Tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực phát triển

Chiều 30-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công.

Nhiều ý kiến tập trung vào những điểm nghẽn trong thực tiễn, từ cơ chế phân bổ ngân sách, phát triển vùng, hỗ trợ doanh nghiệp đến chính sách đối với đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở.

Phát huy động lực tăng trưởng, nâng cao chất lượng đội ngũ cơ sở

Phát biểu thảo luận, đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn Lào Cai) nhấn mạnh yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng cốt lõi. Trong đó, cần đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn lực xã hội, vốn tư nhân và các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế; có cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng thực chất cho doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và phát triển khoa học, công nghệ.

Đối với khu vực doanh nghiệp, đại biểu đề nghị đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng minh bạch, rút ngắn thời gian, giảm chi phí tuân thủ; tạo thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận đất đai, khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời mở rộng thị trường.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16-18% GDP, cao hơn mức trung bình thế giới khoảng 10-12%. Do đó, cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics, kết nối hiện đại gắn với chuyển đổi số để giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị Chính phủ quan tâm xây dựng chế độ, chính sách phù hợp đối với đội ngũ viên chức làm việc tại cấp xã.

Theo đại biểu, sau hơn một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính mà còn trực tiếp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và cung ứng dịch vụ công. Trong đó, viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập đảm nhiệm những lĩnh vực thiết yếu như văn hóa, thể thao, thông tin, truyền thông, nông nghiệp, môi trường, quản lý, duy tu công trình và dịch vụ công cộng.

Đây là lực lượng trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống, tác động trực tiếp đến chất lượng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân. Tuy nhiên, nhiều viên chức đang phải đảm nhận khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, trong khi điều kiện làm việc còn khó khăn và phải thích ứng với những thay đổi sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc hỗ trợ phù hợp đối với viên chức cấp xã, trước mắt tập trung vào những vị trí có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao, trực tiếp phục vụ người dân. Đồng thời, khi xây dựng và triển khai đề án cải cách chính sách tiền lương, cần đánh giá đồng thời chính sách đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã, bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý trên cơ sở vị trí việc làm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, chính sách đãi ngộ cần gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ, hoàn thiện vị trí việc làm, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp.

Xử lý bất cập trong phân bổ ngân sách và các dự án giao thông

Liên quan đến việc phân bổ các khoản ngân sách chưa phân bổ, đại biểu Trần Thị Hải Hà (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, cần cân nhắc việc phân bổ hoặc hủy dự toán đối với các khoản kinh phí này sau ngày 31-12, bởi có thể phát sinh nhiều thủ tục, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và việc thực hiện các chính sách.

Theo đại biểu, các khoản chưa phân bổ là phần dự toán ngân sách đã được cấp có thẩm quyền quyết định nhưng chưa đủ điều kiện giao chi tiết tại thời điểm giao dự toán đầu năm, chẳng hạn những chính sách dự kiến ban hành trong năm hoặc chương trình, nhiệm vụ đã được quyết định nhưng chưa hoàn thiện hồ sơ, điều kiện.

Thực tế, nhiều chính sách về an sinh xã hội, giáo dục gắn với năm học hoặc chính sách tiền lương thường được ban hành vào cuối năm. Khi chính sách được ban hành, các bộ, ngành, cơ quan trung ương và địa phương cần rà soát kỹ số lượng đối tượng, căn cứ số liệu thực tế để đề xuất bổ sung kinh phí. Việc xác định đối tượng thụ hưởng cũng có thể thay đổi trong quá trình hoàn thiện chính sách.

Do đó, đại biểu cho rằng cần duy trì nguồn kinh phí chưa phân bổ để chủ động thực hiện các nhiệm vụ phát sinh. Tuy nhiên, Chính phủ phải quản lý, sử dụng công khai, chặt chẽ, chỉ bổ sung theo đúng quy định và thực hiện báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội để Quốc hội giám sát.

Tranh luận lại ý kiến này, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, cần bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách, không để khoản kinh phí chưa phân bổ kéo dài và chiếm tỷ trọng quá lớn.

Theo đại biểu, dự phòng ngân sách đã có mức tối đa 5%. Trường hợp phát sinh nhiệm vụ mới, nếu được cấp có thẩm quyền quyết định thì có thể sử dụng nguồn dự phòng hoặc điều chỉnh dự toán theo quy định. Việc để lại một khoản kinh phí chưa phân bổ quá lớn sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách, gây áp lực trong điều hành hoạt động vay và ngân sách.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn Đắk Lắk) đề nghị sớm xử lý những bất cập tại trạm thu phí Km1747 đường Hồ Chí Minh, thuộc dự án đầu tư nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 14 qua tỉnh Đắk Lắk.

Theo đại biểu, sau khi tuyến tránh phía Tây Buôn Hồ được đưa vào khai thác, lưu lượng phương tiện qua trạm thu phí đã thay đổi đáng kể so với phương án ban đầu, chỉ còn khoảng 35-45%. Trong khi đó, người dân địa phương và khu vực lân cận vẫn phải qua trạm hằng ngày để học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và thực hiện các giao dịch hành chính.

Việc chưa triển khai chính sách miễn, giảm giá dịch vụ sử dụng đường bộ đối với các đối tượng thuộc diện được xem xét hỗ trợ theo cam kết của nhà đầu tư đã gây bức xúc, phát sinh nhiều đơn thư khiếu nại, kiến nghị của cử tri và nhân dân.

Đại biểu kiến nghị Chính phủ khẩn trương rà soát toàn diện tính pháp lý, hiệu quả khai thác và phương án tài chính của dự án; đánh giá sự phù hợp của vị trí trạm thu phí trong điều kiện tuyến tránh đã đưa vào khai thác. Trên cơ sở đó, sớm lựa chọn phương án xử lý căn cơ, có thời hạn cụ thể, xem xét chấm dứt thu phí tại vị trí này hoặc lựa chọn phương án phù hợp quy định pháp luật.

Trong thời gian chưa hoàn thành phương án xử lý tổng thể, cần sớm triển khai miễn, giảm giá dịch vụ sử dụng đường bộ đối với phương tiện của người dân và cán bộ, công chức thuộc diện được hưởng chính sách tại khu vực lân cận trạm thu phí, bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch.

Đại biểu cũng đề nghị xác định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp và thời hạn giải quyết, nghiên cứu phương án tài chính, cơ chế xử lý hợp đồng phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và nhân dân.