Bài học từ "Amazon" của Singapore: Gắn kết bản sắc địa phương với quy hoạch bờ sông

Kallang là con sông dài nhất Singapore, nổi bật với nguồn nước sạch, hai bên bờ xanh tươi và hệ sinh thái đa dạng. Được coi như "Amazon của Singapore", Kallang là "xương sống" đồng hành và chứng kiến sự phát triển của Singapore khi các khu dân cư từ lịch sử dần hình thành và phát triển dọc bên bờ sông, mang theo những tầng lớp văn hóa bản sắc của đất nước.

Kết nối giao thông, mở rộng không gian sinh hoạt ven sông

Một trong những định hướng quan trọng của Singapore là đưa sông Kallang đến gần hơn với đời sống thường nhật, thông qua việc phát triển các tuyến đi bộ, đường xe đạp và mạng lưới tiện ích phục vụ thể thao, vui chơi, giải trí.

Việc di chuyển chủ động dọc sông Kallang đang được cải thiện sau khi giai đoạn 1 của tuyến kết nối Bishan - trung tâm thành phố (Bishan-to-City Links - B2C) hoàn thành. Trong giai đoạn tiếp theo, một cây cầu dành cho xe đạp bắc qua đường cao tốc liên đảo (Pan-Island Expressway - PIE) dự kiến hoàn thành vào năm 2027. Công trình sẽ giúp hành trình đạp xe dài 10km trở nên liền mạch, với thời gian di chuyển khoảng 30 phút hoặc ít hơn.

Cùng với hạ tầng giao thông, các dự án phát triển mới sẽ bổ sung mái che, điểm nghỉ chân và nhà vệ sinh dọc bờ sông. Những tuyến đường kết nối và cây cầu mới cũng giúp người dân tiếp cận, băng qua và đi dạo ven sông thuận tiện hơn, đồng thời tăng cường liên kết giữa các khu dân cư hai bên bờ.

Để những không gian này thực sự thoải mái và hấp dẫn, quy hoạch cũng chú trọng đến điều kiện vi khí hậu. Các công cụ mô phỏng môi trường sẽ hỗ trợ xác định hành lang đón gió, tăng cường lưu thông không khí trong khu dân cư và định hướng hình khối công trình nhằm tạo bóng mát tại những khu vực ven sông tập trung đông người.

Các dự án phát triển mới còn được định hướng tích hợp cửa hàng, quán ăn, mặt tiền công trình sinh động và cảnh quan được đầu tư đồng bộ. Những định hướng này được xây dựng trên cơ sở tham vấn cộng đồng. Trong 10 tháng, từ tháng 8-2024 đến tháng 5-2025, Cơ quan Tái phát triển đô thị Singapore (URA) đã tham vấn hơn 2.300 cư dân và các bên liên quan dọc những hành lang bản sắc đô thị (Identity Corridors), nhằm xây dựng tầm nhìn, chiến lược phát triển phù hợp với đặc trưng của từng khu vực.

Đối với sông Kallang, một trong những định hướng được đề xuất là phát triển không gian ven sông dài 3km với nhiều hoạt động sôi động, gắn kết các khu dân cư mới đang hình thành. Trong đó, các khu vực Moonstone - Bendemeer và Potong Pasir cho thấy cách quy hoạch ven sông có thể kết hợp cải thiện tiện ích, bảo tồn bản sắc đô thị và phát huy những giá trị cộng đồng sẵn có.

Phát triển không gian công cộng gắn với bản sắc địa phương

Tại khu vực Moonstone - Bendemeer, việc phát triển không gian ven sông được đặt trong mối liên hệ với lịch sử và đặc trưng của khu dân cư. Moonstone Lane nổi bật với mô hình làng đô thị và bề dày lịch sử đa văn hóa. Ban đầu, khu vực này được biết đến với tên Woodsville Estate, sau đó mang tên Kampong Marican. Cộng đồng người Hoa, Mã Lai, Ấn Độ và người lai Âu - Á đã để lại dấu ấn trong tên gọi địa danh cũng như các không gian văn hóa tại đây.

