Nâng cao chất lượng sống, gìn giữ bản sắc Thủ đô văn hiến

Luật sư Nguyễn Văn Chiến, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Ủy viên Ủy ban Tư pháp của Quốc hội:

Bảo đảm quyền lợi người dân trong thực hiện chính sách nhà ở

Việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua cơ chế thí điểm cho phép các hộ dân đủ điều kiện tại khu vực phố cổ, phố cũ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm là chủ trương kịp thời, có ý nghĩa thiết thực. Để chính sách đi vào thực tiễn, quá trình triển khai cần bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và tôn trọng sự tự nguyện của người dân. Thành phố cần chủ động chuẩn bị quỹ nhà, xác định lộ trình thực hiện cụ thể; đồng thời, công khai giá bán, giá thuê mua và phương thức thanh toán theo quy định, bảo đảm phù hợp với khả năng chi trả của người dân. Bên cạnh chỗ ở, cần quan tâm đến điều kiện đi lại, việc làm và sinh kế tại nơi ở mới, giúp người dân ổn định cuộc sống lâu dài.

Đặc thù khu vực phố cổ, phố cũ là nhiều thế hệ có thể cùng sinh sống trong một căn nhà, trong khi diện tích sử dụng, quan hệ sở hữu, thuê nhà và tình trạng cư trú khá đa dạng. Vì vậy, việc xét duyệt đối tượng cần được thực hiện trên cơ sở rà soát kỹ từng trường hợp, đối chiếu hồ sơ pháp lý với thực tế sinh sống. Các tiêu chí xác định diện tích nhà ở, số nhân khẩu và hộ gia đình phải được hướng dẫn thống nhất, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa bàn. Đối với những trường hợp thông tin cư trú hoặc giấy tờ chưa đầy đủ, cơ quan chức năng cần hướng dẫn bổ sung, tổ chức xác minh cụ thể, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, không để những vướng mắc về thủ tục trở thành rào cản trong tiếp cận chính sách.

Đặc biệt, các cơ quan chức năng cần công khai đầy đủ tiêu chí, thành phần hồ sơ, thời hạn tiếp nhận, quy trình xét duyệt, số lượng căn hộ và nguyên tắc ưu tiên. Những hồ sơ chưa đầy đủ phải được hướng dẫn hoàn thiện kịp thời. Trường hợp không đủ điều kiện cần được trả lời bằng văn bản, nêu rõ căn cứ để người dân biết và thực hiện quyền kiến nghị khi cần thiết. Đồng thời, cần thiết lập đầu mối tiếp nhận phản ánh, quy định thời hạn giải quyết cụ thể, phát huy vai trò giám sát của HĐND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cộng đồng dân cư. Quá trình công khai, giám sát cũng phải gắn với yêu cầu bảo vệ thông tin cá nhân, bảo đảm việc thực hiện chính sách đúng quy định, công bằng và tạo được sự đồng thuận trong nhân dân.

TS.KTS Trương Ngọc Lân, Phó Trưởng khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội:

Tái định cư gắn với bảo đảm sinh kế, duy trì cộng đồng

Theo tôi, việc chỉnh trang, tái thiết phố cổ Hà Nội cần được tiếp cận toàn diện, vừa bảo đảm an toàn, nâng cao chất lượng sống cho người dân, vừa bảo tồn các giá trị di sản, duy trì cấu trúc cộng đồng và sinh kế truyền thống. Trong đó, cần xác định đúng đối tượng cần di dời, tái định cư và những trường hợp có thể tiếp tục sinh sống tại chỗ sau khi được cải thiện điều kiện ở.

Trước hết, các cơ quan chức năng cần xây dựng bộ tiêu chí, phương pháp và quy trình đánh giá điều kiện nhà ở một cách đầy đủ, khoa học. Việc đánh giá không nên chỉ căn cứ vào diện tích bình quân dưới 5m²/người mà phải xem xét tổng thể chất lượng công trình, điều kiện sinh hoạt, hạ tầng kỹ thuật và mức độ an toàn. Trên cơ sở đó, phân định rõ những hộ có thể tiếp tục cư trú tại chỗ với những trường hợp không đáp ứng yêu cầu tối thiểu, cần được xem xét bố trí nơi ở mới.

Đặc biệt, an toàn phòng cháy, chữa cháy phải là yêu cầu trọng tâm trong quá trình chỉnh trang phố cổ. Các yếu tố cần được đánh giá gồm đường thoát nạn, kết cấu công trình, vật liệu xây dựng, hệ thống cấp điện và khả năng tiếp cận nguồn nước chữa cháy. Tuy nhiên, không thể áp dụng máy móc các tiêu chuẩn dành cho khu đô thị mới, hiện đại vào khu phố cổ. Các cơ quan, đơn vị cần nghiên cứu hệ thống quy định đặc thù, hài hòa giữa yêu cầu an toàn với việc bảo tồn di sản, phát triển kinh tế, du lịch, công nghiệp văn hóa và duy trì sinh kế của người dân.

Đối với các hộ phải di dời, phương án tái định cư cần chú trọng duy trì cộng đồng dân cư. Nên ưu tiên bố trí các hộ theo cụm, tạo điều kiện để người dân tiếp tục sống gần nhau, giữ gìn các mối quan hệ xã hội, hỗ trợ nhau trong cuộc sống. Việc phân tán các hộ đến nhiều địa điểm khác nhau có thể khiến họ gặp khó khăn trong hòa nhập, thậm chí bị cô lập tại nơi ở mới.

