Chuyển đổi số tạo động lực tăng trưởng nông nghiệp bền vững

Nâng năng suất, chất lượng và giá trị nông sản

Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 10 tháng năm 2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 4%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 63 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là kết quả tạo nền tảng để ngành tiếp tục phấn đấu hoàn thành và vượt mục tiêu tăng trưởng, xuất khẩu năm 2026.

Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững ngày càng cao, khoa học công nghệ giữ vai trò then chốt trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Thực tiễn ứng dụng từ chọn tạo giống, công nghệ sinh học đến cơ giới hóa, bảo quản và chế biến đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, giảm tổn thất và cải thiện hiệu quả kinh tế.

Đáng chú ý, việc ứng dụng giống lúa mới và quy trình canh tác tiên tiến giúp nâng năng suất khoảng 9,9%, tăng sản lượng ước 2,4 triệu tấn mỗi năm, tương ứng giá trị kinh tế gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy, tiến bộ kỹ thuật được triển khai phù hợp với điều kiện sản xuất, nghiên cứu khoa học có thể tạo ra hiệu quả kinh tế rõ rệt trên quy mô lớn.

Chỉ ra vướng mắc về khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ vào liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn chia sẻ, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sản xuất lúa gạo theo chuỗi giá trị bền vững có thể giúp giảm 10-15% chi phí đầu vào cho nông dân, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm nhờ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường cao cấp như Liên minh Châu Âu (EU), Mỹ.

Song, điểm nghẽn hiện nay là khả năng đưa sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao đến người tiêu dùng, bảo đảm giá trị gia tăng từ ứng dụng công nghệ được thị trường ghi nhận tương xứng.

Theo ông Huỳnh Văn Thòn, nếu tháo gỡ được điểm nghẽn về thị trường phân phối, Tập đoàn Lộc Trời sẵn sàng đăng ký triển khai 100.000 ha trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, bắt đầu từ vụ đông xuân 2026-2027.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhận định, nhiệm vụ đặt ra không chỉ là gia tăng đầu tư cho khoa học công nghệ mà còn phải đổi mới cách tổ chức thực hiện, lựa chọn những bài toán lớn và công nghệ lõi có khả năng tạo tác động rộng. Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến thử nghiệm, tiếp nhận và thương mại hóa, nguồn lực nghiên cứu sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, trực tiếp đóng góp vào năng suất và giá trị gia tăng của ngành.

Chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch kết nối thị trường

Cùng với đổi mới công nghệ sản xuất, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu quan trọng trong quản lý nông sản. Khi thị trường ngày càng coi trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và tính minh bạch, dữ liệu không chỉ hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát sản phẩm mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, củng cố niềm tin người tiêu dùng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tại Hà Nội, với quy mô tiêu thụ nông, lâm, thủy sản phục vụ khoảng 10 triệu người, truy xuất nguồn gốc được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, thành phố có nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và hơn 1.700 cơ sở chế biến nông, lâm, thủy sản.

Từ năm 2018, Hà Nội triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản tại hanoicheck.hanoi.gov.vn, từng bước đưa công nghệ và dữ liệu vào quản lý sản xuất. Thành phố đã phối hợp với các địa phương hình thành, kiểm soát 1.388 chuỗi cung ứng nông sản, thực phẩm an toàn; phát triển hơn 3.400 sản phẩm OCOP, gắn truy xuất nguồn gốc với liên kết sản xuất và tiêu thụ.

Trong quá trình số hóa hồ sơ, Hà Nội triển khai kết nối dữ liệu với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đăng ký các nhóm sản phẩm ưu tiên phục vụ quản lý và truy xuất nguồn gốc. Từ ngày 3-8-2026, hệ thống cơ sở dữ liệu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm của thành phố chính thức vận hành, tiếp nhận đăng ký tài khoản và hồ sơ trực tuyến.

Thời gian tới, Hà Nội tập trung hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, chuẩn hóa thông tin về cơ sở sản xuất, sản phẩm, lô hàng, chứng nhận và lưu thông hàng hóa; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thành phố cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát, cảnh báo, truy xuất nguồn gốc, đồng thời hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân nâng cao năng lực số.

Thực tiễn này cho thấy, hiệu quả chuyển đổi số không chỉ phụ thuộc vào nền tảng công nghệ mà còn nằm ở chất lượng dữ liệu và mức độ tham gia của các chủ thể. Nếu thông tin giữa các khâu sản xuất, chế biến và phân phối thiếu đồng bộ, việc truy xuất sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị. Do đó, chuẩn hóa dữ liệu phải đi cùng quy trình cập nhật thường xuyên, kiểm soát chất lượng và xác định rõ trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi cung ứng.

“Truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin sản phẩm phải trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với tất cả ngành hàng, lĩnh vực. Đây không chỉ là giải pháp bảo đảm an toàn thực phẩm mà còn là điều kiện nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và gia tăng giá trị thương mại của nông sản”, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh.