Đánh thức những không gian sinh hoạt cộng đồng

Từ nơi hội họp đến không gian sinh hoạt đa chức năng

Một thư viện cộng đồng, những câu lạc bộ văn nghệ, thể thao cùng các tiện ích số được bố trí trong không gian Nhà sinh hoạt cộng đồng tổ dân phố số 4, phường Giảng Võ. Đây là những nội dung được đưa vào mô hình tổ chức hoạt động tại thiết chế văn hóa cơ sở, nhằm tạo thêm điểm sinh hoạt gần gũi, thuận tiện cho người dân.

Ra mắt ngày 23-10-2026, mô hình tại Giảng Võ được triển khai trên khuôn viên rộng 693m², bố trí các không gian phục vụ sinh hoạt cộng đồng, văn hóa và thể dục thể thao. Điểm đáng chú ý là việc kết hợp phát triển văn hóa đọc, ứng dụng công nghệ số với các hoạt động văn nghệ, dân vũ, thể thao, đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm tuổi.

Thay vì chỉ sử dụng vào những dịp hội họp, nhà sinh hoạt cộng đồng được tổ chức theo hướng đa chức năng, có lịch hoạt động phù hợp với từng nhóm đối tượng. Người dân có thêm điều kiện tiếp cận sách, tham gia câu lạc bộ, tập luyện thể thao và tìm hiểu các tiện ích số ngay tại nơi cư trú.

Đối với những phường trung tâm như Giảng Võ, nơi quỹ đất dành cho công trình công cộng còn hạn chế, việc bố trí không gian linh hoạt, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất sẵn có là hướng đi thiết thực.

Nếu Giảng Võ chú trọng văn hóa đọc và ứng dụng công nghệ số thì tại phường Xuân Đỉnh, việc đổi mới hoạt động nhà văn hóa lại gắn với gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

Ngày 24-10-2026, mô hình tổ chức hoạt động tại Nhà văn hóa tổ dân phố Xuân La 2 được giới thiệu, hướng đến kết hợp các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao trong nhà và ngoài trời. Đáng chú ý, địa phương quan tâm tạo điều kiện để những loại hình nghệ thuật truyền thống, trong đó có ca trù, tiếp tục được duy trì và phát triển.

Bà Nguyễn Thị Kim Dung, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Xuân Đỉnh cho biết, câu lạc bộ được tạo điều kiện tối đa về không gian và thời gian sinh hoạt. Những buổi học tập, luyện tập và giao lưu tại đình Quán La thu hút đông người đến xem. Đáng mừng hơn, nhiều gia đình đã đưa con, cháu đến học, góp phần duy trì và trao truyền nghệ thuật ca trù cho thế hệ trẻ.

Từ những buổi sinh hoạt ấy, không gian văn hóa truyền thống không chỉ là nơi thực hành nghệ thuật mà còn trở thành điểm gặp gỡ giữa các thế hệ, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương.

Theo ông Nguyễn Thường Sơn, Chủ tịch UBND phường Xuân Đỉnh, các thiết chế văn hóa, nhà văn hóa trên địa bàn luôn được địa phương quan tâm. Đặc biệt, sau khi sắp xếp các tổ dân phố, toàn phường hiện có 31 điểm phục vụ sinh hoạt văn hóa cộng đồng, gồm 26 nhà văn hóa và 5 điểm sinh hoạt cộng đồng.

Việc duy trì, khai thác hiệu quả hệ thống thiết chế này đặt ra yêu cầu tổ chức các hoạt động phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm dân cư. Trong đó, những mô hình gắn sinh hoạt cộng đồng với bảo tồn di sản như Câu lạc bộ Ca trù Xuân Đỉnh là một hướng đi đáng chú ý, góp phần đưa nhà văn hóa và các không gian sinh hoạt chung đến gần hơn với đời sống người dân.

Không chỉ tại các phường nội đô, việc đổi mới hoạt động của nhà văn hóa đang được triển khai ở khu vực ngoại thành.

Tại Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm, xã Phú Xuyên, mô hình điểm được tổ chức theo hướng khai thác tổng hợp các hoạt động văn hóa, thể thao và sinh hoạt cộng đồng. Các nhóm hoạt động được sắp xếp theo thời gian, không gian và nhu cầu sử dụng, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác công trình.

Cách làm này cho thấy, nhà văn hóa ở khu vực nông thôn có thể phát huy vai trò rộng hơn nơi tổ chức hội họp, trở thành địa điểm duy trì hoạt động văn nghệ quần chúng, thể dục thể thao, phát triển văn hóa đọc và những sinh hoạt gắn với đặc trưng địa phương.

Một hướng đi khác được triển khai tại xã Đa Phúc là gắn hoạt động của nhà văn hóa với chuyển đổi số. Ngày 27-8-2026, UBND xã tổ chức ra mắt hai mô hình điểm “Nhà văn hóa - Khu thể thao” và “Nhà văn hóa số” tại thôn Bắc Phú.