Nhằm ghi nhận những giá trị đặc trưng đó, khu vực được xác định là một điểm bản sắc (Identity Node) trong Quy hoạch tổng thể năm 2025. Đồng thời, vị trí nằm giữa tuyến kết nối B2C đang dần hoàn thiện tạo điều kiện để Moonstone - Bendemeer trở thành điểm dừng chân thuận tiện cho người dân khi đi dọc sông Kallang.

Một công viên ven sông mới dự kiến được xây dựng bên cạnh khu dân cư Moonstone Lane, kết hợp với một cơ sở thể thao thuộc chương trình Sport-in-Precinct. Việc bổ sung ghế ngồi, hệ thống chiếu sáng và nhà chờ sẽ tạo thêm không gian sinh hoạt, gặp gỡ cho cộng đồng, đồng thời tăng cường kết nối với khu dân cư Geylang Bahru liền kề.

Như vậy, công viên không chỉ bổ sung cây xanh và tiện ích công cộng mà còn đóng vai trò như một điểm kết nối giữa tuyến đi bộ, xe đạp ven sông với các khu dân cư lân cận. Đây cũng là cách đưa dòng sông trở thành một phần trong mạng lưới không gian sinh hoạt hằng ngày, thay vì chỉ là cảnh quan nằm giữa các khu đô thị.

Song song với việc bổ sung tiện ích, quy hoạch cũng hướng tới bảo tồn quy mô và đặc trưng thấp tầng của khu dân cư. Các công trình dọc những tuyến phố hẹp sẽ được định hướng giữ chiều cao hai tầng ở mặt tiếp giáp đường, trong khi phần công trình chính có thể cao tối đa sáu tầng, phù hợp với giới hạn chiều cao hiện hành.

Gìn giữ ký ức, phát huy sức mạnh cộng đồng

Trong khi đó, ưu tiên quy hoạch khu vực Potong Pasir nhấn mạnh vào vai trò của ký ức lịch sử và mối liên kết cộng đồng trong định hướng hồi sinh sông Kallang.

Trước đây, khu dân cư Kampong Potong Pasir thường xuyên xảy ra ngập lụt. Mỗi khi nước dâng, người dân tìm nơi trú ẩn tại Nhà thờ Thăng Thiên (Church of the Ascension) gần đó, nằm trên khu đất cao hơn. Những trải nghiệm chung trong quá khứ đã góp phần hình thành tinh thần tương trợ giữa các thành viên cộng đồng.

Tinh thần ấy vẫn được duy trì đến ngày nay. Học sinh tại St. Andrew’s Village tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng, trong đó có việc đưa những người đang được chăm sóc tại các cơ sở chăm sóc giảm nhẹ đi dạo dọc bờ sông. Những hoạt động như vậy cho thấy không gian ven sông không chỉ phục vụ nhu cầu giải trí mà còn có thể tạo điều kiện để các thế hệ và nhóm cư dân khác nhau gặp gỡ, chia sẻ, gắn kết.

Trong quá trình xây dựng định hướng phát triển sông Kallang, URA đã tham vấn cư dân khu vực lân cận, cựu học sinh và đội ngũ quản lý St. Andrew’s Village. Bên cạnh mong muốn gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa, cộng đồng cũng đề xuất bổ sung không gian sinh hoạt chung và tạo thêm cơ hội gặp gỡ, giao lưu. Những ý kiến này góp phần định hình cách tiếp cận phát triển ven sông, trong đó nhu cầu của người dân và các mối liên kết xã hội được xem là một phần quan trọng của quy hoạch.

Các đề xuất bao gồm bổ sung ghế ngồi và không gian tụ họp, tăng cường cây xanh, cải thiện cảnh quan và xây dựng những “lớp học ngoài trời”, nơi người dân có thể tìm hiểu về đa dạng sinh học của hệ sinh thái sông.

Việc bảo tồn bản sắc khu dân cư, phát huy ký ức lịch sử và tăng cường giao lưu cộng đồng ven sông Kallang cho thấy cách tiếp cận phát triển ven sông theo hướng tổng thể. Dòng sông có thể phát huy vai trò là không gian công cộng có khả năng kết nối các khu dân cư, nâng cao chất lượng sống và duy trì những giá trị văn hóa - xã hội của đô thị.