Giáo dục phải gắn với kỷ cương, bảo vệ người thầy

Ngày 30-10, trao đổi với phóng viên Báo Hànộimới, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, đồng thời là người sáng lập Trường Trung học phổ thông Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, giáo dục học sinh phải gắn với kỷ cương, trách nhiệm và những biện pháp bảo vệ người thầy.

- Vụ một nam sinh lớp 12 đánh cô giáo bị thương ngay trên bục giảng tại Trường Trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi ngày 19-10 khiến dư luận lo ngại. Ông nhìn nhận thế nào về sự việc này?

- Học sinh đánh cô giáo không chỉ là hành vi vi phạm đạo đức mà còn có thể vi phạm pháp luật. Sự việc xảy ra ngay trong lớp học, khi giáo viên đang thực hiện nhiệm vụ dạy học, cho thấy chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc hiệu quả giáo dục học sinh trong nhà trường.

Câu hỏi đặt ra là những bài học về trách nhiệm, nghĩa vụ, đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật đã thực sự đến được với từng học sinh hay chưa? Các em có hiểu rằng quyền lợi của mình luôn đi cùng trách nhiệm, rằng mọi hành vi đều phải chịu sự điều chỉnh của những chuẩn mực đạo đức và quy định pháp luật hay không?

Khi nảy sinh mâu thuẫn với giáo viên, học sinh cần biết kiềm chế cảm xúc, bình tĩnh tìm cách giải quyết phù hợp. Các em có thể trình bày ý kiến, trao đổi về điều mình chưa đồng tình, nhưng tuyệt đối không thể dùng bạo lực để đáp trả người đang dạy dỗ mình.

Với những hành vi nghiêm trọng, có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét, xử lý theo quy định. Không thể cho rằng chỉ cần học sinh xin lỗi, viết bản kiểm điểm là mọi việc kết thúc.

Cách xử lý phải giúp các em nhận thức rõ mức độ vi phạm, hậu quả do hành vi gây ra và trách nhiệm của mình. Đây cũng là bài học đối với những học sinh khác về giới hạn trong ứng xử và ý thức tuân thủ kỷ cương.

- Có ý kiến cho rằng những sự việc như vậy cho thấy giáo dục đạo đức, lối sống và pháp luật trong nhà trường chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Theo ông, cần nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- Tôi cho rằng phải nhìn lại quá trình giáo dục một cách nghiêm túc, từ nội dung, phương pháp đến hiệu quả thực tế. Không thể chỉ nói rằng nhà trường đã tổ chức tuyên truyền, xây dựng kế hoạch giáo dục đạo đức, phổ biến pháp luật rồi coi như hoàn thành nhiệm vụ. Điều quan trọng là học sinh có thực sự hiểu, có chuyển biến trong nhận thức và hành vi hay không.

Giáo dục không chỉ nhằm cung cấp kiến thức mà còn phải hình thành ở học sinh những giá trị sống, kỹ năng sống và ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng. Các em cần biết tự chủ, tự trọng, có ý thức vươn lên, tôn trọng người khác và hợp tác với mọi người. Khi gặp tình huống không vừa ý, các em phải biết điều chỉnh cảm xúc, cân nhắc cách ứng xử, thay vì hành động theo sự nóng giận hoặc hiếu thắng nhất thời.

Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là phát triển con người, chứ không chỉ truyền đạt kiến thức. Vì vậy, các nhà trường cần thường xuyên đánh giá xem nội dung giáo dục đã được triển khai đến đâu, học sinh tiếp nhận thế nào và có tác dụng thực tế hay không. Nếu vẫn xảy ra những hành vi nghiêm trọng, cần xem lại phương pháp và hiệu quả giáo dục, chứ không thể chỉ dựa vào báo cáo đã thực hiện đầy đủ kế hoạch.

- Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh theo hướng giáo dục, nhân văn. Làm thế nào để vừa giúp học sinh sửa sai, vừa giữ được kỷ cương trường học, thưa ông?

- Kỷ luật học sinh phải hướng đến mục tiêu giáo dục, giúp các em nhận ra sai phạm, hiểu hậu quả, sửa chữa và tiến bộ. Tuy nhiên, giáo dục theo hướng nhân văn không có nghĩa là xem nhẹ vi phạm hoặc cho rằng trong mọi trường hợp, chỉ cần nhắc nhở, phê bình hay yêu cầu kiểm điểm là đủ.

