Tìm lời giải cho bài toán rác thải cồng kềnh tại Hà Nội

Được hỗ trợ xử lý nhưng vẫn thích đi vứt bậy

Khác với rác thải sinh hoạt thông thường, rác thải cồng kềnh là những vật dụng có kích thước lớn, khối lượng nặng và đặc tính vật liệu không đồng nhất như gỗ, kim loại, vải bạt, đệm mút. Loại chất thải này phát sinh không liên tục, chủ yếu xuất hiện khi các hộ gia đình cải tạo nhà cửa, chuyển nơi ở hoặc thay mới nội thất. Do đặc thù kích thước, hệ thống phương tiện vận chuyển và quy trình thu gom rác sinh hoạt hằng ngày hoàn toàn không thể tương thích. Tình trạng đồ nội thất cũ bị bỏ lại trên đường phố từng được phản ánh tại nhiều khu vực của Hà Nội, nhất là các khu phường xa trung tâm và các xã ngoại thành.

Dọc các tuyến đường lớn như Đại lộ Thăng Long, Lê Trọng Tấn, đường 70 hay các tuyến đường nội bộ tại các khu dân cư, tổ dân phố, không khó để bắt gặp những chiếc tủ gỗ, bộ sofa cũ hỏng bị vứt bỏ lăn lóc ven đường, nằm lẫn giữa những đống rác thải sinh hoạt lấp ló sau bụi cây hoặc góc tường rào.

Hàng ngày, công nhân vệ sinh môi trường luôn phải thường xuyên đi kiểm tra, thu gom rác thải cồng kềnh bị vứt bỏ bừa bãi ngoài môi trường mang về đúng nơi xử lý. Tuy nhiên, do thiếu thiết bị lưu chứa và xử lý phù hợp tại chỗ, nhiều công nhân vệ sinh môi trường phải tự tháo dỡ thủ công bằng búa, cưa ngay trên vỉa hè trước khi bốc xếp lên xe vận chuyển. Khó khăn này không chỉ làm giảm hiệu suất lao động mà còn biến các điểm tập kết công cộng thành những bãi rác tự phát, tích tụ thêm túi nilon, rác hữu cơ, gây ô nhiễm mùi và cản trở giao thông.

Theo Quyết định số 87/2025/QĐ-UBND ngày 29-12-2025 của UBND thành phố Hà Nội, khi có phát sinh chất thải cồng kềnh phải liên hệ với tổ chức, cá nhân có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn để thỏa thuận chuyển giao cho các tổ chức, cá nhân có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt theo quy định và chi trả dịch vụ vận chuyển hoặc tự mang đến điểm thu gom tập trung do UBND cấp xã, phường quy định với thời gian nhất định, không phải chi trả chi phí.

UBND cấp xã, phường có trách nhiệm bố trí ít nhất 1 điểm tập kết trên địa bàn để lưu giữ chất thải cồng kềnh phát sinh từ các hộ gia đình, cá nhân; thông báo số điện thoại liên hệ của đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt để các hộ gia đình, cá nhân biết, chủ động liên hệ, chuyển giao khi phát sinh chất thải rắn cồng kềnh.

Như vậy, theo quy định của thành phố Hà Nội khi người dân có rác thải cồng kềnh cần xử lý đã có chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, dù được hỗ trợ hết mức như vậy, nhiều người vẫn lựa chọn cách đem rác thải cồng kềnh đi vứt bỏ bừa bãi, thay vì mang đến điểm tập kết hoặc liên hệ với đơn vị thu gom (có trả phí vận chuyển) để được hỗ trợ vận chuyển đến điểm tập kết.

