kết hợp đồng thi công hợp pháp đến ngày 31-12 của năm thực hiện dự toán, tránh việc hủy dự toán cơ học, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả thực hiện dự án.