Hà Nội trước mùa cao điểm ô nhiễm không khí: Những tín hiệu tích cực

Chất lượng không khí cải thiện

Nhiều năm qua, những tháng cuối năm luôn là thời điểm ô nhiễm không khí trở thành vấn đề đáng lo ngại đối với người dân Thủ đô. Khi thời tiết chuyển lạnh, những lớp bụi mịn tích tụ trong không khí, các tuyến phố mờ đục vào sáng sớm và chỉ số chất lượng không khí (AQI) liên tục ở mức xấu đã trở thành hiện tượng quen thuộc. Đặc biệt, từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, các điều kiện khí tượng bất lợi như ít mưa, gió yếu, nghịch nhiệt thường khiến chất ô nhiễm khó khuếch tán, làm gia tăng nồng độ bụi mịn PM2.5.

Tuy nhiên, trước khi bước vào mùa ô nhiễm cao điểm năm nay, bức tranh chất lượng không khí Hà Nội đang ghi nhận một số chuyển biến đáng chú ý. Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1-1 đến 29-9-2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, tiệm cận mục tiêu trên 75% của cả năm. Nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình ngày trong kỳ thống kê ở mức 37,89 µg/m³, thấp hơn giới hạn trung bình 24 giờ là 45 µg/m³ theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí QCVN 05:2023/BTNMT.

Đây là những con số đáng ghi nhận khi ô nhiễm bụi mịn vẫn là một trong những thách thức môi trường lớn nhất của Hà Nội. Trong giai đoạn 2023-2025, nồng độ PM2.5 trung bình năm thường xuyên ở mức trên 40 µg/m³; riêng năm 2025 đạt 48,5 µg/m³. Số ngày có nồng độ bụi mịn vượt quy chuẩn chiếm khoảng 1/3 số ngày trong năm, chủ yếu tập trung vào mùa khô.

Tại cuộc họp báo thông tin về tình hình kinh tế - xã hội quý III-2026 của UBND thành phố Hà Nội, ông Nguyễn Minh Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, nhận định chất lượng không khí thành phố đã có sự cải thiện so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, kết quả này chưa đồng nghĩa với việc Hà Nội đã hoàn toàn đạt được yêu cầu về chất lượng không khí, bởi các đợt ô nhiễm thường bắt đầu xuất hiện từ tháng 10, đặc biệt trong mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau.

Thực tế, diễn biến trong những ngày cuối tháng 10-2026 cho thấy nguy cơ ô nhiễm vẫn hiện hữu nghiêm trọng. Theo dữ liệu do IQAir mới công bố vào ngày 29-10, chỉ số AQI trung bình của Hà Nội đạt mức từ 126 đến 134, thuộc ngưỡng Kém. Sau giai đoạn có lượng mưa lớn trước đó, thời tiết chuyển sang hanh khô, lặng gió cùng sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm đã tạo điều kiện cho các chất ô nhiễm, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 với nồng độ cao gấp gần 8 lần khuyến cáo của WHO, liên tục tích tụ và lơ lửng sát mặt đất.

Những diễn biến trên cho thấy, Hà Nội vẫn đối mặt với nguy cơ xuất hiện các đợt ô nhiễm nghiêm trọng khi điều kiện khí tượng bất lợi. Hơn nữa, chất lượng không khí chịu tác động đồng thời của lượng phát thải và khả năng khuếch tán chất ô nhiễm. Vì vậy, chưa thể chỉ dựa vào những ngày có chỉ số AQI thấp để khẳng định các biện pháp kiểm soát đã phát huy hiệu quả rõ rệt.

Chủ động kiểm soát nguồn thải trước mùa cao điểm

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong công tác quản lý chất lượng không khí của Hà Nội, là chuyển trọng tâm từ xử lý tình trạng ô nhiễm đã xảy ra sang kiểm soát các nguồn phát sinh ngay từ đầu. Thay vì chỉ tăng cường biện pháp ứng phó khi chỉ số AQI vượt ngưỡng, thành phố đang từng bước triển khai cơ chế quản lý dựa trên dữ liệu quan trắc, dự báo khí tượng và giám sát nguồn thải.

