Dự thảo Nghị định về bồi thường nhà nước: Hà Nội góp ý nhiều nội dung quan trọng

Xây dựng Nghị định hướng dẫn thi hành là bước tiến quan trọng

Ngày 23-8-2026, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-3-2027.

Hiện tại, Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến góp ý đối với hồ sơ Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (Dự thảo). Dự thảo có 7 chương và 52 Điều; được lấy ý kiến đến hết ngày 31-10-2026.

Dự thảo Nghị định quy định các biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước về trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người yêu cầu bồi thường trong việc thực hiện các biện pháp xác định thiệt hại về tinh thần và thiệt hại khác khi lương cơ sở bị bãi bỏ; thông báo về việc giải quyết bồi thường trên môi trường số; xác định cơ quan giải quyết bồi thường tại Điều 40 của Luật; xác định cơ quan giải quyết bồi thường theo yêu cầu của người yêu cầu bồi thường và trách nhiệm phối hợp của bộ, cơ quan ngang bộ trong công tác bồi thường nhà nước.

Dự thảo Nghị định áp dụng đối với cơ quan giải quyết bồi thường, cơ quan quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước, người bị thiệt hại, người yêu cầu bồi thường, người giải quyết bồi thường, người thi hành công vụ gây thiệt hại và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến công tác bồi thường nhà nước.

Theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, việc sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và xây dựng Nghị định hướng dẫn thi hành là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và người thi hành công vụ. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế không chỉ phụ thuộc vào việc mở rộng quyền yêu cầu bồi thường hay rút ngắn thời hạn giải quyết, mà còn phụ thuộc vào khả năng xác định đúng cơ quan chịu trách nhiệm, thu thập chứng cứ, định lượng thiệt hại và bảo đảm chi trả kịp thời.

Đối với Dự thảo đang được lấy ý kiến trong tháng 10-2026, cần đánh giá đồng thời hai phương diện: mức độ cụ thể hóa các quy định mới của Luật và khả năng tháo gỡ những vướng mắc mà người bị thiệt hại thường gặp khi yêu cầu Nhà nước bồi thường.

Các góp ý tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn

Qua nghiên cứu hồ sơ Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội có một số góp ý quan trọng.

Thứ nhất, quy định về nhiệm vụ quản lý nhà nước của UBND cấp tỉnh và vai trò của Sở Tư pháp: Tại Điều 45 của Dự thảo, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để quy định đầy đủ các nhiệm vụ của UBND cấp tỉnh theo đúng quy định tại Điều 73 Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước, nhất là các nhiệm vụ về xây dựng chương trình, đề án, kế hoạch; tổ chức phối hợp; chỉ đạo chuyển đổi số; cập nhật, khai thác dữ liệu và các nhiệm vụ trực tiếp khác.

Tại khoản 2 Điều 49 của Dự thảo hiện chỉ nêu Sở Tư pháp giúp UBND cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ phối hợp. Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định trực tiếp Sở Tư pháp là cơ quan đầu mối tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước tại địa phương, bảo đảm nguyên tắc xác định rõ trách nhiệm, bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một cơ quan chủ trì.

Thứ hai, quy định về cơ chế tiếp nhận, chuyển yêu cầu bồi thường: Điều 43 của Dự thảo đã bổ sung cơ chế tiếp nhận, chuyển yêu cầu bồi thường khi người yêu cầu không xác định được cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, đối với trường hợp có nhiều cơ quan cùng liên quan, Dự thảo quy định Sở Tư pháp trao đổi để thống nhất trong 2 ngày làm việc nhưng chưa quy định rõ phương án xử lý nếu các cơ quan không đạt được sự thống nhất. Do đó, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung cơ chế xử lý dứt điểm trong trường hợp các cơ quan không thống nhất được đơn vị giải quyết bồi thường.

Đồng thời, đề nghị nghiên cứu thiết kế quy định đồng bộ với Điều 42 của Dự thảo để bảo đảm cuối cùng phải xác định được cơ quan giải quyết bồi thường; đồng thời rà soát lại thời hạn 2 ngày làm việc đối với các vụ việc phức tạp để bảo đảm tính khả thi trên thực tiễn.

Thứ ba, quy định chuyển đổi số trong công tác bồi thường nhà nước:

Dự thảo đã cho phép gửi hồ sơ qua Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc VNeID, khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu và giao Bộ Tư pháp xây dựng hệ thống thông tin về bồi thường nhà nước. Tuy nhiên, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng số hóa toàn trình: Bổ sung trách nhiệm cập nhật, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu; tái sử dụng thông tin đã có, không yêu cầu người dân cung cấp lại; theo dõi trạng thái hồ sơ, thông báo và lưu trữ điện tử. Đồng thời, cần quy định chặt chẽ về bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh về chuyển đổi số tại Điều 45 của Dự thảo.

Ngoài ra, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của “văn bản ghi nhận” do người tiếp nhận lập khi người yêu cầu trực tiếp cung cấp thông tin quy định tại Điều 13 của Dự thảo. Nếu văn bản này thay thế văn bản yêu cầu bồi thường thì cần quy định rõ để tránh phát sinh thêm một bước thủ tục; nếu không thay thế thì cần xác định mục đích và trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ.

Điều 14 của Dự thảo và các quy định liên quan cần thống nhất với cơ chế một cửa, một cửa liên thông hiện hành, nhất là đối với thủ tục thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã và cơ quan chuyên môn phải thực hiện tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả tại Trung tâm phục vụ hành chính công. Nghị định chuyên ngành nên quy định nguyên tắc dẫn chiếu và luồng chuyển hồ sơ điện tử, tránh thiết kế song song hai cơ chế tiếp nhận có thể gây khó khăn khi tổ chức thực hiện.

Sở Tư pháp thành phố Hà Nội cho rằng, Dự thảo quy định thời gian cung cấp văn bản làm căn cứ bồi thường và thời gian cử người tham gia Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả của cơ quan phối hợp giải quyết bồi thường (3 ngày cung cấp/làm rõ văn bản làm căn cứ bồi thường; 1 ngày cử người tham gia Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả) là rất ngắn, đề nghị rà soát theo tiêu chí khả thi. Trường hợp giữ thời hạn ngắn thì cần bổ sung cơ chế xử lý khi tài liệu lưu trữ phức tạp, có trở ngại khách quan hoặc khi cơ quan phối hợp không trả lời đúng hạn, tránh để toàn bộ rủi ro thời hạn dồn sang cơ quan giải quyết bồi thường.

Chuyên gia pháp lý đánh giá, các góp ý của Sở Tư pháp thành phố Hà Nội tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn: Xác định đầu mối giải quyết; giá trị pháp lý của hồ sơ; số hóa thủ tục; thời hạn phối hợp và phân định trách nhiệm quản lý. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật soạn thảo mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện quyền yêu cầu bồi thường của người dân.

“Theo tôi, tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá chất lượng Nghị định là người bị thiệt hại có thể tiếp cận thủ tục dễ dàng hơn, không phải tự gánh chịu những bất cập trong phối hợp nội bộ của cơ quan nhà nước, được xác định thiệt hại trên căn cứ minh bạch và nhận tiền bồi thường đúng quy định hay không. Nghị định chỉ thực sự phát huy giá trị khi các quy định tiến bộ của Luật được chuyển hóa thành quy trình rõ ràng, trách nhiệm cụ thể và kết quả có thể kiểm chứng trong thực tiễn”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nhận định.