Thúc đẩy dịch vụ tin cậy số xuyên biên giới trong thời đại AI

Các vấn đề này được đề cập tại hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI” do Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ số quốc tế Việt Nam 2026 tại thành phố Quảng Ninh,

Kinh nghiệm quốc tế trong phát triển dịch vụ tin cậy

Theo các chuyên gia, các dịch vụ tin cậy như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số. Đáng chú ý, sự bùng nổ của AI với các tác nhân AI (AI Agent) đang đặt ra bài toán cấp thiết về việc xác thực danh tính, nguồn gốc, tính toàn vẹn và giá trị pháp lý cho mọi giao dịch xuyên biên giới. Trong bối cảnh đó, chữ ký số, con dấu điện tử, dấu thời gian và chứng thực thuộc tính điện tử trở thành những công cụ nòng cốt để bảo đảm độ tin cậy, để giao dịch điện tử xuyên biên giới được thừa nhận...

Theo ông Fábio Rego, Giám đốc giải pháp kinh doanh và tuân thủ của Ascertia (Vương quốc Anh), thực tế hiện nay cho thấy, chữ ký số được cấp hợp pháp tại Việt Nam vẫn chưa được công nhận tương đương với chữ ký số đủ điều kiện tại Liên minh châu Âu (EU) và ngược lại. Rào cản này không chỉ xuất phát từ góc độ công nghệ mà còn nằm ở sự khác biệt về khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giám sát cũng như hệ thống xác lập độ tin cậy giữa hai bên. Điều này đặt ra tầm quan trọng của việc công nhận lẫn nhau về chữ ký số và dịch vụ tin cậy nhằm thúc đẩy các giao dịch điện tử xuyên biên giới, đặc biệt trong bối cảnh thương mại số phát triển bùng nổ.

Thông tin từ ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng thư ký Hiệp hội hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC), cho biết theo khảo sát sơ bộ năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ, phần lớn đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế. Từ kết quả này, APKIC đề xuất lộ trình từng bước: Xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Thay vì triển khai trên diện rộng ngay từ đầu, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng hợp tác.

Các giải pháp cho hạ tầng chữ ký số cũng được các chuyên gia đưa ra. Ông Sergey, Phó chủ tịch Ủy ban Chương trình diễn đàn PKI, Liên bang Nga giới thiệu mô hình bên thứ ba tin cậy (TTP), hỗ trợ xác thực chữ ký điện tử nước ngoài và trao đổi văn bản điện tử có giá trị pháp lý giữa các quốc gia. Ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia), chia sẻ định hướng kết nối các hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN, trong đó mỗi quốc gia có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng nhưng vẫn thúc đẩy liên thông dựa trên những yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực. Ông Ram Kishore, đại diện SSL.com (Hoa Kỳ), giới thiệu các giải pháp xác thực nội dung ngay từ quá trình tạo lập, thay vì chỉ tập trung phát hiện nội dung giả mạo sau khi phát hành….

Từng bước hoàn thiện và định hướng phát triển hạ tầng tin cậy số

Cũng theo các chuyên gia, công nhận chữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi xây dựng một hạ tầng chứng thực thống nhất. Điều quan trọng là thiết lập cơ chế kết nối, đối chiếu mức độ bảo đảm và xác lập niềm tin giữa các hệ thống quốc gia. Đây là hướng tiếp cận Việt Nam có thể nghiên cứu trên cơ sở hạ tầng chứng thực điện tử và khung pháp lý hiện có.

Mở ra giải pháp cho vấn đề này, quy định eIDAS 2.0 của EU đã thiết lập cơ chế công nhận dịch vụ tin cậy từ quốc gia thứ ba thông qua các văn bản thực thi của Ủy ban châu Âu hoặc điều ước quốc tế. Về phía Việt Nam, Luật Giao dịch điện tử 2023 cùng Nghị định 23/2025/NĐ-CP cũng đã tạo dựng nền tảng pháp lý vững chắc cho việc công nhận tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký điện tử nước ngoài. Sự tương thích về mặt chính sách này chính là tiền đề quan trọng để hai bên thúc đẩy hợp tác, hướng tới xây dựng một hành lang tin cậy số bền vững giữa Việt Nam và EU.

Thông tin về về hạ tầng niềm tin số, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) cho biết, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các quy định pháp luật về dịch vụ tin cậy.

Hệ sinh thái hiện có ba loại hình chính: Chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu; dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.

NEAC cũng đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho triển khai và sử dụng dịch vụ. Tuy nhiên, việc xác minh chữ ký số nước ngoài hiện vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý giữa các quốc gia chưa đồng nhất. Đây là những vấn đề cần giải quyết để thúc đẩy công nhận và sử dụng dịch vụ tin cậy trong các giao dịch xuyên biên giới.

Về định hướng phát triển, đại diện NEAC cho biết Việt Nam hướng tới chuyển từ các dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, cho phép kiểm chứng nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập của giao dịch. Hạ tầng tin cậy số cần đáp ứng xu hướng chuyển từ giao dịch giữa con người sang giao dịch tự động giữa các hệ thống, tạo điều kiện để các tổ chức, doanh nghiệp và cơ quan tại nhiều quốc gia có thể giao dịch an toàn, thuận lợi và xác minh lẫn nhau.

Về những tồn tại, Thứ trưởng Phạm Đức Long đề nghị NEAC tập trung vào bốn định hướng: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài; thúc đẩy liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử. Cùng với đó là đẩy mạnh việc phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp; chủ động tăng cường hợp tác quốc tế, lựa chọn lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm trước khi mở rộng.

Thứ trưởng cũng lưu ý vấn đề chuyển từ cách tiếp cận phát hiện, xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện sang chủ động xác thực nguồn gốc và kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số. “Khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động, việc xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các chủ thể cũng trở nên cần thiết để xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và đáng tin cậy”, ông Phạm Đức Long nói.