Đổi mới tuyên truyền luật giao thông: Từ những clip "triệu view" đến văn hóa tự giác

Đưa điều luật vào nhịp thở phố phường

Với hơn 8 triệu phương tiện cá nhân lưu thông trên địa bàn, áp lực từ mật độ phương tiện quá tải đặt công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông Thủ đô trước những bài toán phức tạp.

Dù các đợt kiểm tra nồng độ cồn được triển khai xuyên đêm và hệ thống "phạt nguội" đã phủ kín các trục giao thông trọng điểm, thực tế cho thấy vẫn còn tồn tại sự đối phó trong việc tuân thủ các quy định về trật tự, an toàn giao thông. Dòng người có thể dừng đúng vạch, đi đúng làn dưới tầm quan sát của Cảnh sát giao thông, nhưng hễ vắng bóng lực lượng chức năng hoặc vào các khung giờ vắng xe, thói quen tùy tiện lại tái diễn.

Mức phạt tăng cao hay các biện pháp cưỡng chế hành chính chỉ giải quyết được phần ngọn. Chừng nào người tham gia giao thông còn chấp hành chỉ vì sợ mất tiền, hay e ngại sự có mặt của lực lượng chức năng, trật tự xã hội vẫn chưa thể bền vững. Việc xây dựng ý thức tự giác tuân thủ trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải có cách tiếp cận mới để luật pháp thực sự đi vào đời sống.

Là người có hơn hai thập kỷ gắn bó với nghề Cảnh sát giao thông, Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến (Đội Tuyên truyền và điều tra giải quyết tai nạn giao thông, Phòng CSGT - Công an thành phố Hà Nội) hiểu rõ hơn ai hết cái giá phải trả sau những vi phạm.

Anh thẳng thắn chia sẻ: "Trước đây, khi đi tuyên truyền ở các trường học hay khu dân cư, tôi nghĩ mình chỉ cần nói đúng luật, đủ nội dung là được. Nhưng nhiều buổi trao đổi, nhìn xuống thấy các cháu học sinh còn mất tập trung, người nghe khó nhớ được thông điệp..., chúng tôi trăn trở vô cùng. Hơn 20 năm làm nghề, chứng kiến biết bao gia đình ly tán chỉ sau một tích tắc vượt ẩu, hay một chén rượu say, tôi hiểu rằng việc xử phạt mới giải quyết được phần ngọn. Muốn ngăn chặn tai nạn, phải tìm cách tuyên truyền để người dân nhớ, hiểu và tự giác thay đổi hành vi trước khi bi kịch kịp xảy ra".

Từ trăn trở ấy, Phòng Cảnh sát giao thông Hà Nội chủ động đưa các nội dung tuyên truyền lên nền tảng số. Không còn những bài giảng khô cứng, những điều khoản phức tạp của Luật Giao thông đường bộ được chuyển hóa thành các tiểu phẩm đời thường dí dỏm: Từ câu chuyện nhập vai người bán hàng rong lấn chiếm vỉa hè để cùng phân tích cái lý, cái tình; đến những tình huống mô phỏng rủi ro khi phóng nhanh, vượt ẩu, hay hướng dẫn kỹ năng cứu người đuối nước (thu hút hơn 600.000 lượt xem chỉ sau 2 ngày).

Tuy nhiên, làm truyền thông trên không gian mạng là bài toán không đơn giản. Thiếu tá Trần Quân Thụy - người "bạn diễn" ăn ý cùng Trung tá Tiến trong nhiều clip "triệu view" bộc bạch về áp lực phía sau ống kính: "Làm clip đưa lên mạng xã hội áp lực vô cùng. Người xem lướt điện thoại rất nhanh, nội dung phải ngắn gọn, hiện đại và bắt đúng thị hiếu thì họ mới dừng lại xem. Nhưng đây là sản phẩm của lực lượng công an, nên nguyên tắc là tuyệt đối không được giật gân, câu like bỡn cợt, mà mọi lời thoại, chi tiết đều phải chuẩn mực chính trị và chính xác tuyệt đối về căn cứ pháp lý. Hài hước chỉ là cái cớ để kéo người xem lại gần, cái đích cuối cùng là giúp mọi người hiểu đúng luật".

