Cần quy định rõ hơn quyền lợi của người sử dụng điện

Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý

Theo Tờ trình được trình Quốc hội, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực hiện hành, làm rõ phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư; thu hẹp quy định độc quyền nhà nước, ưu tiên, ưu đãi có chọn lọc theo từng loại hình nguồn điện; bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho đối tượng yếu thế.

Về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự thảo luật quy định một số dự án điện lực không phải chấp thuận chủ trương đầu tư; giá điện trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế đàm phán lại giá; bổ sung lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư.

Về năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo luật hoàn thiện quy định về thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và cơ chế cần thiết cho phát triển điện rác.

Về cấp phép, thị trường và mua bán điện, dự thảo luật tiết giảm điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực và bổ sung các trường hợp miễn trừ; hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh; mở rộng mua bán điện trực tiếp. Bên cạnh đó, quy định lộ trình giảm và tiến tới xóa bù chéo giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng một số loại nguồn điện; cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo và lưu trữ điện...

Trao đổi với báo chí bên hành lang Quốc hội, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn ĐBQH Hà Nội) cho biết, ông cơ bản đồng tình với việc sửa đổi Luật Điện lực để tháo gỡ vướng mắc đầu tư, bảo đảm nguồn điện cho mục tiêu tăng trưởng cao. Từ thực tiễn công tác trước đây, vấn đề ông đặc biệt quan tâm là khi luật đi vào cuộc sống, người dân được bảo vệ tốt hơn như thế nào và địa phương thực hiện có thuận lợi hơn không?

Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, đồng thời yêu cầu ngành điện đủ năng lực phục vụ tăng trưởng liên tục trên 10%, phát triển thị trường cạnh tranh, minh bạch.

Qua nghiên cứu dự thảo luật ngày 1-11-2026 và Báo cáo giải trình số 881 của Bộ Công Thương, đại biểu Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội cho rằng, cần quy định rõ hơn quyền lợi của người sử dụng điện trong cơ chế bù đắp chi phí và điều chỉnh giá điện. Cụ thể, dự thảo luật quy định, khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh vì yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý.

Theo Báo cáo giải trình số 881, việc bù đắp dự kiến thực hiện thông qua điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Chi phí hợp lý chưa được tính ở kỳ trước có thể được xem xét phân bổ vào phương án giá của kỳ sau, không mặc nhiên làm phát sinh nghĩa vụ chi ngân sách.

“Như vậy, vấn đề không chỉ là doanh nghiệp có được thu hồi chi phí hay không, mà còn là người dân và doanh nghiệp sử dụng điện sẽ phải trả khoản nào, trong bao lâu, và ai kiểm chứng khoản đó. Đối với dịch vụ mà khách hàng còn ít khả năng lựa chọn nhà cung cấp, trách nhiệm giải trình càng phải rõ.

Tôi đề nghị thể hiện ngay trong điểm b khoản 12 Điều 5 nguyên tắc: Chỉ khoản chi phí hợp lý, hợp lệ, đã được kiểm tra, kiểm toán, chưa thu hồi và chưa được bù đắp từ nguồn khác mới được xem xét phân bổ vào giá kỳ sau. Phải công khai căn cứ, phương pháp và thời hạn phân bổ, đánh giá tác động đến các nhóm khách hàng; còn công thức tính cụ thể giao Chính phủ quy định”, đại biểu nói.

Bảo đảm việc hỗ trợ đến đúng người, đúng thời điểm

Cho biết dự thảo luật đã sửa điểm d khoản 12 và bổ sung điểm c khoản 13 Điều 5 về lộ trình xóa bù chéo, hỗ trợ tiền điện, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị bảo đảm việc hỗ trợ đến đúng người, đúng thời điểm, nhất là hộ khó khăn, người thuê trọ, công nhân; tránh tình trạng chính sách có nhưng người thụ hưởng phải qua thêm nhiều thủ tục.

Theo ông, việc phân cấp và chuyển đổi số phải thực sự giảm việc cho cơ sở, giảm giấy tờ cho người dân và doanh nghiệp.

Khoản 4 Điều 1 bổ sung khoản 1b Điều 8 dự thảo Luật quy định về cơ sở dữ liệu điện lực, năng lượng. Báo cáo 881 giải trình rằng không phát sinh nghĩa vụ báo cáo trực tiếp mới đối với hộ gia đình và cơ sở sản xuất nhỏ, đồng thời ưu tiên khai thác dữ liệu sẵn có.

Đại biểu cho rằng, hướng quy định này là đúng, nhưng dự thảo luật hiện chủ yếu quy định trách nhiệm kết nối, cập nhật và chia sẻ dữ liệu, chưa xác lập rõ quyền không phải cung cấp lại thông tin đã có.

Vì vậy, ông đề nghị bổ sung nguyên tắc: Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm khai thác, sử dụng lại dữ liệu đã được chia sẻ hợp pháp; không yêu cầu tổ chức, cá nhân nộp lại thông tin có thể khai thác được, trừ trường hợp pháp luật quy định khác hoặc dữ liệu cần được xác minh, cập nhật. Việc khai thác phải đúng mục đích và bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh.

Góp ý vào quy định về trách nhiệm thực hiện và phối hợp quy hoạch, đại biểu đoàn Hà Nội cho rằng, đô thị lớn cần bố trí trạm điện, hành lang đường dây gắn với giao thông, nhà ở; khu vực ngoại thành phải xử lý quan hệ giữa quy hoạch điện, đất đai và hạ tầng.

“Nếu mỗi cơ quan dùng một bộ dữ liệu thì việc phân cấp chưa chắc đã làm thủ tục nhanh hơn. Cần xác định đầu mối chịu trách nhiệm phối hợp, cơ chế xử lý khi quy hoạch chưa thống nhất và thời hạn phản hồi giữa các cơ quan. Khi thực hiện Điều 13 về đơn giản hóa thủ tục đầu tư, vẫn phải giữ các yêu cầu kiểm soát đất đai, môi trường, an toàn, nhưng không để nhà đầu tư phải nộp đi nộp lại cùng một bộ hồ sơ”, đại biểu nêu rõ.

Bên cạnh đó, về bổ sung cơ chế đặc thù cho điện rác, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị minh bạch chi phí xử lý chất thải và doanh thu bán điện. Với dự án điện sinh khối, khí sinh học ở ngoại thành, thủ tục cần phù hợp với quy mô. Dữ liệu môi trường, quy hoạch, đấu nối và chi phí phải liên thông.

Theo ông, việc sửa đổi Luật Điện lực phải xác định rõ trách nhiệm bảo đảm đủ điện, làm rõ chủ thể chịu chi phí; đồng thời, việc phân cấp và số hóa phải gắn với trách nhiệm cụ thể, thực sự giảm thủ tục, công việc cho người dân.