Trekking “rừng trong phố”: Trải nghiệm tìm về thiên nhiên bên sông Hồng

Cách trung tâm Hà Nội vài bước chân, một dải sinh thái ngút ngàn đang âm thầm hồi sinh nơi bờ vở sông Hồng. Được khởi xướng bởi KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt cùng các cộng sự tại Think Playgrounds (TPG), tuyến trải nghiệm kết nối hai công viên rừng Chương Dương Độ và Phúc Tân mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới về mối quan hệ giữa con người, rác thải đô thị và thiên nhiên hoang dã. Đây sẽ là một trong những hoạt động thực địa tiêu biểu nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Hành trình trekking độc đáo này dẫn dắt du khách bước vào một lớp học sinh thái sống động, nơi thiên nhiên tự chữa lành bằng những chiếc đập làm từ phế thải xây dựng và cộng đồng bản địa trở thành linh hồn gìn giữ di sản dòng sông.

Bài học thiên nhiên tự chữa lành

Nhiều thập kỷ qua, nhắc đến dải bờ vở sông Hồng đoạn qua khu vực Chương Dương, Phúc Tân, không ít người dân Thủ đô thường nghĩ đến những “xóm bãi” nhếch nhác, nơi rác thải sinh hoạt, phế thải xây dựng chất đống, những dòng nước đen ngòm từ các cống xả bốc mùi khó chịu. Từ cầu Long Biên hay cầu Chương Dương nhìn xuống, khu vực ven sông nhiều khi hiện lên như một bãi rác lộ thiên. Ít ai nghĩ rằng, nơi đây từng là không gian sinh thái quan trọng, gắn bó với lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long – Hà Nội.

Nhận diện những giá trị sinh thái còn tiềm ẩn của vùng đất này, từ năm 2022, KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt cùng mạng lưới chuyên gia của Think Playgrounds đã bắt đầu những đợt khảo sát thực địa. Qua quá trình nghiên cứu và kiên trì kiến tạo hai không gian công cộng xanh, ý tưởng kết nối Công viên rừng Chương Dương và Công viên rừng Phúc Tân thành một tuyến trải nghiệm trekking dài hơn 1 km đã dần hình thành.

Hành trình bắt đầu từ con đường mòn cuối phố Hàm Tử Quan, men theo khu vực bãi bồi ven sông Hồng rồi xuôi về phía Công viên rừng Phúc Tân. Chỉ cần bước chân vào cung đường, du khách đã có thể cảm nhận sự khác biệt của một vùng vi khí hậu riêng biệt, với nền nhiệt thấp hơn khoảng 1-2 độ C so với khu vực lõi trung tâm Hà Nội, dù chỉ cách đó không xa.

Dọc tuyến đường, thiên nhiên và nhịp sống của cư dân vùng bãi đan xen, tạo nên một bức tranh sinh thái đặc trưng. Dưới sự giới thiệu của hướng dẫn viên, du khách có dịp nhận diện những loài cây bản địa mọc tự nhiên như dâu tằm, tầm bóp, dớn… cùng nhiều loài chim hoang dã tìm về trú ngụ. Trên những khoảng đất phù sa, người dân vẫn duy trì hoạt động trồng rau, hoa màu, đồng thời góp phần thu dọn rác, cải thiện môi trường sống. Sự kết hợp giữa không gian tự nhiên và hoạt động canh tác tại chỗ mang đến cho hành trình trải nghiệm một nét hấp dẫn riêng, gần gũi với đời sống thường nhật của cư dân ven sông.

Theo KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt, khu vực Công viên rừng tại bãi sông Hồng có thể được nhìn nhận như một hệ sinh thái với hệ thực vật và các loài chim phong phú đang được bảo tồn. Vì vậy, trải nghiệm tuyến đường không chỉ dừng lại ở việc khám phá thiên nhiên mà còn giúp du khách tìm hiểu cách tiếp cận sinh thái để giải quyết những vấn đề môi trường đang đặt ra, trong đó có tình trạng nước thải sinh hoạt.

Theo đó, nước thải từ các khu dân cư lân cận đổ trực tiếp ra sông Hồng với lưu lượng lớn, dòng chảy mạnh, gây xói mòn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống ven bờ. Nhóm thiết kế đã vận dụng những kỹ thuật sinh thái học tham khảo từ các trường đại học tại Trung Quốc và nhiều quốc gia, xây dựng các đập sinh thái nhằm làm chậm dòng chảy, tận dụng chính nguồn phế thải xây dựng tại chỗ.

“

Điểm khác biệt của tuyến trekking này không nằm ở các tiện ích dịch vụ, mà là trải nghiệm về quy luật vận hành của thiên nhiên, xem cách thiên nhiên tự chữa lành để bảo vệ mình

KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt chia sẻ.

Dòng nước được điều tiết với tốc độ chảy giảm, góp phần hình thành những vũng nước tĩnh, tạo điều kiện để các loài thực vật ưa ẩm và cây bản địa có khả năng lọc nước phát triển, trở thành những màng lọc sinh học tự nhiên, hấp thụ lượng chất dinh dưỡng dư thừa và góp phần cải thiện chất lượng nguồn nước. Từ những rãnh nước thải ô nhiễm, các sinh cảnh ngập nước quy mô nhỏ từng bước được hình thành, thu hút các loài chim hoang dã tìm đến uống nước, tắm mát mỗi ngày.

