Gỡ vướng để đẩy nhanh giải ngân kinh phí khoa học, công nghệ

Phân bổ gần hết, giải ngân vẫn chậm

Theo báo cáo của Sở Tài chính Hà Nội, năm 2026, thành phố bố trí 9.090,399 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tương đương 4% tổng chi ngân sách thành phố theo Quyết định số 5969/QĐ-UBND ngày 28-11-2025. Đến ngày 18-10-2026, kinh phí đã phân bổ đạt 8.875,056 tỷ đồng, tương đương 97,63%.

Tuy nhiên, số vốn đã phân bổ chưa đồng nghĩa với nhiệm vụ đã được triển khai và thanh toán. Tính cả kinh phí chuyển nguồn từ năm 2025 sang, tổng dự toán được giao trong năm 2026 là 9.925,851 tỷ đồng. Đến cùng thời điểm, thành phố mới giải ngân 4.085,341 tỷ đồng, đạt 41,16%.

Đáng chú ý, tiến độ giải ngân giữa các khoản chi còn chênh lệch lớn. Chi đầu tư đạt 53,37%, trong khi chi thường xuyên mới đạt 26,28%. Đây là điểm cần quan tâm bởi kinh phí dành cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số không chỉ phục vụ xây dựng hạ tầng, mà còn gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ, mua sắm, thuê dịch vụ và triển khai những giải pháp công nghệ cụ thể.

Ở nhóm chi đầu tư, một số dự án đã giải ngân hết kinh phí được giao. Dự án Trung tâm Giao dịch công nghệ thường xuyên tại Võ Chí Công và khoản vốn góp thành lập Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội đều đạt 100%. Dự án triển khai hệ thống camera giám sát trí tuệ nhân tạo phục vụ bảo đảm an ninh và hỗ trợ giải quyết các điểm nghẽn của thành phố đạt 68,54%.

Ngược lại, dự án xây dựng Trung tâm An ninh mạng, trung tâm máy chủ quản lý tập trung và trụ sở làm việc của các đơn vị chuyên trách thuộc Công an thành phố Hà Nội, được phê duyệt tại Quyết định số 4146/QĐ-UBND ngày 10-8-2026, chưa phát sinh giải ngân tại thời điểm báo cáo.

Sự khác biệt giữa các dự án cho thấy tiến độ thực hiện không đồng đều. Tuy nhiên, để xác định nguyên nhân cụ thể của từng trường hợp, cần xem xét quá trình chuẩn bị, điều kiện triển khai và những thủ tục còn vướng, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân.

Với chi thường xuyên, tiến độ giải ngân chậm hơn đáng kể. Trong tổng dự toán 4.473,809 tỷ đồng, số đã giải ngân mới đạt 1.175,624 tỷ đồng, tương đương 26,28%, thấp hơn 27,09 điểm phần trăm so với tỷ lệ giải ngân chi đầu tư. Đáng chú ý, trong số 20 đơn vị thuộc thành phố đã được phân bổ kinh phí chi thường xuyên, chỉ có 2 đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân từ 60% trở lên. Ở cấp xã, phường, 52 trong tổng số 126 đơn vị có tỷ lệ giải ngân dưới 60%.

Những con số này đặt ra vấn đề không chỉ về tiến độ chi ngân sách, mà còn về khả năng tổ chức thực hiện nhiệm vụ ở từng đơn vị. Khi thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều, việc xác định rõ những nhiệm vụ đang chậm, nguyên nhân chậm và khả năng hoàn thành trở nên cấp thiết.

Gỡ vướng từ cơ chế và khâu thực hiện

Theo báo cáo của Sở Tài chính, một trong những khó khăn lớn là cơ chế tài chính, đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ công nghệ, nghiệm thu và thanh quyết toán chưa theo kịp đặc thù của lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Với các sản phẩm công nghệ mới như: Trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng dữ liệu hay phần mềm chuyên biệt, việc xác định chi phí không đơn giản. Nhiều sản phẩm chưa có đầy đủ định mức, đơn giá và tiêu chí phân loại; việc tìm kiếm báo giá, xác định mức giá để so sánh, xây dựng tổng mức đầu tư và quy định điều kiện nghiệm thu cũng gặp khó khăn.

Một vướng mắc khác là việc phân định giữa chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, thuê dịch vụ công nghệ thông tin, nhiệm vụ khoa học và công nghệ với nhiệm vụ chuyển đổi số. Nếu chưa xác định rõ tính chất nhiệm vụ và phương thức sử dụng kinh phí, các khâu lập dự toán, thẩm định, lựa chọn nhà thầu và thanh toán có thể kéo dài.

Đặc thù của nghiên cứu và đổi mới sáng tạo càng khiến bài toán này trở nên phức tạp. Một sản phẩm công nghệ có thể phải trải qua nhiều vòng thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện trước khi đưa vào ứng dụng. Trong khi đó, việc sử dụng ngân sách vẫn phải tuân thủ quy định về dự toán, thời hạn và thanh quyết toán. Sự thiếu đồng bộ giữa quy trình tài chính và yêu cầu thực tế của nhiệm vụ có thể trở thành rào cản đối với tiến độ triển khai.

Bên cạnh cơ chế, năng lực chuẩn bị và quản lý dự án tại một số cơ quan, đơn vị cũng là nguyên nhân được Sở Tài chính chỉ ra. Thiếu kinh nghiệm chuẩn bị dự án công nghệ, thiếu nhân lực chuyên môn và tâm lý e ngại rủi ro ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ vốn. Vì vậy, chỉ yêu cầu tăng tốc giải ngân sẽ khó giải quyết triệt để vấn đề nếu những vướng mắc cụ thể chưa được tháo gỡ.

Trước mắt, thành phố cần rà soát tiến độ từng nhiệm vụ, xác định rõ những trường hợp chậm triển khai hoặc khó giải ngân hết kế hoạch vốn. Với những nhiệm vụ không còn khả năng thực hiện đúng tiến độ, việc đề xuất điều chỉnh, điều chuyển kinh phí sang các nhiệm vụ, dự án có nhu cầu và đủ điều kiện giải ngân cần được xem xét kịp thời, đúng quy định.

Đây cũng là hướng xử lý được Sở Tài chính đề xuất: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các đơn vị theo dõi tiến độ, đôn đốc những nơi giải ngân thấp, tổng hợp khó khăn và đề xuất phương án điều chỉnh vốn; Sở Tài chính tiếp tục rà soát, tham mưu thành phố xử lý trên cơ sở khả năng thực hiện thực tế.

Về lâu dài, những bất cập trong xác định định mức, đơn giá, chi phí và nghiệm thu sản phẩm công nghệ cần được giải quyết để các đơn vị có căn cứ rõ ràng khi triển khai nhiệm vụ. Đồng thời, khâu chuẩn bị dự án phải được chú trọng hơn, tránh tình trạng kinh phí đã bố trí nhưng thủ tục chưa hoàn tất hoặc nhiệm vụ chưa đủ điều kiện thực hiện.

Hà Nội đã dành nguồn ngân sách đáng kể cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều cần làm lúc này không chỉ là đẩy nhanh giải ngân trong những tháng cuối năm, mà còn phải xử lý những nguyên nhân khiến vốn chậm đi vào thực tế. Bởi nếu các vướng mắc từ cơ chế đến khâu tổ chức thực hiện vẫn tồn tại, việc bố trí thêm nguồn lực cũng chưa đủ để bảo đảm các nhiệm vụ hoàn thành đúng tiến độ.