950 năm Quốc Tử Giám: Tôn vinh tinh hoa đạo học, tiếp nối mạch nguồn hiền tài dân tộc

Hành trình lan tỏa giá trị Quốc học

Chiều 2-11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức thông tin chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám (1076 – 2026).

Phát biểu tại sự kiện, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài nhấn mạnh, sau 950 năm, Quốc Tử Giám không chỉ gắn với truyền thống giáo dục, khoa cử và đào tạo nhân tài mà còn trở thành biểu tượng tiêu biểu của đạo học Việt Nam. Kỷ niệm dấu mốc này là dịp nhìn lại chặng đường lịch sử, tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời khẳng định sức sống của những giá trị đã làm nên chiều sâu văn hiến dân tộc.

Theo ông Phạm Xuân Tài, trong bối cảnh hiện nay, truyền thống đạo học cần được tiếp nối bằng khát vọng học tập, tinh thần sáng tạo, trách nhiệm cống hiến và những chính sách phát hiện, đào tạo, trọng dụng nhân tài. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt chuỗi hoạt động kỷ niệm mà thành phố Hà Nội tổ chức: Trân trọng di sản quá khứ, phát huy giá trị trong hiện tại và khơi dậy khát vọng phát triển trong tương lai.

Diễn ra từ ngày 5 đến 15-11-2026 tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám và một số không gian văn hóa tiêu biểu của Thủ đô, chuỗi hoạt động gồm 11 sự kiện được xây dựng theo hướng kết hợp hài hòa giữa nghiên cứu khoa học, bảo tồn di sản, giáo dục truyền thống và sáng tạo nghệ thuật đương đại.

Tiêu biểu là chương trình trải nghiệm Passport “Hành trình Quốc học – Dấu ấn tri thức”, diễn ra từ ngày 5 đến 12-11 tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Lấy cảm hứng từ hành trình học tập và rèn luyện của các giám sinh xưa, chương trình đưa khách tham quan khám phá lịch sử Quốc Tử Giám thông qua hệ thống nhiệm vụ và hoạt động tương tác tại di tích.

Cùng thời gian này, hoạt động check-in “Gặp gỡ hiền tài” tạo không gian để khách tham quan tương tác, hóa thân và lưu giữ những khoảnh khắc gắn với hình ảnh sĩ tử, nhà khoa bảng và truyền thống hiếu học của dân tộc.

Các hoạt động triển lãm cũng góp phần mở rộng không gian tiếp cận di sản. Tại Văn Miếu Sơn Tây, trưng bày “Quốc Tử Giám Thăng Long và truyền thống khoa bảng Sơn Tây” giới thiệu hình ảnh, hiện vật, tư liệu về lịch sử Quốc Tử Giám, đồng thời làm nổi bật truyền thống khoa bảng của vùng đất Sơn Tây. Triển lãm “Tổ nghề và nhà nho nước Việt” tại Khu Tiền đường, Văn Miếu - Quốc Tử Giám giới thiệu những nghề thủ công truyền thống, sản phẩm mỹ nghệ tiêu biểu, làm rõ đóng góp của các nhà nho, nhà khoa bảng, người truyền nghề và nghệ nhân trong việc gìn giữ, phát triển kỹ nghệ dân tộc.

Bên cạnh đó, triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long” tại khu vực đền Bà Kiệu giới thiệu lịch sử hình thành, phát triển và những giá trị tiêu biểu của Quốc Tử Giám; triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa” tại khu Bái đường phản ánh hoạt động đón tiếp các đoàn khách quốc tế, giao lưu và đối ngoại văn hóa tại di tích.

Đáng chú ý, Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước” sẽ diễn ra ngày 12-11 tại Hội trường Thành ủy Hà Nội. Hội thảo tập trung nghiên cứu, làm rõ vị trí, vai trò và những đóng góp của Quốc Tử Giám đối với lịch sử giáo dục, khoa cử và văn hóa Việt Nam; nhận diện những giá trị cốt lõi của di sản đạo học, truyền thống hiếu học và tư tưởng trọng dụng hiền tài.

Một hoạt động giàu ý nghĩa biểu tượng là chương trình “Ánh sao Khuê Minh Triết”, diễn ra ngày 13-11 tại Hồ Văn và khu Nội tự. Điểm nhấn của chương trình là nghi lễ thắp sáng 950 ngọn đèn Minh Triết, tượng trưng cho hành trình 950 năm hình thành, phát triển và trao truyền những giá trị đạo học Việt Nam. Hình ảnh ánh sáng gửi gắm thông điệp về tri thức, đạo lý, tinh thần khai sáng và trách nhiệm tiếp nối giữa các thế hệ.