Bên cạnh đó, tái định cư phải gắn với bảo đảm việc làm và thu nhập. Vị trí nơi ở mới cần thuận lợi cho người dân tiếp tục lao động, kinh doanh, duy trì nghề nghiệp truyền thống, nhất là các nghề thủ công và ẩm thực gắn với văn hóa Hà Nội. Nếu sinh kế bị gián đoạn, người dân không chỉ mất nguồn thu nhập mà những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ cũng có nguy cơ mai một.

Cuối cùng, quỹ không gian được giải phóng sau di dời nên ưu tiên phục vụ mục đích công cộng, góp phần cải thiện hạ tầng, nâng cao tiện nghi và bảo đảm an toàn chung cho khu phố cổ. Đây là cách tiếp cận hướng tới mục tiêu tái thiết bền vững, lấy người dân làm trung tâm, đồng thời gìn giữ bản sắc và sức sống của khu phố cổ Hà Nội.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Trưởng ban Tổ chức Hiệp hội, Phó Chủ tịch Công đoàn Hiệp hội Những người lao động sáng tạo Việt Nam:

Hài hòa giữa bảo tồn và phát triển

Việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua nghị quyết về cải tạo, chỉnh trang, tái thiết, tái cấu trúc không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận là chủ trương có ý nghĩa quan trọng đối với định hướng phát triển đô thị của Thủ đô. Đây là khu vực có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, đồng thời gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân Hà Nội. Vì vậy, việc tái thiết không chỉ nhằm cải thiện cảnh quan mà còn cần hướng tới gìn giữ bản sắc và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cộng đồng.

Theo tôi, quá trình triển khai cần được đặt trong tổng thể quy hoạch khu vực trung tâm, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển đô thị hiện đại. Các phương án thiết kế cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, phù hợp với cảnh quan, kiến trúc và đặc trưng văn hóa của khu vực hồ Hoàn Kiếm, tránh làm mất đi những giá trị riêng vốn có. Bên cạnh đó, cần chú trọng nâng cao khả năng tiếp cận không gian công cộng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và du khách tham quan, sinh hoạt văn hóa, đồng thời cải thiện chất lượng môi trường đô thị.

Với quyết tâm của thành phố cùng sự tham gia đóng góp ý kiến của các chuyên gia và người dân, tôi tin tưởng quá trình triển khai sẽ được thực hiện bài bản, khoa học và có tầm nhìn dài hạn. Việc công khai thông tin, tiếp thu ý kiến cộng đồng và đánh giá đầy đủ tác động của các phương án sẽ góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân. Qua đó, khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận tiếp tục phát huy giá trị biểu tượng văn hóa của Thủ đô, trở thành không gian công cộng văn minh, hấp dẫn, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân.

Bà Hoàng Thị Tú Oanh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Thiên Mộc Nam:

Bảo tồn di sản, phát huy giá trị văn hóa của hồ Hoàn Kiếm

Hồ Hoàn Kiếm trong tâm thức của mỗi người dân Hà Nội không chỉ là một danh lam thắng cảnh mà còn là trái tim, là biểu tượng thiêng liêng lưu giữ ký ức và bản sắc của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Vì vậy, khi thành phố triển khai đề án cải tạo, chỉnh trang và tái cấu trúc không gian quanh hồ cùng các khu vực phụ cận, tôi cũng như nhiều người dân đều đồng tình và gửi gắm nhiều kỳ vọng.

Từ góc nhìn của một công dân Thủ đô thường xuyên gắn bó với không gian này, tôi mong muốn quá trình tái thiết chú trọng một số vấn đề thiết thực.

Thứ nhất, đặt giá trị văn hóa và tính cộng đồng lên trên mục tiêu thương mại. Người dân đến với hồ Gươm là để tìm kiếm sự bình yên, thư thái và tận hưởng không khí trong lành. Vì thế, việc quy hoạch lại không gian cần ưu tiên diện tích cho cây xanh, thảm hoa, ghế đá nghỉ chân và đường tản bộ ven hồ; đồng thời, kiểm soát việc bố trí các ki-ốt, hàng quán dịch vụ để tránh gây ồn ào, xô bồ, làm ảnh hưởng đến nét thanh lịch vốn có của khu vực.

Thứ hai, thận trọng trong bảo tồn cảnh quan và di sản kiến trúc. Những công trình lịch sử, những nếp nhà cổ kính ở khu vực phụ cận, góp phần tạo nên nét quyến rũ riêng biệt của hồ Gươm. Hoạt động chỉnh trang cần tránh những can thiệp thiếu cân nhắc, làm biến dạng cảnh quan tự nhiên hoặc phá vỡ các giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Thứ ba, giải quyết đồng bộ bài toán giao thông và tiện ích công cộng. Việc phát triển không gian ngầm cần được nghiên cứu cùng với phương án tổ chức không gian trên mặt đất, bảo đảm thuận tiện cho người dân, du khách, đồng thời giữ gìn cảnh quan và các giá trị đặc trưng của khu vực.

Việc HĐND thành phố thông qua chủ trương đầu tư dự án tái thiết không gian hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận đã xác lập định hướng tổng thể. Các giải pháp cụ thể cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá tác động, thẩm định và phê duyệt theo quy định, trên cơ sở bảo tồn di sản, phát huy giá trị không gian công cộng và bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của người dân.

Tôi tin rằng, một không gian hồ Hoàn Kiếm được tái thiết thành công là nơi mỗi người dân khi đến đều cảm nhận trọn vẹn niềm tự hào và sự gắn kết sâu sắc với di sản của Thủ đô.