Với hành vi nghiêm trọng như hành hung giáo viên, cần phân định rõ trách nhiệm của nhà trường trong xử lý kỷ luật và trách nhiệm pháp lý nếu hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Đây là hai vấn đề khác nhau, không thể đánh đồng hoặc lấy việc giáo dục học sinh để thay thế cho việc xem xét trách nhiệm pháp lý.

Theo tôi, phải xử lý đúng quy định, bảo đảm tính nghiêm minh, đồng thời tạo điều kiện để học sinh nhận thức được sai lầm và có cơ hội sửa chữa. Nếu chỉ chú trọng trừng phạt mà không tìm cách giúp học sinh tiến bộ thì chưa đạt mục tiêu giáo dục. Nhưng ngược lại, nếu quá nhấn mạnh việc cảm hóa, bỏ qua tính chất, mức độ vi phạm thì cũng không bảo đảm kỷ cương.

Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT cần được thực hiện đúng tinh thần và phạm vi điều chỉnh. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, cơ quan quản lý cần đánh giá để có hướng dẫn phù hợp. Điều cần hướng tới là vừa giáo dục được học sinh, vừa bảo đảm sự nghiêm túc của môi trường học đường và quyền lợi chính đáng của giáo viên.

- Theo ông, từ sự việc xảy ra tại Trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi, các nhà trường cần nhìn nhận, rà soát những vấn đề gì trong công tác quản lý học sinh?

- Trước hết, cần xem xét công tác quản lý học sinh đã chặt chẽ, đầy đủ hay chưa; việc nắm bắt tâm lý, hành vi và những biểu hiện bất thường của các em được thực hiện như thế nào. Nhà trường cần có cơ chế theo dõi cụ thể, phân công trách nhiệm rõ ràng để nắm tình hình từng lớp, từng nhóm học sinh.

Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và các bộ phận liên quan phải phối hợp với nhau. Khi phát hiện học sinh có mâu thuẫn, dấu hiệu mất kiểm soát hoặc nguy cơ xảy ra bạo lực, cần tìm hiểu nguyên nhân, trao đổi với những người liên quan và có biện pháp can thiệp sớm. Việc này đòi hỏi sự theo dõi liên tục, không phải chỉ xử lý một lần rồi kết thúc.

Tuy nhiên, cũng không thể chỉ nhìn vào một vụ việc rồi quy kết toàn bộ trách nhiệm cho nhà trường hoặc giáo viên trực tiếp đứng lớp. Cần xem xét đầy đủ diễn biến, nguyên nhân và trách nhiệm của từng bên. Quan trọng nhất là sau khi sự việc xảy ra, nhà trường phải rút ra những bài học cụ thể, xác định hạn chế nằm ở đâu và cần thay đổi như thế nào để ngăn ngừa những vụ việc tương tự.

- Gia đình và nhà trường cần phối hợp ra sao trong việc giáo dục, nắm bắt tâm lý học sinh và ngăn ngừa những hành vi bạo lực học đường, thưa ông?

- Gia đình và nhà trường phải phối hợp thực chất trong giáo dục học sinh. Không thể chỉ trông chờ vào giáo viên, cũng không thể cho rằng trách nhiệm giáo dục hoàn toàn thuộc về gia đình. Mỗi bên đều có vai trò và cần cùng chịu trách nhiệm trong việc giúp học sinh hình thành nhận thức, thái độ và hành vi đúng đắn.

Khi học sinh có biểu hiện bất thường hoặc vi phạm, nhà trường cần trao đổi với phụ huynh để cùng tìm hiểu nguyên nhân, thống nhất biện pháp giáo dục. Phụ huynh cũng cần phối hợp với giáo viên, giúp con nhận thức đúng sai, hiểu trách nhiệm của mình và thay đổi cách ứng xử. Sự phối hợp phải hướng đến việc giải quyết vấn đề của học sinh, chứ không chỉ dừng ở thông báo sự việc.

Điều cần tránh là làm việc theo hình thức, có trao đổi, có biên bản nhưng không theo dõi kết quả. Sau khi thống nhất biện pháp giáo dục, các bên cần tiếp tục quan sát, đánh giá xem học sinh có chuyển biến hay không, vấn đề nào còn tồn tại và cần hỗ trợ thêm những gì. Chỉ khi việc phối hợp tạo ra thay đổi thực tế thì công tác giáo dục mới đạt hiệu quả.

- Trân trọng cảm ơn ông!