Quốc hội thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Dự thảo Luật cần được truyền thông, tuyên truyền đầy đủ, tránh hiểu lầm, quy chụp

Phát biểu thảo luận, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) khẳng định, hiến mô, hiến tạng là nghĩa cử cao đẹp, trao cơ hội sống cho người bệnh. Trách nhiệm của pháp luật là bảo vệ nghĩa cử ấy bằng những quy định chặt chẽ, nhân văn để người hiến được bảo vệ, người dân tin tưởng và thầy thuốc có cơ sở pháp lý vững chắc để cứu chữa bệnh nhân.

Đại biểu ghi nhận Chính phủ, Bộ Y tế đã lắng nghe, tiếp thu và điều chỉnh các quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi; tán thành những điều chỉnh thận trọng này.

Đại biểu đề nghị những quy định này cần được truyền thông, tuyên truyền đầy đủ, tránh hiểu lầm và quy chụp. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức; không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức và thể hiện sự phản đối, tránh để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép hoặc sự ép buộc.

Thảo luận về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Đoàn thành phố Hà Nội) đề xuất chia thành hai nhóm hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người cụ thể. Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống, Luật cần tuyệt đối cấm cho, tặng mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm đến tính mạng ngay khi lấy.

Đối với mô tạng có khả năng tái tạo không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển thì trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên lấy tạng, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, ví dụ như: Mô tái sinh là máu, tế bào gốc. Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN khi không còn phương án khác khả thi.

“Đây chính là nút chặn để kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, làm giả con nuôi…. Người từ 18 đến 25 tuổi thì chỉ được cho tặng cho người cùng huyết thống. Người trưởng thành trên 25 tuổi ngoài người trong gia đình có thể cho tặng nhưng phải có sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận”, đại biểu nói.

Nhóm thứ hai, người hiến không còn khả năng sống, chết não, chết tuần hoàn. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải được hội đồng độc lập không liên quan đến kíp phẫu thuật và gia đình người nhận. Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành người bạo hành, người lang thang không gia đình thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi xét hiến tạng theo thông lệ của quốc tế.

“Trong nhóm này, đối với trẻ dưới 18 tuổi thì chúng ta nên hạn chế hiến tạng trừ trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập. Đối với người trên 18 tuổi thì cần không được hiến tạng đối với người có văn bản từ chối hiến từ trước. Trường hợp khác không có văn bản từ chối, cần đảm bảo gia đình đồng ý và có sự giám sát của hội đồng độc lập”, đại biểu nói.

Cuối cùng, đại biểu đưa ra vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của người dân, đó là sự công bằng trong việc tiếp cận ghép tạng và sự minh bạch trong chi phí. Đại biểu cho rằng, không để con người tự quyết định bằng cảm tính ai được ghép, ai không được ghép mà cần dùng máy tính với thuật toán tự động để chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em. Về chi phí, phải khẳng định nguyên tắc “tạng là vô giá, không thể có thể mua bán”; chi phí chỉ là do người bệnh chi trả cho chi phí dịch vụ điều phối, vận chuyển, phẫu thuật, thuốc ức chế miễn dịch sau ghép.

“Chỉ khi làm được hai điều trên thì Luật sửa đổi mới thực sự đi vào lòng dân và phát huy hiệu quả”, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Đoàn thành phố Hà Nội) nhấn mạnh.

Mở rộng cơ hội hiến tạng cứu người nhưng không đánh đổi quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến

Về điều kiện để lấy bộ phận cơ thể người đã chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo Luật quy định người đủ 18 tuổi đã được đăng ký hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn thì vẫn phải có ý kiến bằng văn bản đồng ý của người đại diện của gia đình, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) cho rằng, cần phải tiếp tục làm rõ về mặt pháp lý.

Đại biểu cho rằng, việc đăng ký hiến bộ phận cơ thể thể hiện ý chí, nguyện vọng của một người từ 18 tuổi trở lên đối với cơ thể của mình khi còn sống. Nếu đã đăng ký hiến nhưng vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào sự đồng ý của người đại diện thì việc xác định giá trị pháp lý của việc đăng ký và phạm vi quyền quyết định của gia đình cũng cần phải làm rõ.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho rằng, nếu không thể hiện rõ thì sẽ dẫn đến hai kết quả. Thứ nhất, quyền tự quyết của người hiến chưa được bảo đảm khách quan, đầy đủ và tôn trọng sau khi đã chết. Thứ hai, cơ sở y tế sẽ gặp khó khăn trong thực thi do phát sinh những ý kiến khác nhau giữa các thành viên trong gia đình.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị nghiên cứu mở rộng nghiêm cấm hành vi mua bán, môi giới, mua bán mọi loại mô, bộ phận cơ thể, tế bào, chế phẩm sinh học có nguồn gốc cơ thể người dưới mọi hình thức; nghiêm cấm cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, người có chuyên môn về y tế thực hiện việc lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người hoặc xử lý sinh học khi biết rõ và có căn cứ để biết rõ giao dịch đó là vi phạm nguyên tắc nhân đạo tự nguyện hoặc có yếu tố thương mại, môi giới trái phép; nghiêm cấm hành vi làm giả xác nhận sai sự thật hoặc sử dụng giấy tờ giả về quan hệ thân nhân, tình trạng huyết thống nhằm hợp thức hóa hồ sơ hiến, ghép tạng hoặc cung cấp nguyên liệu sinh học.

Làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho rằng, việc lựa chọn giải pháp phù hợp với văn hóa của con người Việt Nam, phù hợp với đặc điểm tâm lý, tình cảm của con người Việt Nam là những yếu tố quan trọng nhất để thiết kế nội dung của dự án Luật.

“Dự thảo Luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt: Mở rộng cơ hội hiến tạng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; đặc biệt, không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay lợi dụng trong việc triển khai thi hành Luật”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh.

Để tăng cường việc kiểm soát, ngăn chặn, chặn các hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật quy định rất nhiều nội dung để tăng cường làm chặt hơn những nội dung này. Ví dụ như việc tăng tuổi người được hiến từ 25 tuổi trở lên (Luật hiện hành là từ 18 tuổi trở lên) để bảo đảm bảo vệ đội ngũ thanh thiếu niên - nguồn lực rất quan trọng của đất nước.

“Trước đây theo luật cũ chỉ có 10 nhóm hành vi nghiêm cấm, dự án Luật sửa đổi lần này tăng lên 21 nhóm hành vi nghiêm cấm; tạo cơ sở cho các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý hành vi lạm dụng, lợi dụng việc lấy ghép mô tạng”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nói.

Đối với quy định được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là triển khai thực hiện đối với người dưới 18 tuổi, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, trong dự thảo luật đã quy định rất rõ: Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, ví dụ như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi và phải đáp ứng các điều kiện hết sức chặt chẽ.

“Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi”, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh.