Hòa giải tại Vân Đình: Bắt đầu từ những chuyện trong mỗi gia đình
Một phần đất dành cho thờ cúng tổ tiên khiến hai anh em trong một gia đình tranh chấp, kiện tụng suốt 3-4 năm. Một vụ việc khác, người mẹ phải gọi điện nhờ thành viên tổ hòa giải đến can ngăn khi người bố nóng giận vì con bỏ học đi chơi. Thực tế cho thấy, công việc của các tổ hòa giải ở cơ sở bắt đầu từ chính những mâu thuẫn trong đời sống hàng ngày, với mục tiêu giúp người dân tháo gỡ bất đồng ngay tại cộng đồng.
Hóa giải những tranh chấp trong mỗi gia đình
Sau khi người cha qua đời, hai anh em trong một gia đình xảy ra tranh chấp đất đai. Khi còn sống, người cha chỉ phân chia tài sản bằng lời nói, không có di chúc, cũng không có xác nhận của chính quyền. Riêng một phần đất được để lại làm nơi thờ cúng chung. Tuy nhiên, sau đó phần đất chung khiến hai anh em nảy sinh mâu thuẫn, đưa nhau ra kiện tụng suốt 3-4 năm.
Gắn bó với công tác hòa giải khoảng 20 năm, ông Nguyễn Quốc Hưởng, thành viên Tổ hòa giải thôn Tử Dương, xã Vân Đình chia sẻ, khi gia đình đề nghị tổ hòa giải vào cuộc, điều khiến ông và các thành viên trăn trở không chỉ là việc phân chia đất đai mà còn là mối quan hệ giữa những người ruột thịt. Từ chỗ anh em trong một nhà, vì tranh chấp tài sản mà tình cảm rạn nứt, con cháu cũng nhìn nhau như “mặt trăng, mặt trời”.
Tổ hòa giải đã gặp gỡ, lắng nghe ý kiến từng bên, tìm hiểu nguồn gốc sự việc, đồng thời phân tích về tình cảm anh em, trách nhiệm với gia đình và ý nghĩa của phần đất thờ cúng tổ tiên. Theo ông Hưởng, trong những trường hợp như vậy, nếu chỉ phân tích đúng sai về tài sản thì chưa đủ. Người hòa giải phải khơi gợi để các bên nhìn lại tình thân, hiểu rằng giá trị của gia đình không chỉ nằm ở phần đất hay tài sản được chia. “Có những vụ việc, khi đến ban hòa giải, chúng tôi hướng các bên vào tình cảm. Họ cảm động, nhất trí với ban hòa giải”, ông Hưởng chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Mão, thành viên Tổ hòa giải thôn Tử Dương kể, có lần bà nhận được điện thoại cầu cứu của một người mẹ khi chồng nóng giận vì con bỏ học đi chơi. Người bố đi tìm con trong cơn tức giận khiến hai mẹ con lo sợ. Ngay khi nhận được tin, bà Mão tìm đến, gặp gỡ và đưa các cháu trở về nhà.
“Tôi vừa phân tích để các cháu nhận ra lỗi sai, vừa khuyên người bố bình tĩnh, không nên dùng đòn roi để dạy con. Câu chuyện tưởng có thể kết thúc khi người bố đã dịu lại, nhưng đến khoảng 23 giờ 30 phút, vẫn chưa thể ra về. Người mẹ và các con còn lo lắng, sợ người bố lại nóng giận, thậm chí đánh con nên cố giữ ở lại. Tôi tiếp tục trò chuyện, động viên cho đến khi người bố bình tĩnh và gia đình yên tâm hơn”, bà Mão chia sẻ.
Từ những vụ việc trên, có thể thấy công tác hòa giải ở thôn, xóm không chỉ gắn với các tranh chấp cần lập hồ sơ mà còn bao gồm nhiều mâu thuẫn phát sinh trong sinh hoạt thường ngày. Có việc được giải quyết ngay tại hiện trường, có việc phải đến từng gia đình nhiều lần mới có kết quả. Điều quan trọng là người hòa giải phải nắm được tình hình, hiểu hoàn cảnh các bên và lựa chọn cách vận động phù hợp.
Gần dân, sát địa bàn
Với 1.103 hộ dân, thôn Tử Dương chia thành 6 cụm dân cư, mỗi cụm có người phụ trách nắm bắt tình hình. Sáu nhóm Zalo được thành lập, cùng với việc vận động hơn 1.100 công dân sử dụng ứng dụng iHanoi, tạo thêm kênh tiếp nhận thông tin từ người dân. Thôn cũng lắp đặt 12 camera an ninh, giao các cụm dân cư và lực lượng an ninh cơ sở quản lý.
Ông Đỗ Năng Huấn, Trưởng thôn, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ hòa giải thôn Tử Dương cho biết, nhờ các kênh thông tin này, cán bộ thôn có thể nhanh chóng nắm bắt những sự việc phát sinh. Có lần, khi người dân phản ánh dấu hiệu nghi vấn lừa đảo tại đầu xóm 1 trên nhóm Zalo, ông đã kịp thời đến kiểm tra và thông báo để mọi người cảnh giác. Với những mâu thuẫn giữa hàng xóm, tranh chấp mốc giới hay xích mích trong gia đình, tổ hòa giải cũng chủ động phân công thành viên đến tìm hiểu, vận động ngay từ đầu.
Công việc này đòi hỏi nhiều thời gian, bởi có vụ việc phải gặp gỡ, trao đổi nhiều lần mới có thể giải quyết. Bà Nguyễn Thị Mão đã nghỉ hưu từ năm 2018, ông Nguyễn Quốc Hưởng có khoảng 20 năm tham gia tổ hòa giải, nhưng cả hai vẫn tiếp tục gắn bó với công việc tại thôn.
Theo ông Đỗ Năng Huấn, hiện kinh phí dành cho hoạt động của tổ còn hạn chế, nhiều hòa giải viên không có phụ cấp, chủ yếu tham gia bằng tinh thần trách nhiệm. Ông mong muốn có thêm kinh phí hỗ trợ để các thành viên duy trì hoạt động.
Trên địa bàn xã Vân Đình, sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại các thôn, UBND xã đã kiện toàn 22 tổ hòa giải với 146 hòa giải viên, bảo đảm mỗi thôn có một tổ. Thực tế tại thôn Tử Dương cho thấy, để hòa giải phát huy hiệu quả, bên cạnh việc kiện toàn tổ chức và nâng cao nghiệp vụ, yếu tố quan trọng vẫn là sự gần gũi, trách nhiệm của những người trực tiếp tham gia. Họ sẵn sàng dành thời gian đến từng gia đình, lắng nghe và vận động, kể cả khi công việc này chưa có chế độ đãi ngộ tương xứng.
Lại Tấn