Mô hình “Nhà văn hóa số” được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thiết chế văn hóa cơ sở, đồng thời đưa các tiện ích công nghệ đến gần hơn với người dân.

Không chỉ phục vụ các hoạt động văn nghệ, thể thao, nhà văn hóa còn được định hướng trở thành nơi hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin và dịch vụ công trực tuyến. Việc kết hợp sinh hoạt cộng đồng với ứng dụng công nghệ mở ra cách khai thác mới đối với hệ thống thiết chế văn hóa, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số đang được triển khai sâu rộng đến cấp xã, phường.

Qua những cách làm trên có thể thấy, để nhà văn hóa phát huy hiệu quả, điều quan trọng là lựa chọn hoạt động phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.

Để nhà văn hóa thực sự phục vụ người dân

Hiệu quả khai thác các công trình văn hóa, thể thao sau đầu tư đang là vấn đề được thành phố Hà Nội quan tâm. Tại phiên giải trình của Thường trực HĐND thành phố ngày 30-9-2026, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Trần Thế Cương đã đề cập đến thực trạng hiệu quả khai thác hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao chưa tương xứng với nguồn lực và tài sản đã đầu tư.

Vấn đề đặt ra không chỉ là tiếp tục xây dựng, cải tạo, nâng cấp công trình mà còn phải có phương án tổ chức hoạt động phù hợp, bảo đảm các thiết chế được sử dụng hiệu quả, phục vụ thiết thực nhu cầu của người dân.

Thực tế cho thấy, một nhà văn hóa được xây dựng khang trang chưa đồng nghĩa với việc công trình đó sẽ thu hút đông đảo người dân. Nếu nội dung sinh hoạt thiếu phong phú, thời gian tổ chức chưa phù hợp hoặc không có lực lượng duy trì hoạt động, thiết chế khó phát huy hết công năng.

Ngược lại, một không gian không quá lớn vẫn có thể đáp ứng tốt nhu cầu cộng đồng khi được bố trí hợp lý, có lịch hoạt động thường xuyên và những nội dung phù hợp với từng nhóm tuổi.

Từ yêu cầu thực tế đó, ngày 19-10-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 405/KH-UBND về tổ chức phong trào thi đua “Mỗi xã, phường có mô hình hay, cách làm hiệu quả, phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở” giai đoạn 2026-2030.

Theo kế hoạch, các xã, phường phải rà soát hiện trạng cơ sở vật chất, đánh giá nhu cầu sử dụng của người dân, lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện thực tế và xây dựng phương án triển khai cụ thể.

Điểm đáng chú ý là việc đánh giá mô hình không chỉ căn cứ vào quy mô công trình hay mức đầu tư, mà còn xem xét hiệu quả hoạt động, khả năng duy trì và nhân rộng. Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy quản lý, từ quan tâm đến số lượng công trình sang chú trọng chất lượng phục vụ cộng đồng.

Nhìn từ các mô hình đã triển khai, cho thấy không thể áp dụng một cách tổ chức giống nhau cho tất cả địa phương.

Ở khu vực nội đô, nơi quỹ đất hạn chế, nhà văn hóa có thể ưu tiên phát triển thư viện cộng đồng, câu lạc bộ theo nhóm tuổi và những hoạt động hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số. Tại các phường ven đô, việc kết hợp không gian sinh hoạt trong nhà và ngoài trời, gắn hoạt động cộng đồng với bảo tồn di sản là hướng đi phù hợp. Trong khi đó, ở khu vực nông thôn, các hoạt động văn nghệ quần chúng, thể dục thể thao và sinh hoạt gắn với đặc trưng làng quê có thể trở thành điểm nhấn thu hút người dân.

Tuy nhiên, để các mô hình hoạt động hiệu quả lâu dài, bài toán đặt ra không chỉ là đầu tư trang thiết bị hay tổ chức những hoạt động trong thời gian đầu. Điều quan trọng hơn là xây dựng phương thức vận hành phù hợp, xác định rõ trách nhiệm quản lý, huy động sự tham gia của các tổ chức, đoàn thể và người dân.

Cùng với đó, cần duy trì nội dung sinh hoạt phong phú, phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng, tránh tình trạng mô hình hoạt động sôi nổi khi ra mắt nhưng thiếu sức hút về sau.

Việc phát huy thiết chế văn hóa cơ sở cũng gắn với xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh. Thông qua các câu lạc bộ, hoạt động đọc sách, giao lưu văn nghệ và tập luyện thể thao, người dân có thêm cơ hội gặp gỡ, chia sẻ và hình thành những thói quen sinh hoạt cộng đồng tích cực.

Đây cũng là môi trường để các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, những cách ứng xử đẹp được lan tỏa trong đời sống hằng ngày.