Xây dựng cơ chế đãi ngộ công bằng giữa cán bộ, công chức và viên chức cấp xã

Đề xuất nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc hỗ trợ phù hợp

Chiều 30-10, tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI đã thảo luận về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long đã đề cập đến vai trò và chính sách đãi ngộ đối với viên chức trong hoạt động của chính quyền cấp xã hiện nay.

Đội ngũ viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã đảm nhiệm những lĩnh vực thiết yếu như văn hóa, thể thao, thông tin, truyền thông, nông nghiệp, môi trường, quản lý, duy tu các công trình và dịch vụ công cộng. Đây là lực lượng trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân. Nữ đại biểu cho biết, trong thực tế, nhiều viên chức đang phải đảm nhận khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao.

Về tương quan chế độ, chính sách, theo Nghị định số 381/2026/NĐ-CP của Chính phủ, chế độ phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã được điều chỉnh tăng từ 25% lên 55%, áp dụng từ ngày 1-7-2026 đến khi thực hiện cải cách chính sách tiền lương.

Tuy nhiên, viên chức làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã hiện chưa thuộc đối tượng áp dụng chế độ phụ cấp này, dù có những vị trí viên chức đòi hỏi trình độ chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp và khối lượng công việc cũng không kém so với cán bộ, công chức. Họ cũng trực tiếp phục vụ người dân, chịu áp lực lớn về tiến độ và chất lượng công việc.

Đáng chú ý, các đơn vị sự nghiệp công lập này, nhất là ở các xã, hầu như chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị, không có nguồn thu để cải thiện thu nhập cho viên chức. Từ thực trạng này, nữ đại biểu kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc hỗ trợ phù hợp đối với viên chức cấp xã, trước mắt, cần đánh giá khả năng áp dụng phụ cấp đặc thù hoặc khoản hỗ trợ đối với những vị trí có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao, trực tiếp phục vụ người dân.

Đồng thời, khi xây dựng và triển khai Đề án cải cách chính sách tiền lương, cần đánh giá đồng thời chính sách đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã trên cơ sở đối chiếu vị trí việc làm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Đối với những vị trí có tính chất công việc tương đương, cần nghiên cứu phương án bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý.

Bảo đảm công bằng trong chính sách đãi ngộ

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư Hà Nội cho rằng, khi xây dựng chính sách đãi ngộ, nhà nước cần đánh giá đúng giá trị công việc, mức độ trách nhiệm, cường độ lao động và điều kiện thực hiện nhiệm vụ, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi chức danh hoặc địa vị hành chính của công chức và viên chức.

Ông cho rằng, cần nghiên cứu và có cơ sở để xây dựng chính sách phụ cấp hoặc cơ chế hỗ trợ thu nhập phù hợp đối với viên chức làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã, nhất là những đơn vị thực hiện nhiệm vụ công ích, nhiệm vụ chính trị và cung cấp dịch vụ công thiết yếu, không có khả năng tạo nguồn thu để cải thiện thu nhập.

“Cán bộ, công chức và viên chức có địa vị pháp lý, chức năng và phương thức thực hiện nhiệm vụ khác nhau. Tuy nhiên, chính sách đãi ngộ phải phản ánh tương đối chính xác giá trị công việc, mức độ trách nhiệm, cường độ lao động và điều kiện thực hiện nhiệm vụ.

Nếu hai người cùng làm việc tại cấp xã, đều phải trực tiếp phục vụ người dân, đều chịu áp lực về tiến độ, chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp, nhưng một bên được hưởng khoản phụ cấp đáng kể còn bên kia không có cơ chế bổ sung thu nhập, thì sự chênh lệch đó cần được đánh giá bằng những tiêu chí khách quan.

Không thể chỉ lấy lý do một người là công chức, người kia là viên chức để kết luận rằng mọi chênh lệch về thu nhập đều hợp lý. Ngược lại, cũng không thể chỉ vì hai người cùng làm việc ở cấp xã mà yêu cầu áp dụng chế độ giống nhau. Điều quan trọng là phải có tiêu chí phân loại rõ ràng, minh bạch và có căn cứ”, luật sư Cường nhìn nhận.

Theo ông, không nhất thiết phải áp dụng đồng loạt mức phụ cấp công vụ 55% cho toàn bộ viên chức cấp xã, mà cần xây dựng cơ chế đãi ngộ có phân loại, dựa trên tính chất công việc và khả năng tài chính của từng nhóm đơn vị. Theo đó, có thể nghiên cứu phụ cấp trách nhiệm hoặc phụ cấp đặc thù đối với viên chức cấp xã trực tiếp thực hiện nhiệm vụ công ích, nhiệm vụ chính trị, phục vụ người dân thường xuyên và không có nguồn thu bổ sung đáng kể.

Đồng thời, bổ sung cơ chế hỗ trợ thu nhập từ ngân sách nhà nước đối với những đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã được giao nhiệm vụ thường xuyên nhưng không có khả năng tự bảo đảm chi thường xuyên. Mức hỗ trợ cần căn cứ vào nhiệm vụ được giao, số lượng người làm việc, vị trí việc làm và khả năng cân đối ngân sách.

Cùng với đó, phân loại rõ các nhóm đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã. Đơn vị có khả năng tự chủ cao có thể thực hiện cơ chế thu nhập tăng thêm gắn với kết quả hoạt động; đơn vị chủ yếu thực hiện nhiệm vụ công ích cần có cơ chế ngân sách bảo đảm phù hợp.

Việc đánh giá cần theo vị trí việc làm và kết quả thực hiện nhiệm vụ, không chỉ căn cứ vào tên gọi chức danh. Những vị trí có trách nhiệm chuyên môn cao, áp lực lớn, thường xuyên tiếp xúc và giải quyết công việc cho người dân cần được xem xét tương xứng.

Tiến sĩ Đặng Văn Cường cũng cho rằng, việc thiết kế chính sách cần được tính toán đồng bộ với cải cách tiền lương, phân cấp ngân sách và cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Cơ quan có thẩm quyền cần khảo sát thực tế về số lượng viên chức, mức thu nhập, nguồn thu, nhiệm vụ được giao và điều kiện hoạt động của từng loại hình đơn vị trước khi quyết định mức hỗ trợ.

“Một chính sách tiền lương hợp lý phải bảo đảm được hai yêu cầu: Ghi nhận đúng giá trị đóng góp của người lao động và tạo động lực để bộ máy hoạt động hiệu quả hơn. Viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã có thể không trực tiếp thực hiện quyền lực quản lý nhà nước như cán bộ, công chức, nhưng họ là lực lượng quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công, đưa chủ trương, chính sách đến gần hơn với người dân.

Không nên đánh đồng quyền lợi của viên chức với cán bộ, công chức, nhưng cũng không nên để viên chức ở cơ sở trở thành nhóm lao động chịu thiệt thòi chỉ vì đơn vị nơi họ làm việc không có nguồn thu. Nhà nước cần phân loại đúng tính chất công việc, xác định đúng trách nhiệm và bố trí nguồn lực tương xứng”, luật sư Đặng Văn Cường nhìn nhận.