Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, tôn trọng pháp luật

Đại biểu Dương Minh Ánh tập trung góp ý về thẩm quyền áp dụng biện pháp xử lý hành chính, chính sách đối với người chưa thành niên và quy định tạm giữ, xử lý tang vật, phương tiện vi phạm.

Góp ý về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Điều 91, đại biểu Dương Minh Ánh cho biết, điểm a khoản 1 điều này quy định chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và cơ sở cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang chủ tịch UBND cấp xã.

Theo đại biểu, đây là những biện pháp hạn chế quyền tự do cá nhân của công dân. Vì vậy, việc giao cơ quan hành chính, cụ thể là chủ tịch UBND cấp xã, quyết định áp dụng các biện pháp này là chưa phù hợp với khoản 4 Điều 9 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), trong đó yêu cầu việc tước quyền tự do phải được Tòa án xem xét; đồng thời có sự mâu thuẫn với khoản 8 Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc của công chức cấp xã đang rất lớn. Do đó, quy định như dự thảo có thể gây khó khăn trong bảo đảm năng lực thực thi trên thực tế.

Từ những lý do trên, đại biểu đề nghị giữ thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp này thuộc Tòa án nhân dân khu vực như quy định hiện hành và Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Đồng thời, nghiên cứu rút gọn trình tự, thủ tục tư pháp để vừa giải quyết nhanh chóng, vừa bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Góp ý về Chương V, từ Điều 120 đến Điều 124, đại biểu Dương Minh Ánh cho rằng dự thảo Luật còn thiếu sự đồng bộ trong xử lý vi phạm đối với người chưa thành niên, cũng như việc lồng ghép yếu tố giới nhằm bảo vệ các nhóm yếu thế.

Cụ thể, dự thảo Luật giữ nguyên 3 biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên, gồm: Nhắc nhở, quản lý tại gia đình và giáo dục tại cộng đồng; đồng thời, giữ thời hạn đưa vào trường giáo dưỡng từ 6 đến 24 tháng.

Theo đại biểu, quy định này chưa thống nhất với Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, trong đó quy định 12 biện pháp xử lý chuyển hướng, gồm 11 biện pháp thực hiện tại cộng đồng, như: Tư vấn tâm lý, phục vụ cộng đồng, học nghề...

Đại biểu cũng cho rằng, hành vi vi phạm hành chính có tính chất, mức độ nguy hiểm thấp hơn tội phạm hình sự, nhưng thời hạn đưa vào trường giáo dưỡng vẫn từ 6 đến 24 tháng. Quy định này chưa bảo đảm nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên.

Một vấn đề khác được đại biểu nêu là dự thảo luật chưa quy định bắt buộc sự tham gia của trợ giúp viên pháp lý và người làm công tác xã hội; đồng thời, chưa có chính sách đặc thù đối với lao động nữ chưa thành niên, trẻ em gái bị xâm hại hoặc mang thai.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định theo hướng bổ sung các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính tương tự các biện pháp xử lý chuyển hướng trong Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, như: Tham vấn, tư vấn tâm lý, phục vụ cộng đồng, học nghề, bồi thường thiệt hại...

Đồng thời, nghiên cứu rút ngắn thời hạn đưa vào trường giáo dưỡng đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính, xuống tối đa từ 6 đến 12 tháng; bổ sung quy định bắt buộc có sự tham gia của trợ giúp viên pháp lý và người làm công tác xã hội ngay từ giai đoạn lập hồ sơ xử lý. Đại biểu cũng đề nghị quy định nguyên tắc ưu tiên hòa giải và yêu cầu phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chưa thành niên hoặc người đại diện hợp pháp khi áp dụng biện pháp thay thế.

Đối với quy định về tạm giữ và xử lý tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề bị tạm giữ theo thủ tục hành chính tại Điều 109 và Điều 110, đại biểu Dương Minh Ánh tập trung góp ý về thẩm quyền tạm giữ và hình thức thông báo xử lý tài sản.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 109 của dự thảo luật giao thẩm quyền tạm giữ tang vật, phương tiện cho người có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính, đồng thời bỏ quy định phải ban hành quyết định tạm giữ bằng văn bản, chỉ yêu cầu lập biên bản.

Đại biểu nhận định, quy định này có thể giúp giảm bớt thủ tục, tạo thuận lợi cho người có thẩm quyền trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ bởi việc tạm giữ liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của công dân, được ghi nhận tại Điều 32 Hiến pháp năm 2013. Nếu không có quyết định tạm giữ của thủ trưởng đơn vị, người lập biên bản có thể tùy nghi trong việc tạm giữ tài sản của công dân.

Bên cạnh đó, theo điểm a khoản 4 Điều 110 dự thảo Luật, sau 2 lần thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng, tang vật, phương tiện có thể được xử lý theo quy định. Tuy nhiên, ngoài hình thức thông báo này, dự thảo chưa quy định thêm phương thức thông báo khác. Điều này có thể dẫn đến tình trạng người dân không nhận được thông tin và có nguy cơ mất tài sản.

Để bảo đảm quyền công dân, đồng thời phù hợp với tinh thần thực hiện Nghị quyết số 57, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giữ nguyên quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành đối với việc tạm giữ tang vật, phương tiện có giá trị lớn: Phải do thủ trưởng cơ quan, đơn vị có thẩm quyền ban hành quyết định tạm giữ bằng văn bản hoặc lệnh tạm giữ bằng điện tử.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định thông báo trực tiếp việc tạm giữ và thời hạn xử lý tài sản qua tài khoản định danh điện tử VNeID của chủ sở hữu phương tiện, trong thời hạn 3 ngày làm việc.

Đại biểu Dương Minh Ánh cho rằng, đây là những nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện nhằm bảo đảm tính khả thi của luật, đồng thời bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong quá trình xử lý vi phạm hành chính.