Phát triển không gian xanh vì một Thủ đô đáng sống

TS Emmanuel Cerise, Trưởng đại diện Vùng Région Ile-de-France tại Hà Nội, Giám đốc Cơ quan hỗ trợ Hợp tác quốc tế Vùng Paris tại Việt Nam (PRX - Vietnam):

Công tác quản lý cần được cải thiện theo hướng sinh thái

Hà Nội đã quan tâm đến công tác quản lý và đang từng bước hoàn thiện phương thức quản lý cây xanh. Danh mục cây xanh Hà Nội được đề cập trong quy định đã có mức độ đa dạng nhất định. Theo tôi, để tạo bản sắc riêng cho từng tuyến phố, không nhất thiết chỉ trồng một loài cây duy nhất. Thay vào đó, có thể trồng xen kẽ hai đến ba loài, tạo sự đa dạng về chiều cao, tán lá, đồng thời hạn chế nguy cơ dịch bệnh khiến cây chết hàng loạt.

Với những tuyến phố đã có hệ thống cây xanh đa dạng, nhiều tầng tán, Hà Nội nên ưu tiên bảo tồn, không nên thay thế đồng loạt. Chỉ nên xem xét thay thế những cây gây ảnh hưởng đến hạ tầng, như làm hư hỏng đường ống, cống hoặc vỉa hè. Các phương án lựa chọn loài cây, tổ chức trồng mới nên được nghiên cứu, thử nghiệm tại những khu vực mới phát triển hoặc tuyến đường chưa có cây xanh trước khi áp dụng rộng rãi.

Công tác chăm sóc cây xanh cũng cần chú trọng hơn đến bộ rễ và điều kiện dinh dưỡng của đất, thay vì chỉ tập trung duy tu, cắt tỉa thân, cành và tán. Theo tôi, không phải cây nào cũng cần cắt tỉa hằng năm. Với những cây khỏe mạnh, sinh trưởng tốt, chỉ nên cắt bỏ cành khô, cành chết hoặc có nguy cơ mất an toàn khi cần thiết.

Bên cạnh đó, giá trị của cây xanh không chỉ nằm ở tuổi đời mà còn ở tính quý hiếm. Hà Nội có thể xây dựng danh mục những cây tiêu biểu cần tôn vinh, giới thiệu rộng rãi đến người dân. Tại Paris và vùng Île-de-France, hoạt động bình chọn, tôn vinh những cây đặc biệt được tổ chức hằng năm, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị cây xanh và khuyến khích người dân tham quan, tìm hiểu. Đây cũng là kinh nghiệm Hà Nội có thể tham khảo.

TS Chu Mạnh Hùng, giảng viên khoa Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững (Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia Hà Nội):

Xây dựng hệ thống số phục vụ quản lý cây xanh

Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND, ngày 12-10-2026, của UBND thành phố ban hành quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn thành phố Hà Nội là bước đi tích cực trong bảo vệ cảnh quan, bản sắc và môi trường đô thị. Đáng chú ý, quy định về số hóa cây xanh mở ra hướng quản lý hiệu quả hơn trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh chuyển đổi số. Nhiều thành phố trên thế giới đã xây dựng phần mềm quản lý cây xanh. Hà Nội cũng cần hướng tới hệ thống dữ liệu thống nhất, trong đó mỗi cây có một “căn cước” riêng, lưu trữ thông tin về quá trình sinh trưởng và tình trạng sức khỏe.

Tôi từng tìm hiểu phần mềm i-Tree của Mỹ, công cụ hỗ trợ đánh giá giá trị sinh thái, môi trường của cây xanh dựa trên các thông số như kích thước, đường kính thân. Từ dữ liệu khảo sát, người dùng có thể tính toán những giá trị này, thậm chí ước tính lợi ích kinh tế mà cây xanh mang lại nếu được giữ lại. Phần mềm có các thành phần mã nguồn mở, tạo điều kiện cho sinh viên và những người quan tâm tiếp cận.

Trong khi quỹ đất đô thị ngày càng hạn hẹp, việc tạo thêm không gian xanh mới gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, khuyến khích xã hội hóa, huy động tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh công cộng là cần thiết. Thành phố cũng nên khuyến khích phát triển mảng xanh trong khuôn viên cơ quan, nhà ở, trên mái và mặt đứng công trình, qua đó huy động nguồn lực cộng đồng mở rộng không gian xanh.

TS Nguyễn Tuấn Minh, chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu trong lĩnh vực xã hội học đô thị:

Bảo đảm sự công bằng trong phân bố và tiếp cận không gian xanh

Việc UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân. Một điểm đáng chú ý là quy định nhấn mạnh chức năng phục vụ cộng đồng của công viên, đồng thời yêu cầu hoạt động khai thác dịch vụ không ảnh hưởng đến quyền tiếp cận của người dân. Để thực hiện tốt yêu cầu này, thành phố cần bảo đảm xã hội hóa đầu tư không dẫn đến thương mại hóa quá mức, làm thu hẹp không gian công cộng. Đồng thời, cần phân bố không gian xanh hợp lý, ưu tiên những khu dân cư đông đúc còn thiếu sân chơi, vườn hoa và không gian sinh hoạt cộng đồng, chú trọng nhu cầu của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và người có hoàn cảnh khó khăn.

Để quy định được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, cần có cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, tránh phân tán hoặc chồng chéo trách nhiệm. Thành phố cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong xây dựng cơ sở dữ liệu về công viên, cây xanh, kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành để theo dõi hiện trạng, đánh giá chất lượng và xác định khu vực cần ưu tiên đầu tư. Theo tôi, quản lý không gian xanh cần từng bước chuyển từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học.

Hiệu quả chính sách không nên chỉ được đánh giá qua số cây trồng mới hay diện tích công viên được cải tạo, mà còn phải căn cứ vào mức độ hài lòng của người dân, khả năng tiếp cận không gian xanh giữa các khu dân cư và hiệu quả sử dụng các công trình công cộng. Cùng với đó, cần tạo điều kiện để người dân tham gia góp ý, giám sát quá trình quy hoạch, cải tạo và quản lý không gian xanh. Khi ý kiến cộng đồng được lắng nghe, chính sách sẽ sát thực tế hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người dân trong bảo vệ không gian chung.