Khép lại chuỗi hoạt động, vào ngày 15-11, chương trình nghệ thuật “Thanh xuân viết tiếp mạch nguồn” sẽ diễn ra tại Vườn Giám, kết hợp các giá trị văn hóa truyền thống với nghệ thuật đương đại, công nghệ trình diễn và những hình thức tương tác phù hợp với thế hệ mới.

“Tinh hoa đạo học” – Điểm hội tụ của truyền thống và khát vọng tương lai

Tâm điểm của chuỗi hoạt động là Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam”, diễn ra lúc 19h30 ngày 14-11 tại Sân Thái Học, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, với chủ đề “Tinh hoa đạo học”. Chương trình được xây dựng như một hành trình trở về cội nguồn Quốc học, tôn vinh những giá trị tinh thần đã làm nên sức sống bền bỉ của nền giáo dục Việt Nam qua các thời kỳ.

Theo Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang, với chủ đề “Tinh hoa đạo học”, chương trình truyền tải thông điệp về đạo học và tri thức như một dòng chảy bất tận, kết nối truyền thống nghìn năm với hơi thở của thời đại mới. Chương trình được dàn dựng kết hợp ngôn ngữ sân khấu và truyền hình, với hình thức cầu truyền hình thu nhỏ, đan xen các yếu tố thực cảnh. Công nghệ AR, 3D Mapping cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại được ứng dụng nhằm tạo sự kết nối, dẫn dắt và tăng sức hấp dẫn cho các tiết mục.

Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang chia sẻ, không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám được khai thác như một “tháp ánh sáng”, với những điểm nhấn văn hóa tại Hồ Văn, Khuê Văn Các, Nhà Thái Học. Cảnh quan di sản không chỉ là địa điểm tổ chức mà còn trở thành một phần của ngôn ngữ nghệ thuật, góp phần tôn vinh giá trị đạo học và chiều sâu văn hóa của di tích.

Nội dung nghệ thuật được triển khai qua hai chương, kết nối mạch nguồn lịch sử với khát vọng tương lai. Chương I – “Mạch nguồn đạo học” đưa khán giả trở về cội nguồn của nền Quốc học Việt Nam, tái hiện quyết sách dựng lập Quốc Tử Giám, mở mang giáo dục, đào tạo nhân tài và vun đắp nền tảng đạo lý cho xã hội. Chương II – “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” đặt tư tưởng trọng dụng nhân tài trong mối liên hệ với yêu cầu phát triển đất nước thời đại mới.

Chương trình có sự tham gia biểu diễn của các nghệ sĩ: Trọng Tấn, Phạm Thu Hà, Võ Hạ Trâm, Đông Hùng, Ngô Lan Hương, nhóm OPlus, Hoàng Hồng Ngọc, Quách Mai Thy, Ali Thục Phương cùng các tốp ca nam nữ…

Thông tin thêm về việc phát huy giá trị di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, Trung tâm đang triển khai tổng thể 10 nhóm nhiệm vụ, trong đó có 9 nhóm nhiệm vụ phục vụ công tác tổ chức Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, với 72 nhiệm vụ cụ thể.

Trong dịp kỷ niệm này, Trung tâm sẽ xuất bản các ấn phẩm tập hợp kết quả nghiên cứu về những danh nhân Việt Nam được thực hiện tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong thời gian qua. Một số hạng mục tại di tích, trong đó có Khuê Văn Các sẽ được tu bổ; đồng thời, các không gian phục vụ khách tham quan, trải nghiệm cũng được bổ sung, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động và phát huy giá trị di sản.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam do UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, VietNamshow và các đơn vị liên quan phối hợp tổ chức. Sự kiện không chỉ góp phần làm sâu sắc nhận thức của cộng đồng về vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục Việt Nam mà còn khẳng định di sản văn hóa là nguồn lực tinh thần quan trọng, có khả năng kết nối quá khứ với hiện tại, truyền cảm hứng cho sáng tạo và phát triển.

Với Hà Nội, đây cũng là dịp tiếp tục khẳng định vị thế của Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong không gian văn hiến Thăng Long, phát huy vai trò của di sản trong giáo dục truyền thống, bồi dưỡng nhân cách và khơi dậy tinh thần học tập, sáng tạo của các thế hệ.