Cà Mau tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy giải ngân đầu tư công

Nhận diện điểm nghẽn trong giải ngân đầu tư công

Đến hết tháng 9-2026, Cà Mau giải ngân 5.449 tỷ đồng trong tổng kế hoạch vốn đầu tư công hơn 10.328 tỷ đồng, đạt 52,8%. Dù cải thiện so với cùng kỳ, kết quả còn xa mục tiêu 75% tỉnh đề ra. Gần 4.900 tỷ đồng chưa được giải ngân, trong khi để thanh toán phải có khối lượng thi công đủ điều kiện nghiệm thu.

Khoảng cách ấy đáng chú ý khi Cà Mau đặt mục tiêu GRDP tăng 10% năm 2026, còn mức tăng chín tháng mới đạt 7,37%. Đầu tư công không đơn thuần là chỉ tiêu ngân sách: Tiến độ hạ tầng giao thông và dịch vụ công còn ảnh hưởng đến vận tải hàng hóa, hoạt động doanh nghiệp và thu hút đầu tư.

Theo ông Huỳnh Công Quân, Giám đốc Sở Tài chính, Cà Mau xác định giải phóng mặt bằng là vướng mắc lớn, kéo dài. Nhiều dự án còn chịu tác động của nguồn cung vật liệu xây dựng khan hiếm, giá tăng. Vốn chương trình mục tiêu quốc gia được Trung ương bổ sung vào tháng 6 và tháng 7 phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục phân bổ; thời tiết mưa nhiều cũng ảnh hưởng tổ chức thi công. Những yếu tố ấy không giống nhau về nguyên nhân, nên không thể xử lý bằng một biện pháp chung.

Một công trình có vốn nhưng chưa có mặt bằng liên tục sẽ khó bố trí thi công đồng bộ. Ngược lại, khi đã bàn giao mặt bằng mà thiếu cát san lấp, máy và nhân công khó phát huy công suất. Tại một số dự án, thủ tục đất đai, môi trường và lựa chọn đơn vị thực hiện còn cần tháo gỡ. Vì thế, thúc giục thanh toán ở cuối quy trình không thể thay thế việc xử lý các vướng mắc từ khâu chuẩn bị đầu tư.

Những dự án hạ tầng lớn cho thấy tốc độ giải ngân khác nhau. Theo báo cáo tại cuộc họp Tổ giám sát số 01 ngày 15-10, ghi nhận cao tốc Cái Nước - Đất Mũi giải ngân hơn 1.816 tỷ đồng, tương đương 7,3% kế hoạch vốn được báo cáo; đường ra đảo Hòn Khoai hơn 1.332 tỷ đồng, đạt 6,34%; Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai đạt 4.424 tỷ đồng, tương đương 55,3%. Đây là tỷ lệ giải ngân theo mẫu số riêng của từng dự án, không phải tỷ lệ khối lượng thi công đã hoàn thành; cũng không thể cộng các số này trực tiếp vào kế hoạch vốn địa phương.

Đối với công trình thi công trên nền đất yếu, phụ thuộc thời tiết và nguồn cát san lấp, chậm một hạng mục có thể ảnh hưởng cả chuỗi công việc tiếp theo. Tiền đã thanh toán vì vậy phải được xem xét cùng tiến độ mặt bằng, khối lượng xây lắp và các mốc nghiệm thu. Chênh lệch giữa các dự án cũng cho thấy cần điều hành theo đặc điểm từng công trình, thay vì chỉ nhìn một tỷ lệ giải ngân chung.

Tăng tốc tháo gỡ, khơi thông nguồn lực phát triển

Tại cuộc họp ngày 7-10, Chủ tịch UBND tỉnh Lữ Quang Ngời yêu cầu gỡ vướng mặt bằng, thi công tại các vị trí sẵn sàng và thanh toán ngay khối lượng đã nghiệm thu. Tiến độ từng dự án được rà soát hằng tuần để điều chỉnh vốn, không đánh đổi chất lượng lấy tốc độ.

Văn bản số 17347/UBND-KTTH ngày 12-10 giao Sở Tài chính phối hợp các đơn vị tham mưu điều chuyển vốn từ dự án chậm sang nơi có khả năng thực hiện; đồng thời kiểm soát tạm ứng, thu hồi các khoản đến hạn, rà soát dự án tồn đọng. Biện pháp này hạn chế vốn nằm chờ trong khi công trình đủ điều kiện thiếu kinh phí.

Điều chuyển vốn chỉ giải quyết một phần áp lực. Với dự án vướng bồi thường, áp dụng đúng chính sách, bảo đảm quyền lợi người dân và phân định trách nhiệm giữa các đơn vị mới quyết định thời điểm bàn giao mặt bằng. Sau đó, kế hoạch cung ứng vật liệu, bố trí mũi thi công và nghiệm thu phải ăn khớp; thiếu phối hợp, dòng vốn vẫn có thể nghẽn tại công trường.

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh được phân bổ hơn 2.301 tỷ đồng cho 38 dự án. Giám đốc Ban Quản lý Trịnh Thanh Sang cho biết, đơn vị giao ban công trường hằng tuần, xử lý chồng chéo giữa nhà thầu, huy động nhân lực và thiết bị bù tiến độ. Ban Quản lý dự án công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, quản lý khoảng 1.311 tỷ đồng, cũng xác định mặt bằng là vướng mắc chính.

Các tổ giám sát của tỉnh theo dõi công trình trọng điểm. Tại cuộc họp ngày 15-10, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hồ Hải yêu cầu đẩy nhanh thi công, giải ngân nhưng bảo đảm chất lượng. Tăng ca chỉ hiệu quả khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vật liệu, an toàn và hồ sơ thanh toán, không biến áp lực thời hạn thành rủi ro về sau.

Tỉnh còn ưu tiên vốn ngân sách Trung ương chuyển tiếp từ năm 2025, phấn đấu giải ngân trước 31-12-2026 để tránh nguy cơ bị hủy vốn. Kế hoạch theo tuần cần xác định khối lượng công việc, người chịu trách nhiệm và hạn xử lý từng vướng mắc. Với dự án chưa đủ điều kiện, cần nêu rõ nguyên nhân thay vì chỉ đăng ký tỷ lệ phấn đấu.

Những tuyến đường kết nối Đất Mũi, Hòn Khoai được kỳ vọng mở rộng không gian giao thương, tạo điều kiện phát triển logistics và kinh tế biển. Song giá trị của đầu tư công không dừng ở thời điểm tiền được giải ngân: Công trình phải hoàn thành đúng yêu cầu, đưa vào khai thác và phục vụ hoạt động kinh tế. Cà Mau có thể khơi thông dòng vốn nhanh hơn nếu trách nhiệm được theo sát từ mặt bằng, thi công tới hiệu quả sử dụng hạ tầng; đó mới là thước đo bền vững của nỗ lực tăng tốc cuối năm.