Thành phố xác định ba nhóm nguồn phát thải cần tập trung xử lý gồm giao thông vận tải, hoạt động xây dựng và đốt mở không kiểm soát. Đây đều là những nguồn phát sinh bụi, khí thải gắn trực tiếp với các hoạt động thường ngày, có nguy cơ làm gia tăng ô nhiễm nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Mới nhất, ngày 15-10-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn. Kế hoạch xác định rõ nhiệm vụ của từng sở, ngành, địa phương và chủ nguồn thải, tập trung vào kiểm soát bụi xây dựng, vận chuyển vật liệu, bụi đường, đốt mở, đồng thời tăng cường quản lý khí thải giao thông và công nghiệp.

GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, bước đầu tiên trong quản lý chất lượng không khí là xác định đúng đặc điểm nguồn thải và tác động. Do đó, việc nhận diện đầy đủ, chính xác các nguồn thải ngay từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý. Trong đó, cấp xã, phường cần tham gia rà soát, cập nhật các nguồn phát thải trên địa bàn, từ hoạt động sản xuất, công trình xây dựng đến tình trạng đốt ngoài trời.

Đặc biệt, Kế hoạch số 400/KH-UBND thể hiện quyết tâm của thành phố trong việc tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm về ô nhiễm không khí. Theo đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao làm đầu mối kỹ thuật, phối hợp với các cơ quan khí tượng và đơn vị chuyên môn xây dựng cơ chế cảnh báo nguy cơ ô nhiễm không khí.

Các chuyên gia nhận định, việc chủ động cảnh báo từ sớm có ý nghĩa quan trọng, bởi ô nhiễm không khí không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Khi thông tin dự báo được cung cấp kịp thời, người dân có thể chủ động điều chỉnh hoạt động ngoài trời, trong khi cơ quan quản lý có thêm thời gian triển khai các biện pháp giảm phát thải. Để công tác cảnh báo đảm bảo sự chính xác và phát huy hiệu quả, cấp xã, phường cần tham gia rà soát, cập nhật nguồn phát thải trên địa bàn.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phân cấp, phân quyền xuống xã, phường, việc đầu tiên là phải cung cấp dữ liệu và xây dựng bản đồ các nguồn thải, các điểm có nguy cơ ô nhiễm. “Mỗi địa phương cần biết rõ trên địa bàn mình có những nguồn ô nhiễm nào, từ giao thông, làng nghề, cơ sở sản xuất đến các hoạt động khác”, TS Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh.

Hiệu quả thực chất của những giải pháp trên vẫn cần được kiểm chứng bằng số liệu quan trắc trong thời gian đủ dài. Mùa đông năm 2026-2027 sẽ là giai đoạn kiểm nghiệm rõ hơn kết quả của các biện pháp đang triển khai. Những chuyển biến tích cực trong 9 tháng đầu năm là cơ sở để ghi nhận nỗ lực của Hà Nội, nhưng mục tiêu lâu dài không chỉ dừng ở việc giảm số ngày có chỉ số AQI ở mức xấu, mà còn phải từng bước giảm nồng độ bụi mịn, hạn chế các đợt ô nhiễm kéo dài và bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân.

“

Một trong những giải pháp trọng tâm được thành phố triển khai để giảm ô nhiễm không khí là thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh. Từ ngày 1-7-2026, thành phố bắt đầu thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực phố cổ và xung quanh hồ Hoàn Kiếm theo lộ trình được HĐND thành phố thông qua. Theo số liệu được công bố trong tháng 10-2026, Hà Nội có 156 tuyến xe buýt với 1.977 phương tiện, trong đó 875 xe đã được chuyển đổi sang sử dụng điện hoặc khí thiên nhiên nén (CNG), chiếm 44,3%. Việc phát triển phương tiện xanh, kết hợp cải thiện hạ tầng và tổ chức giao thông được kỳ vọng góp phần giảm dần áp lực phát thải từ hoạt động vận tải đô thị.