Điện sạch bắt đầu mở đường cho sản xuất ô tô bền vững tại Việt Nam

Ngày 28-10, VinEnergo đã đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ tại Khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh, cung cấp điện cho các nhà máy sản xuất ô tô điện VinFast, pin VinES và liên doanh sản xuất pin V-G.

Hệ thống có công suất điện mặt trời 22 MWp và dung lượng lưu trữ 45 MWh, dự kiến tạo ra khoảng 39 triệu kWh điện sạch trong năm đầu tiên và giảm hơn 25.000 tấn CO₂. Đây là dự án đầu tiên của VinEnergo vận hành theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), kết hợp năng lượng tái tạo với lưu trữ để phục vụ nhu cầu của các cơ sở công nghiệp.

Mô hình này cho thấy quá trình xanh hóa ngành xe điện Việt Nam tiếp tục có bước đi đúng hướng, bởi phương tiện điện chỉ thực sự phát huy đầy đủ lợi ích môi trường khi được chế tạo bằng năng lượng ít phát thải và vận hành bằng điện sạch.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ô tô điện chạy pin cỡ trung bán trên toàn cầu năm 2025 có lượng phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời thấp hơn khoảng 55% so với xe chạy xăng tương đương, theo kịch bản chính sách hiện hành.

Tuy nhiên, mức giảm phát thải khác nhau giữa các quốc gia, phụ thuộc vào cơ cấu nguồn điện và quy trình sản xuất, cho thấy lợi ích "xanh" của xe điện không chỉ nằm ở việc loại bỏ khí thải tại ống xả.

Nếu điện dùng để sạc xe và vận hành nhà máy sản xuất vẫn chủ yếu đến từ nhiên liệu hóa thạch, một phần đáng kể phát thải sẽ tiếp tục tồn tại. Ngược lại, khi điện mặt trời, điện gió và các nguồn năng lượng ít phát thải được mở rộng, cả quá trình chế tạo phương tiện lẫn vận hành đều có thể giảm tác động đến môi trường.

Thực tế, quá trình chuyển đổi năng lượng như vậy đang diễn ra rầm rộ trên quy mô toàn cầu. Theo IEA, doanh số ô tô điện toàn cầu vượt 20 triệu chiếc trong năm 2025, chiếm khoảng một phần tư tổng lượng ô tô mới bán ra.

Cơ quan này cũng cho biết, đội xe điện toàn cầu đã giúp tránh phát thải ròng khoảng 190 triệu tấn CO₂ tương đương trong năm 2025, xét theo lượng phát thải từ nguồn năng lượng sử dụng đến khi vận hành phương tiện. Như thế, xe điện đã đóng góp đáng kể vào giảm phát thải, song hiệu quả còn có thể tăng lên khi nguồn điện ngày càng sạch.

Trong khi đó, theo Ember, năng lượng tái tạo đã chiếm 33,8% sản lượng điện toàn cầu năm 2025, lần đầu vượt điện than. Cùng kỳ, sản lượng điện mặt trời đã tăng 30%, đạt 2.778 TWh. Điện mặt trời và điện gió đáp ứng gần như toàn bộ mức tăng nhu cầu điện toàn cầu trong năm.

IEA cũng dự báo, sản lượng điện tái tạo toàn cầu được dự báo tăng hơn 8% trong năm 2026, trong đó điện mặt trời tiếp tục là động lực tăng trưởng chính. Tỷ trọng điện tái tạo trên toàn cầu dự kiến tăng từ 33% năm 2025 lên 37% năm 2027.

Tại Việt Nam, yêu cầu nguồn điện sạch không chỉ đến từ lĩnh vực giao thông hay sản xuất phương tiện. Nhiều nhà đầu tư lớn lúc này đều có nhu cầu cao về điện sạch. Apple đã đặt mục tiêu toàn bộ chuỗi cung ứng sản xuất trực tiếp phục vụ hãng sử dụng 100% điện tái tạo cho hoạt động sản xuất sản phẩm trước năm 2030.

Điện sạch rõ ràng không chỉ là nguồn cung năng lượng cho xe điện, mà còn là nền tảng của giao thông xanh. Tiếp tục phát triển đồng bộ năng lượng tái tạo, lưu trữ điện, công nghiệp sản xuất phương tiện và hạ tầng sạc sẽ giúp giảm phát thải thực chất, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn và từng bước xây dựng nền giao thông bền vững.