Chính sự nghiêm túc và tâm huyết ấy đã đem lại quả ngọt. Tác phẩm video nền tảng số "Lời hứa" với sự tham gia của Trung tá Tiến và Thiếu tá Thụy vừa xuất sắc đoạt Huy chương Vàng tại Liên hoan Truyền hình, Phát thanh, Điện ảnh Công an nhân dân lần thứ XV, đóng góp quan trọng vào thành tích Giành Giải Nhất toàn đoàn hai kỳ liên tiếp của Công an Thủ đô. Đó là sự ghi nhận xứng đáng cho một hướng đi đúng: Đưa pháp luật vào đời sống bằng sự sáng tạo và ngôn ngữ đời thường.

Đích đến cuối cùng: Văn hóa tự giác trên từng cung đường

Sự đón nhận nồng nhiệt của công chúng là tín hiệu đáng mừng, song, không gian mạng cũng đặt ra những ranh giới khắt khe đối với truyền thông công quyền.

Môi trường số vận hành theo thuật toán ưu tiên sự giật gân, hài hước nhanh. Nếu người làm công tác tuyên truyền không giữ vững bản lĩnh, ranh giới giữa "hóm hỉnh, gần gũi" và "cợt nhả, tầm thường hóa pháp luật" là rất mong manh.

Pháp luật mang tính tôn nghiêm. Nếu chạy theo thị hiếu nhất thời để đánh đổi lượt xem, sản phẩm truyền thông sẽ làm méo mó bản chất chính sách và tổn hại đến hình ảnh của lực lượng thực thi công vụ.

Những con số "triệu view", hàng chục nghìn lượt tương tác hay những tấm huy chương chuyên ngành chỉ là sự khởi đầu. Giá trị thực chất nhất của truyền thông chính sách phải được kiểm chứng bằng sự chuyển biến rõ nét trong ý thức chấp hành luật pháp của người dân Thủ đô.

Như chia sẻ của những người trong cuộc, điều khiến họ hạnh phúc nhất không phải là việc trở thành "idol mạng", mà là khi đọc được những phản hồi của người đi đường: "Xem xong clip, em quyết định gửi lại xe máy đi taxi về sau bữa tiệc", hay "Từ nay qua ngã tư tôi nhất quyết không cố rướn ga vượt đèn vàng nữa".

Theo Đại tá Trần Đình Nghĩa, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông (Công an thành phố Hà Nội), chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền là yêu cầu xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn của công tác quản lý đô thị. Xử lý nghiêm minh vi phạm là mệnh lệnh công tác, nhưng song hành với kỷ cương phải là giải pháp tạo chuyển biến nhận thức từ gốc. Đơn vị khuyến khích cán bộ, chiến sĩ sáng tạo, ứng dụng đa nền tảng số để đưa kiến thức pháp luật đến với nhân dân một cách gần gũi, chuẩn mực nhất. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng hình ảnh người chiến sĩ CSGT Thủ đô thân thiện, vì nhân dân phục vụ, đồng thời, biến sự hiểu biết pháp luật thành ý thức tự giác của mỗi người dân khi tham gia giao thông.

Nghị quyết của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng lối sống thượng tôn pháp luật như một tiêu chí nền tảng. Sự đổi mới trong công tác tuyên truyền luật giao thông thời gian qua đã gợi mở một bài học sâu sắc: Muốn chính sách đi vào cuộc sống, trước hết phải đi vào lòng dân bằng sự chân thành, tôn trọng và đồng cảm.

Khi mỗi người dân tiếp cận điều luật không phải bằng tâm lý đối phó mức phạt, mà bằng lòng tự trọng và trách nhiệm với cộng đồng, thì khi ấy, văn hóa giao thông tự giác mới thực sự bén rễ, trở thành nếp sống văn minh vững bền của mỗi người dân Hà Nội.