Giải pháp đồng bộ và thuận tiện cho người dân

Theo các chuyên gia môi trường, để quy định của thành phố Hà Nội đi vào đời sống hiệu quả, các phường, xã cần chủ động rà soát, công khai minh bạch thông tin về địa chỉ tiếp nhận, giờ hoạt động và bảng giá dịch vụ lên bảng tin tổ dân phố, ứng dụng công dân số hoặc các hội nhóm cộng đồng. Đối với khu vực phố cổ, ngõ nhỏ không có quỹ đất lưu kho, giải pháp khả thi là tổ chức thu gom theo lịch hẹn hoặc thiết lập các "khung giờ xanh" cố định trong tuần để xe chuyên dụng thu mua, thu gom trực tiếp.

Tại các khu chung cư, Ban quản lý tòa nhà có thể làm đầu mối tập hợp nhu cầu của cư dân, gom hàng theo đợt để tối ưu hóa chi phí vận chuyển. Về lâu dài, rác cồng kềnh cần được xem là nguồn tài nguyên tái chế thay vì là gánh nặng tiêu hủy. Một số mô hình thí điểm thành công tại Hà Nội trước đây chứng minh rằng việc sử dụng dây chuyền nghiền rác cồng kềnh thu hồi được lượng lớn gỗ vụn, kim loại và nhựa, cung cấp nguyên liệu đốt cho các cơ sở công nghiệp. Việc phân loại sâu tại các trạm trung chuyển cụm địa bàn sẽ giúp giảm đáng kể khối lượng rác phải chôn lấp, kích thích kinh tế tuần hoàn phát triển.

Mới đây, thành phố Hà Nội đã phân cấp quản lý duy trì vệ sinh cho 126 xã, phường; cập nhật 1.709 điểm tập kết trên bản đồ số và kết nối dữ liệu định vị phương tiện của 115 đơn vị về Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố. Hệ thống dữ liệu này cần được tích hợp thêm phân hệ theo dõi riêng cho rác cồng kềnh, xác định chính xác các tọa độ thường xuyên xảy ra đổ trộm để lắp đặt camera phạt nguội. Việc xử phạt nghiêm khắc chỉ thực sự tâm phục khẩu phục khi thành phố đã cung cấp cho người dân một dịch vụ thay thế đủ thuận tiện, dễ tiếp cận và chi phí hợp lý.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội, ông Nguyễn Hoàng Anh, Giám đốc Chi nhánh Đống Đa thuộc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội cho biết, trong thời gian gần đây, trên địa bàn phường Đống Đa nói riêng và các phường khu vực trung tâm thành phố nói chung, tình trạng rác thải cồng kềnh bị vứt bỏ bừa bãi ra môi trường gần như không còn xuất hiện. Một trong những nguyên nhân mang đến hiệu quả không ngờ này là nhờ hệ thống camera giám sát được lắp đặt rộng rãi và đồng bộ trên hầu khắp các khu vực. Bất cứ hành vi đổ trộm rác thải sinh hoạt hay mang rác thải cồng kềnh đi vứt không đúng nơi quy định đều dễ dàng bị phát hiện và xử lý nghiêm.

“Trước đây, hàng ngày công nhân đơn vị chúng tôi phải thường xuyên đi kiểm tra khắp các ngõ ngách, đường phố để thu gom rác thải cồng kềnh bị bứt bỏ trộm đem về nơi xử lý. Nhưng thời gian gần đây, hầu như không còn thấy bất cứ trường hợp nào nữa”, ông Hoàng Anh cho hay.

Thực tế triển khai tại phường Đống Đa cho thấy, khi quy định được cụ thể hóa bằng những giải pháp đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, đơn vị môi trường và người dân, những bất cập trong thu gom, xử lý rác thải cồng kềnh hoàn toàn có thể được khắc phục. Đặc biệt, việc ứng dụng hệ thống camera giám sát không chỉ giúp phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm mà còn góp phần nâng cao ý thức tự giác của cộng đồng. Đây là kinh nghiệm đáng tham khảo để các địa phương nhân rộng, hướng tới xây dựng nếp sống văn minh, giữ gìn môi trường đô thị sạch đẹp, bền vững.