Hormuz đang “rút cạn” dư địa an toàn của thị trường dầu thế giới

Thị trường dầu mỏ đã tránh được kịch bản hỗn loạn sau cú sốc tại eo biển Hormuz. Đó là phần dễ nhìn thấy. Phần đáng lo hơn nằm phía sau sự ổn định ấy, khi thế giới đang phải sử dụng dần lượng dầu từng được dành để chống đỡ những thời điểm khẩn cấp.

Giám đốc điều hành Công ty Dầu khí quốc gia Abu Dhabi (Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất - UAE) Sultan Al Jaber cho biết, gần 1 tỷ thùng dầu đã được rút khỏi kho dự trữ toàn cầu kể từ khi xung đột khiến tuyến vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Con số này không phải vì thế giới sắp hết dầu mà bởi khoảng trống để xử lý cú sốc tiếp theo đã hẹp hơn trước.

Reuters dẫn lời ông Sultan Al Jaber tại Hội nghị Năng lượng ADIPEC cho rằng, thế giới cần tăng dự trữ chiến lược, dự trữ sản phẩm và xây dựng năng lực lọc dầu linh hoạt hơn. Hạ tầng này cần được chuẩn bị trước khi khủng hoảng xảy ra, thay vì chạy theo nguồn cung khi thị trường đã căng thẳng.

Vấn đề tại eo biển Hormuz đã bộc lộ rõ điểm yếu ấy. Trước xung đột, khoảng 20% lượng dầu thế giới tiêu thụ mỗi ngày đi qua tuyến hàng hải này. Khi luồng vận chuyển bị bóp nghẹt, dầu không thể đến được nhà máy lọc dầu và người tiêu dùng đúng lúc. Do đó, kho dự trữ đã làm đúng chức năng của nó.

Các nước thành viên Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), hồi tháng 3-2026 đã thống nhất đưa 400 triệu thùng dầu dự trữ khẩn cấp ra thị trường - đợt giải phóng phối hợp lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này. Đến giữa tháng 10-2026, khoảng 330 triệu thùng dầu dự trữ tiếp tục được giải phóng.

Nhờ nguồn bổ sung này, thị trường có thêm thời gian để thích nghi. Một số nước tăng khai thác sản xuất. Các tuyến xuất khẩu khác được tận dụng. Người tiêu dùng giảm nhu cầu khi giá nhiên liệu tăng. UAE thậm chí cho biết, xuất khẩu dầu của nước này có thời điểm vượt mức trước chiến tranh.

Điều đó cũng giải thích vì sao một cú sốc nguồn cung được IEA đánh giá là lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu hiện đại chưa gây ra cảnh thiếu nhiên liệu trên diện rộng. Thị trường đã chứng minh sức chống chịu đáng kể. Tuy nhiên, khả năng chống chịu ấy đang tiêu hao chính những nguồn lực tạo nên nó.

Giám đốc điều hành Saudi Aramco (Tập đoàn dầu khí và hóa chất quốc gia - Arab Saudi) Amin Nasser cảnh báo, lượng dầu thương mại thực sự có thể nhanh chóng huy động thấp hơn nhiều so với tổng lượng tồn kho. Phần lớn lượng dầu thương mại còn lại không thực sự sẵn sàng để đưa ngay ra thị trường khi xảy ra gián đoạn. Đây là khác biệt quan trọng.

Một thùng dầu nằm ở nơi không có tuyến vận chuyển thuận lợi hoặc không phù hợp với cấu hình của nhà máy lọc dầu sẽ không thể tạo ra giá trị phòng vệ tương đương với một thùng dầu nằm gần thị trường đang thiếu hụt. Bởi vậy, an ninh năng lượng trở thành bài toán về vị trí và khả năng phân phối, thay vì chỉ là câu hỏi thế giới còn bao nhiêu dầu.

Một rủi ro khác cũng đang hiện rõ khi thị trường có thể vẫn còn dầu thô nhưng lại thiếu những sản phẩm mà nền kinh tế thực sự cần. IEA gần đây đặc biệt lưu ý tình trạng căng thẳng của thị trường diesel và thúc đẩy các thành viên giải phóng thêm hơn 20 triệu thùng nhiên liệu này. Kho diesel tại một số khu vực đã xuống mức thấp theo mùa trong nhiều thập kỷ...

Dù vậy, sẽ là quá sớm nếu coi lượng dự trữ suy giảm là tín hiệu của một cuộc khủng hoảng dầu mỏ mới chắc chắn xảy ra. Các chính phủ vì thế phải cân nhắc giữa hai mục tiêu khó dung hòa. Mở thêm kho dự trữ để có thể hạ nhiệt thị trường và giảm áp lực trước mắt. Song, càng sử dụng nhiều, dư địa ứng phó với một cú sốc mới càng thu hẹp. Trong khi đó, việc giữ lại nguồn dự phòng cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận để giá cả và chi phí năng lượng chịu sức ép lớn hơn trong ngắn hạn.

Bởi vậy, lời giải lâu dài không thể chỉ dựa vào các bể chứa. IEA cho rằng, việc khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz mới là điều kiện then chốt để thị trường dầu khí trở lại trạng thái ổn định.

Thế giới hiện chưa thiếu dầu theo nghĩa tuyệt đối. Điều đáng lo hơn là “lớp đệm” giúp thị trường hấp thụ các cú sốc đang mỏng đi trong khi rủi ro địa chính trị vẫn hiện hữu.