Điểm nhấn tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026

Không đơn thuần là một chuyến dạo chơi, khám phá cảnh quan thiên nhiên, tour trekking Công viên rừng Chương Dương – Phúc Tân còn mở ra hành trình trải nghiệm đa giác quan, giúp người tham gia tìm hiểu sâu hơn về lịch sử phát triển đô thị, môi trường và đời sống cộng đồng ven sông. Trên cung đường này, du khách không chỉ quan sát mà còn trực tiếp cảm nhận những chuyển biến của cảnh quan, từ sự trăn trở trước thực trạng ô nhiễm, rác thải đến cảm giác thư thái, ngạc nhiên trước sức sống bền bỉ của thảm thực vật tự nhiên.

Để duy trì dự án trong hơn 5 năm qua, Think Playgrounds đã chủ động kết nối, huy động nguồn lực xã hội hóa từ nhiều tổ chức và đơn vị khác nhau, trong đó có Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), Vùng Île-de-France (Paris), Viện Pháp, Viện Goethe, các quỹ văn hóa và chương trình trách nhiệm xã hội (CSR) của doanh nghiệp. Đáng chú ý, mô hình học tập phục vụ cộng đồng (service learning), với sự tham gia của học sinh các trường quốc tế như BVIS và UNIS, đã tạo nên sự kết nối hai chiều giữa giáo dục, cộng đồng và hoạt động bảo vệ môi trường.

Thay vì chỉ tiếp cận thiên nhiên qua màn hình hay trang sách, học sinh tham gia các tour trải nghiệm có cơ hội trực tiếp tìm hiểu lịch sử sông Hồng, sự đa dạng của hệ sinh thái tự nhiên và đời sống cư dân ven sông. Qua đó, các em từng bước nâng cao nhận thức, trách nhiệm với môi trường, đồng thời có thêm những trải nghiệm thực tế để suy nghĩ, tìm kiếm giải pháp bảo vệ hệ sinh thái.

Theo KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt, tại khu vực Chương Dương và Phúc Tân, bên cạnh sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền và các tổ chức xã hội, chính cộng đồng dân cư là chủ thể thúc đẩy quá trình cải thiện môi trường sống, hướng tới xây dựng không gian sống xanh, văn minh và bền vững hơn.

Sức lan tỏa của dự án cũng ngày càng vượt ra ngoài phạm vi Hà Nội. Nếu trong giai đoạn 2022-2023, tuyến đường chủ yếu đón các chuyên gia của Think Playgrounds (TPG) và người dân địa phương tham gia khảo sát, thì từ năm 2024 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến nghiên cứu của sinh viên các khoa kiến trúc đến từ Pháp, Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), cùng nhiều chuyên gia bảo tồn quốc tế. Họ tìm đến bờ vở sông Hồng để tìm hiểu những kinh nghiệm thực tiễn về thích ứng với quá trình đô thị hóa và phát huy vai trò của cộng đồng trong cải thiện không gian sống.

Với những giá trị thực tiễn về bảo vệ môi trường, tái sử dụng phế liệu xây dựng và khơi dậy tiềm năng không gian công cộng, tuyến trải nghiệm Công viên rừng Chương Dương – Phúc Tân được lựa chọn là một trong những hoạt động thực địa tiêu biểu trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Đây cũng là cơ hội để sáng kiến cải thiện môi trường ven sông được giới thiệu rộng rãi hơn tới công chúng Thủ đô và du khách. Tour trekking mở đăng ký trực tuyến thông qua các kênh truyền thông chính thức của lễ hội.

Theo Nguyễn Thảo Nguyên, cố vấn độc lập của dự án trải nghiệm tour trekking Công viên rừng, trong thời gian tới, dự án sẽ tiếp tục được mở rộng theo hướng chuyên nghiệp hóa. Bên cạnh phát triển tuyến trải nghiệm, nhóm dự án sẽ tư vấn, hỗ trợ người dân địa phương chủ động tham gia khai thác du lịch thông qua các hoạt động như hướng dẫn du khách, tổ chức bữa ăn, xây dựng câu chuyện về hệ sinh thái, đồng thời nâng cao ý thức bảo tồn và gìn giữ cảnh quan tự nhiên tại khu vực.

Để tuyến trải nghiệm có thể duy trì lâu dài sau Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người thực hiện dự án cho rằng cần có sự đồng hành của chính quyền phường trong công tác quy hoạch, phân định hài hòa giữa khu vực sản xuất nông nghiệp và vùng phục hồi sinh thái. Cùng với đó, việc kết nối với các đơn vị lữ hành chuyên biệt sẽ góp phần đưa hoạt động vận hành vào nền nếp, phù hợp với nhu cầu thị trường. Đây là những điều kiện quan trọng để không gian “rừng trong phố” không chỉ là một điểm đến trải nghiệm nhất thời mà từng bước trở thành một không gian sinh thái có giá trị lâu dài của Hà Nội.

Thực hiện: Hoàng Quyên